Gicumbi: Imiryango 37 yasezeranye imbere y’amategeko mu gutangiza Icyumweru cyahariwe Umuryango

Ibanze ·

Imiryango yasezeranye imbere y’amategeko i Byumba mu Karere ka Gicumbi

Imiryango 37 yabanaga bitemewe n’amategeko mu Murenge wa Byumba, mu Karere ka Gicumbi, yasezeranye ubwo hatangizwaga Icyumweru cy’uburinganire n’umuryango, hanizihizwa Umunsi Nyafurika w’Irangamimerere. Abayobozi basabye ingo kubahana no kurwanya ihohoterwa, banibutsa ko kwandikisha ivuka n’urupfu ari ubuntu.

Imiryango 37 yo mu Murenge wa Byumba, mu Karere ka Gicumbi, yari imaze igihe ibana bitemewe n’amategeko, harimo n’iyari yaragiranye amakimbirane, yasezeranye imbere y’amategeko ku wa Kabiri, tariki ya 22 Nzeri 2026. Byabaye mu muhango wo gutangiza Icyumweru cyahariwe uburinganire n’umuryango, wahuriranye no kwizihiza Umunsi Nyafurika w’Irangamimerere.

Uyu muhango wabereye mu Kagari ka Ngondore, witabirwa na Minisitiri w’Uburinganire n’Iterambere ry’Umuryango, Consolée Uwimana, Guverineri w’Intara y’Amajyaruguru, Maurice Mugabowagahunde, Umugenzuzi Mukuru w’Urwego rw’Igihugu rushinzwe Kugenzura Iyubahirizwa ry’Ihame ry’Uburinganire (GMO), Nadine Umutoni Gatsinzi, ubuyobozi bw’Akarere ka Gicumbi n’abaturage b’i Byumba n’abo mu bice biwukikije. Nk’uko GMO yabitangaje, Umuyobozi w’Akarere ka Gicumbi, Emmanuel Nzabonimpa, akaba n’umwanditsi w’irangamimerere, ni we wayoboye umuhango wo gusezeranya iyo miryango.

Bamwe mu bagize imiryango 37 yasezeranye imbere y’amategeko i Byumba, bicaye imbere y’abandi bitabiriye umuhango.

Akarere ka Gicumbi kari katangaje mbere y’uyu munsi ko ari ho iki cyumweru gitangirizwa ku rwego rw’Igihugu, ku nsanganyamatsiko igira iti “Turengere umuryango, turwanya ihohotera rishingiye ku gitsina”. Itangazo rya MIGEPROF ryamamaza iki gikorwa ryo ryavugaga ko icyumweru gitangizwa mu turere twose tw’Intara y’Amajyaruguru, rikagaragaraho ibirango bya Leta y’u Rwanda, imiryango itari iya Leta Haguruka na RWAMREC, ndetse na UN Women, ishami ry’Umuryango w’Abibumbye rishinzwe uburinganire n’iterambere ry’umugore.

Ibendera ry’Icyumweru cy’uburinganire n’umuryango ryanditseho #RengeraUmuryango na #RwanyaIhohotera, i Byumba ku munsi w’itangizwa ryacyo.

“Aho twasezeraniye icyo abonye nanjye mbona ari icyanjye”

Bamwe mu basezeranye bavuze ko isezerano ryemewe n’amategeko ryabashimishije, kuko ryabafashije gukemura bimwe mu bibazo bari bafitanye. Nk’uko Igicumbi News yabitangaje, umwe mu bagore basezeranye yavuze ko kuba batari barasezeranye byatumaga bumva ko umubano wabo udafite icyerekezo gihamye. Yagize ati: “Gusezerana ni byiza kuko bidukura mu bwigunge kandi ukamenya aho uhagaze. Iyo umaze gusezerana n’umugabo uhita wumva ko abaye uwawe. Tutarasezerana twari tubayeho nabi, yavugaga nanjye nkavuga, ariko aho twasezeraniye icyo abonye nanjye mbona ari icyanjye.”

