Mukarange: Umuganda ku muhanda w’urwibutso wahujwe no kwanga ko ibiyobyabwenge biba ubuzima busanzwe

Ibanze ·

Abayobozi n’abaturage bakoresha ibitiyo basiza itaka mu muganda i Mukarange mu Karere ka Kayonza

Minisiteri y’Urubyiruko n’Iterambere ry’Ubuhanzi yifatanyije n’abatuye Mukarange mu Karere ka Kayonza gutunganya umuhanda ujya ku Rwibutso rwa Jenoside. Minisitiri Utumatwishima yibukije urubyiruko ko ibiyobyabwenge bitazemerwa ko biba ubuzima busanzwe, asobanura ko ikigage n’urwagwa bikozwe neza bitaciwe.

Minisiteri y’Urubyiruko n’Iterambere ry’Ubuhanzi (MoYA) yifatanyije n’abatuye Umurenge wa Mukarange, mu Karere ka Kayonza, mu muganda rusange usoza ukwezi kwa Nzeri wabaye ku wa Gatandatu, tariki ya 26 Nzeri 2026. Minisitiri Dr Jean Nepo Abdallah Utumatwishima yari kumwe n’Umugaba Mukuru w’Ingabo z’u Rwanda, Gen Mubarakh Muganga, Guverineri w’Intara y’Iburasirazuba, Pudence Rubingisa, abasenateri, abadepite, abahanzi n’urubyiruko ruzwi ku mbuga nkoranyambaga. Uyu muganda wahujwe n’ubukangurambaga bwa SoberGen (Sober Generation, ikiragano kizira ubusinzi), bushishikariza urubyiruko kwirinda ibisindisha n’ibiyobyabwenge.

Bamwe mu bitabiriye umuganda i Mukarange, barimo uwambaye umupira wa SoberGen usunika ingorofani.

Akarere ka Kayonza kavuze ko mu bitabiriye harimo Senateri John Bideri, abadepite, ubuyobozi bw’Akarere n’abagize inzego z’umutekano. Abahanzi barimo Kenny Sol na Ariel Ways na bo bari bahari, nk’uko Muhazi Yacu yabitangaje.

Abayobozi n’abandi bitabiriye umuganda bitwaje ibitiyo ku muhanda watunganyijwe i Mukarange.

Abayobozi n’abaturage basiza itaka ku muhanda, inzego z’umutekano ziri inyuma yabo.

Abitabiriye umuganda batunganyije umuhanda ujya ku Rwibutso rwa Jenoside yakorewe Abatutsi rwa Mukarange, nk’uko IGIHE yabitangaje. KT Press ivuga ko uwo muhanda ureshya na kilometero 1,1: uturuka kuri Island Motel ukagera ku rwibutso, ugakomeza ku Ishuri Ryisumbuye rya Mukarange no kuri IPM. Muhazi Yacu yo yatangaje ko hanatunganyijwe ruhurura ireshya na kilometero 1,2. Urwibutso rwa Mukarange ruruhukiyemo imibiri 9.375 y’abazize Jenoside yakorewe Abatutsi, nk’uko Akarere ka Kayonza kabitangaje muri Mata 2026.

Abaturage, urubyiruko n’abasirikare basiza ikirundo cy’itaka ku muhanda watunganyijwe muri uyu muganda.

Igice cy’umuhanda cyasijwe n’abitabiriye umuganda i Mukarange.

“Ntituzigera tubyemera”

Nyuma y’umuganda, hakurikiyeho ibiganiro n’imyidagaduro bya SoberGen. Nk’uko InyaRwanda yabitangaje, Minisitiri Utumatwishima yibukije ko insanganyamatsiko y’uyu muganda yagiraga iti “Twubake umuryango ukomeye kugira ngo hazavemo urubyiruko rushoboye”, asaba buri wese wahaje kuyitahana. Yavuze ko igihugu cyafashe icyemezo cyo guca inzoga z’ibyuma kuko “byagaragaye ko zari zikomeje kwica abantu.”

Abayobozi bambaye imipira ya SoberGen, barimo n’umusirikare, bakoma amashyi nyuma y’umuganda.

Abayobozi n’abaturage bazamuye ibipfunsi mu gikorwa cya SoberGen cyakurikiye umuganda.

MoYA yatangaje ko Minisitiri yasabye urubyiruko guhitamo neza, agira ati: “Kunywa ibiyobyabwenge ntabwo tuzigera tubyemera ko biba ibintu bisanzwe mu bana b’Abanyarwanda.” Nk’uko Akarere ka Kayonza kabitangaje, yongeyeho ati: “Uko turwanya bikomeye inzoga z’ibyuma, ni ko turwanya kunywa ibindi biyobyabwenge no kubikoresha.” Yibukije kandi ko “kunywa ibiyobyabwenge yaba urumogi n’ibindi abantu bagera aho bakanitera no mu nshinge, ni ibyaha ku babikora”, nk’uko InyaRwanda yabitangaje, naho IGIHE ivuga ko yasabye urubyiruko kureka n’itabi runywa rwibwira ko ari ubusirimu.

