“Inzoga si iz’abato”: Umuganda w’i Mayange wahujwe no kwirinda ibiza no guca inzoga zitujuje ubuziranenge

Mu muganda rusange usoza Nzeri wabereye i Mayange mu Karere ka Bugesera, abaturage basannye umuhanda w’umugenderano wa kilometero eshatu banazirika ibisenge by’inzu, Umunyamabanga wa Leta Marie Solange Kayisire abasaba gufatanya guca burundu inzoga zitujuje ubuziranenge n’ibiyobyabwenge.
Abaturage bo mu Murenge wa Mayange mu Karere ka Bugesera, ku wa Gatandatu tariki ya 26 Nzeri 2026, bakoze umuganda rusange usoza ukwezi wibanze ku gusibura imihanda y’imigenderano no kuzirika ibisenge by’inzu, hagamijwe kwirinda ibiza. Bifatanyije n’Umunyamabanga wa Leta muri Minisiteri y’Ubutegetsi bw’Igihugu (MINALOC), Marie Solange Kayisire, wabasabye guhagurukira inzoga zitujuje ubuziranenge n’ibiyobyabwenge.
Nk’uko Akarere ka Bugesera kabitangaje, uyu muganda witabiriwe kandi n’Abadepite, Umunyamabanga Nshingwabikorwa w’Intara y’Iburasirazuba, Dr Jeanne Nyirahabimana, abagize Inama Njyanama y’Akarere, inzego z’umutekano n’abaturage. MINALOC yavuze ko umuganda w’uwo munsi wahujwe n’ubukangurambaga “bugamije guteza imbere umuryango utekanye kugira ngo tugire n’urubyiruko rushoboye, binyuze mu gukomeza kwirinda no kurwanya ikoreshwa ry’ibiyobyabwenge n’ibinyobwa bitujuje ubuziranenge.”
Umunyamabanga wa Leta muri MINALOC, Marie Solange Kayisire (wambaye ikoti ry’ubururu n’ingofero y’umukara, iruhande rw’umusirikare), mu muganda n’abaturage ba Mayange
Abaturage n’abambaye impuzankano basuka igitaka mu mifuka, abandi babareba
Umuhanda wa kilometero eshatu n’ibisenge bizirikwa
Akarere ka Bugesera kavuze ko muri uyu muganda hasanwe umuhanda w’umugenderano ureshya na kilometero eshatu. Amafoto MINALOC n’Akarere bashyize ahagaragara agaragaza abaturage, abayobozi n’inzego z’umutekano bashyira igitaka mu mifuka, mu gihe abandi bari ku ngazi bazirika ibisenge by’inzu.
Abaturage n’abambaye impuzankano buzuza imifuka igitaka hagati y’inzu zo mu Murenge wa Mayange
Abasirikare, abayobozi n’abaturage basuka igitaka mu mifuka, barimo Umunyamabanga wa Leta Marie Solange Kayisire (wambaye ikoti ry’ubururu)
Umunyamabanga wa Leta Kayisire yasabye abaturage kwirinda ibiza bazirika ibisenge by’inzu kandi basibura inzira z’amazi y’imvura, nk’uko Akarere ka Bugesera kabitangaje. Mbere yo kujya muri MINALOC muri Kanama 2023, Kayisire yari Minisitiri ushinzwe Ibikorwa by’Ubutabazi.
Umukozi uri ku ngazi akora ku gisenge cy’inzu; kuzirika ibisenge byari kimwe mu bikorwa by’umuganda i Mayange
Abakozi bambaye amakoti yanditseho STECOMA n’ingofero z’ubwirinzi ku nzu irimo kuzirikwa igisenge, abapolisi, abayobozi n’abaturage babareba
“Intego dufite ni ukubona twarabiciye burundu”
Nyuma y’umuganda, Kayisire yashimiye abaturage ba Mayange bawitabiriye, ahamagarira urubyiruko gushishikarira kuwitabira kuko rufite imbaraga nyinshi. Yabasabye kwirinda inzoga zitujuje ubuziranenge, ibiyobyabwenge n’ibindi bibazo bidindiza umuryango. Yagize ati: “Intego dufite ni ukubona twarabiciye burundu; turasaba ko n’abaturage mudufasha gutanga amakuru, ariko mushobora no kubanza kugira inama uwo muntu kugira ngo abireke.”