Abagize imiryango yasezeranye, barimo abagore bambaye imishanana n’undi wambaye ikanzu y’umweru, mu ihema ryabereyemo umuhango.

Umuyobozi w’Akarere ka Gicumbi, Emmanuel Nzabonimpa, yasabye iyo miryango kubahana, kuzuzanya no guharanira amahoro mu ngo zabo. Nk’uko Igicumbi News yabitangaje, yagize ati: “Mwitaneho umwe ku wundi, yaba umugore cyangwa umugabo, mubwirane neza kandi muhorane amahoro iwanyu mu ngo. Mu rugo birasaba kuzuzanya, bigasaba ko buri wese agira uruhare mu kubaka urugo. Ntabwo urugo ruharirwa umwe gusa, ahubwo ni urwa buri wese.”

Yongeyeho ko imwe mu mpamvu zisenya ingo ari ukubura umwanya wo kuganira: “Impamvu ingo zisenyuka ni ukuburira umwanya uwo mwashakanye. Ntabwo mubona akanya ngo muganire. Niba ari ikibazo, mukiganireho. Mukwiye kujya inama mugafashanya kuko nabyo byubaka urugo.”

Minisitiri Uwimana na we yashimiye abasezeranye, abasaba ko isezerano bagiranye rirushaho gukomeza imibanire yabo. Yasabye ababyeyi kugaruka mu nshingano zo kurera abana, babatoza kubaha, kwiyubaha, gukunda umurimo, gukunda Igihugu no kurangwa n’indangagaciro ziranga Umunyarwanda.

Minisitiri Consolée Uwimana ageza ijambo ku bitabiriye itangizwa ry’Icyumweru cy’uburinganire n’umuryango mu Ntara y’Amajyaruguru.

Umuryango utekanye, uzira ihohoterwa

Minisitiri Uwimana yasabye abaturage kubungabunga imiryango no kurwanya ihohoterwa rishingiye ku gitsina, kuko rihungabanya umutekano n’imibereho y’abagize umuryango muri rusange, cyane cyane abana. Yabasabye kutarebera, bakabyamagana kandi bagatanga amakuru ku gihe.

Umugenzuzi Mukuru wa GMO, Nadine Umutoni Gatsinzi, yasabye imiryango kwimakaza uburinganire, kubahana no kuganira nk’inkingi zo gukumira ihohoterwa no kubaka ingo zikomeye. Nk’uko Angels.rw yabitangaje, yagize ati: “Umuryango ukwiye kurangwa n’uburinganire n’ubwuzuzanye, ugaha amahirwe angana abawugize bose. Abagabo n’abagore, abahungu n’abakobwa, twibuke ko gukumira ihohoterwa rishingiye ku gitsina ari inshingano ya buri wese muri twe.”

Bamwe mu bitabiriye umuhango, barimo ababikira, bakurikiye ibiganiro.

Guverineri Maurice Mugabowagahunde yashimiye abateguye igikorwa n’abaturage bacyitabiriye, avuga ko umuryango n’irangamimerere bihuriye ku ntego imwe. Mu ijambo rye ryatangajwe na Igicumbi News, yagize ati: “Ndashimira buri wese wagize uruhare mu gutegura uyu munsi aho twaganiriye ku ngo zitandukanye ariko tugaruka ku muryango. Ariko nanone uyu munsi turizihiza Umunsi Nyafurika w’Irangamimerere. Ibi byombi bigaruka ku kintu kimwe kivuga ngo tugire umuryango utekanye, kuko hari byinshi bikubiyemo.”

Yashishikarije abaturage kwitabira umurimo no gukoresha amahirwe ahari aho gutegereza ko aturuka ahandi, asaba ababyeyi kurushaho kwita ku mikurire y’abana no kubakangurira kwiga, kuko ari bo Rwanda rw’ejo. Urubyiruko yarusabye kwirinda ibibangamira iterambere ryarwo, by’umwihariko imikino y’amahirwe n’urusimbi.

Abayobozi bitabiriye umuhango bakoma amashyi; ku meza yabo handitseho insanganyamatsiko y’icyumweru, “Turengere umuryango, turwanya ihohotera rishingiye ku gitsina”.