Yakomeje agira ati: “Twese hano ku myaka yacu hari uwo tuzi wanyweye izo nzoga, uwo tuzi zangirije ubuzima mu rugo iwacu cyangwa mu baturanyi, aho tuzi amakimbirane mu rugo abana batiga kubera ababyeyi batabana, ahari ibibazo byinshi bitudindiza kubera izo nzoga n’ibiyobyabwenge.”
Abaturage ba Mayange bicaye munsi y’ihema bakurikira ibiganiro byabaye nyuma y’umuganda
Mu butumwa MINALOC yashyize ahagaragara nyuma y’umuganda, buriho ikirango cy’ubukangurambaga bwa SoberGen, Kayisire yagize ati: “Intego dufite uyu munsi ni ukubona twaraciye burundu ibiyobyabwenge n’inzoga zitujuje ubuziranenge, aho tutazongera kubona umwana ata ishuri kubera ko hari umuturanyi ugurisha inzoga z’icyuma akazimuha cyangwa amakimbirane mu miryango: inzoga si iz’abato.”
Abaturage benshi, bamwe bicaye abandi bahagaze ku mpande z’ikibuga, bakurikiye ubutumwa bw’abayobozi nyuma y’umuganda
Umuyobozi w’Akarere ka Bugesera, Richard Mutabazi, yasabye abaturage gukomeza kwitegura neza igihembwe cy’ihinga cya 2027A n’amatora y’inzego z’imitegekere y’Igihugu zegerejwe abaturage, kwita ku burere bw’abana no kubakundisha ishuri, no kurushaho kwita ku isuku. Komisiyo y’Igihugu y’Amatora (NEC) yatangaje ko aya matora azaba kuva ku wa 10 Ukwakira kugeza ku wa 15 Ukuboza 2026, nk’uko The New Times yabitangaje.
Umuyobozi w’Akarere ka Bugesera, Richard Mutabazi, aganiriza abaturage nyuma y’umuganda
Umunyamabanga wa Leta Marie Solange Kayisire (hagati, wambaye ikoti ry’ubururu) n’abandi bayobozi bakurikiye ibiganiro n’abaturage
Bugesera yahuye n’ingaruka z’izi nzoga
Ubu butumwa bwatangiwe mu karere kahuye n’ingaruka zikomeye z’inzoga zitujuje ubuziranenge muri uyu mwaka. Kigali Today yatangaje ko mu mpera za Mutarama 2026 hari abaturage bo mu Murenge wa Ngeruka muri Bugesera bazize izo nzoga. Icyo kinyamakuru cyanditse ko Ubushinjacyaha bwatangaje ko ku wa 2 Gashyantare 2026 hafashwe abantu bane bakekwaho gukora no gucuruza kanyanga; icyo gihe abari bamaze gupfa nyuma yo kuyinywa bari 17, abandi 25 bari bajyanywe mu Bitaro bya ADEPR Nyamata. Ibipimo byagaragaje ko yarimo ikinyabutabire cya methanol.
Nk’uko The New Times yabitangaje muri Nyakanga 2026, Minisitiri w’Ubuzima, Dr Sabin Nsanzimana, yavuze ko nibura abantu 44 bapfuye hagati ya Mutarama na Kamena 2026 nyuma yo kunywa inzoga zitemewe, avuga ko iki kibazo ari icyorezo gisaba ingamba zihutirwa. Yongeyeho ko uturere turimo Bugesera, Rwamagana na Kayonza ari two twagaragayemo abahuye n’iki kibazo benshi, nubwo kiri mu gihugu hose.
Umuganda w’i Mayange wari umwe mu yahujwe n’ubukangurambaga bwa SoberGen (Sober Generation Initiative). KT Press isobanura ko ari ubukangurambaga buyobowe n’urubyiruko, bushishikariza urubyiruko kwirinda ibiyobyabwenge, kugira imyitwarire iboneye no kwimakaza indangagaciro z’Abanyarwanda. Ku wa 19 Nzeri 2026, urubyiruko rwo hirya no hino mu gihugu rwari rwakoze umuganda wihariye wo gushyigikira ubu bukangurambaga.