Itorero ry’imbyino gakondo risusurutsa abitabiriye umuhango ku kibuga cy’i Byumba.

Kwandikisha ivuka n’urupfu ni ubuntu

Kuri uyu Munsi Nyafurika w’Irangamimerere, Minisitiri Uwimana yasobanuriye abaturage ko irangamimerere ari umwirondoro w’umuntu ukozwe mu buryo bwemewe n’amategeko, rigatuma umuntu amenyekana, akagira uburenganzira bwe kandi akabasha kubona serivisi akeneye, rikanafasha Leta guteganyiriza abaturage bayo.

Yashimiye Akarere ka Gicumbi kuba kari ku mwanya wa gatatu mu turere 30 mu bijyanye n’irangamimerere, ariko asaba ko hakomeza gukorwa kugira ngo amakuru y’abaturage bose aboneke kandi yandikwe uko bikwiye. Igicumbi News yanditse ko yagize ati: “Ndashaka kubasaba dushimire Akarere ka Gicumbi kari ku mwanya wa gatatu. Ni intambwe ishimishije dukomeje gushimira aka karere. Nubwo hari ibyo twishimira byagezweho, turacyafite abaturage batanditse cyangwa bafite amakuru mu irangamimerere atuzuye, bakagorwa no kubona serivisi bifuza cyangwa gukoresha neza uburenganzira bwabo.”

Yongeye kwibutsa ko kwandikisha ivuka n’urupfu bitishyurwa: “Ni ngombwa ko buri Munyarwanda agira uruhare mu kumenya ko amakuru ye n’umuryango we aba yuzuye kandi yizewe. Agomba kumenya kandi serivisi afitiye uburenganzira n’uburyo bwo kuzibona. Turongera kwibutsa ko umwana wese uvutse kimwe n’umuntu witabye Imana bagomba kwandikwa mu bitabo by’irangamimerere bikorerwa muri serivisi zo kwa muganga no ku biro by’akagari, kandi nta bwishyu bisaba.”

Icyapa cy’Umunsi Nyafurika w’Irangamimerere cyanditseho ubutumwa bugira buti “Irangamimerere rikozwe neza ni inkingi ya serivisi inoze”.

Iki kibazo kireba igihugu cyose. Imibare y’Ikigo cy’Igihugu cy’Ibarurishamibare (NISR) yatangajwe muri Kanama 2025 yagaragazaga ko mu bana barenga ibihumbi 340 bavuka buri mwaka, abagera kuri 10% batandikwa mu bitabo by’irangamimerere, naho 54% by’abapfa buri mwaka ntibandukurwe, nk’uko IGIHE yabitangaje icyo gihe. Minisiteri y’Ubutegetsi bw’Igihugu yasobanuraga ko abavukiye cyangwa abapfiriye kwa muganga bandikirwa aho, naho abavukiye cyangwa abapfiriye ahandi bakandikirwa ku kagari, kandi iyo serivisi ntiyishyuzwa.

Muri Gicumbi ubwaho, ubwo hizihizwaga umunsi wahariwe serivisi z’irangamimerere mu Murenge wa Nyankenke ku wa 10 Kanama 2023, abaturage binubiraga gukora ingendo ndende bashaka izo serivisi, kuko imirenge 10 gusa muri 21 igize aka karere ari yo yari ifite ibikoresho bikenewe, nk’uko IGIHE yabitangaje.

Abaturage b’Umurenge wa Byumba n’abo mu bice biwukikije bitabiriye umuhango ku bwinshi.

Umuhango wasojwe n’ubutumwa busaba imiryango yasezeranye gukomeza kubana mu bwubahane, ubwumvikane no gufatanya. Iyo miryango 37 yibukijwe ko kubaka urugo ari inshingano ihuriweho n’umugabo n’umugore, kandi ko kuganira, gufashanya no kwita ku bana biri mu byafasha umuryango kugira imibereho myiza.

IBANZE.com

Fungura JavaScript kugira ngo ukoreshe urubuga rwose.

Subira ahabanza