Minisitiri Dr Jean Nepo Abdallah Utumatwishima ageza ubutumwa ku rubyiruko imbere y’icyapa cya SoberGen.

Minisitiri yashimiye urubyiruko ruri muri gahunda ya SoberGen, avuga ko bamwe muri rwo bivugiye ko bajyaga bamamaza izi nzoga kuko abazicuruza babahaga amafaranga, none bakaba bariyemeje kutazongera kuzamamaza. Ati: “Ndagira ngo dushimire The Sober Generation hamwe n’abandi bose bayirimo mu gihugu hose bayoboye urubyiruko mu kubereka ibibi byo kunywa ibiyobyabwenge mu kugira ngo tuzagire urubyiruko rwiza.”

Umwe mu bafashe ijambo ku rubyiniro rwanditseho “Umuganda Rusange” na SoberGen, imbere y’imbaga y’urubyiruko.

Ikigage n’urwagwa ntibyaciwe

Minisitiri yasobanuye ko ibinyobwa Abanyarwanda banywaga mbere y’umwaduko w’inzoga z’ibyuma, birimo ubushera, urwagwa n’ikigage, bitaciwe, ahubwo ko ikibazo ari uburyo bisigaye bikorwamo. Nk’uko IGIHE yabitangaje, yagize ati: “Ntabwo igihugu cyacu cyigeze gica urwagwa, ntitwigeze duca ikigage ahubwo ikibazo mwibagiwe kubikora neza. Umuntu ugiye kubikora arabikora hakazamo umwanda, ababinyoye bakarwara mu nda.” Yakomeje ati: “Abazabikora neza bagakorana n’imidugudu nta kibazo, ntabwo twakwemera ko Abanyarwanda bicwa n’icyaka. Urwagwa, ikigage bikoranywe isuku, bikozwe neza biremewe.”

InyaRwanda yatangaje ko yasabye abatuye Kayonza gutanga amakuru y’ahakigaragara inzoga z’ibyuma, anibutsa ko nubwo izo nzoga zaciwe hari izindi abantu banywa, abasaba kuzinywa mu rugero.

Bamwe mu bitabiriye umuganda n’ubukangurambaga bwa SoberGen i Mukarange.

Ubuhamya bw’uwavuye mu biyobyabwenge

Mujyambere François utuye mu Murenge wa Gahini yatanze ubuhamya bw’uko yanywaga ibiyobyabwenge akanabicuruza, bikamuhindura umujura. IGIHE yatangaje ko yafunzwe inshuro nyinshi, ashimira Leta yamufashije kujya mu kigo ngororamuco cya Iwawa, akavayo yarahindutse. Leta yamuhaye igishoro cy’ibihumbi 500 Frw, atangira gucuruza, arushinga, none afite abana batatu. Yasabye urubyiruko kwirinda ibiyobyabwenge kuko nta cyiza cyabyo, dore ko bigira umuntu umujura bikanamutesha icyizere mu muryango.

Urubyiruko rwifotoreza mu ikadiri yanditseho “Sober Ghee”, rimwe mu matsinda y’urubyiruko rwa SoberGen.

Umuhanzi Kenny Sol yibukije urubyiruko ko hari abahanzi benshi beza bari kuba barateye imbere ariko bagasubira inyuma kubera ibiyobyabwenge. Ati: “Ntabwo abayobozi bacu bagejeje igihugu cyacu aho kigeze watera ikirenge mu cyabo unywa ibiyobyabwenge. Iyo batubwira kubireka, ni twe bifitiye inyungu. Mureke tubumvire.” KT Press yatangaje ko urubyiruko rwo mu matsinda ya Sober Ghee na Sober Chou ruturutse i Kigali rwifatanyije n’abaturage, kandi ko abanyeshuri b’Ishuri Ryisumbuye rya Mukarange na bo bahawe ubutumwa bwo kwirinda ibiyobyabwenge no kurangwa n’imyitwarire myiza.

Urubyiruko rwinshi rwitabiriye ubukangurambaga bwa SoberGen, bamwe bafite amakadiri ya Sober Gen na Sober Ghee.

Abitabiriye ubukangurambaga bafata ifoto y’urwibutso imbere y’icyapa cya SoberGen.

Ubu bukangurambaga buje mu gihe hirya no hino mu gihugu hakomeje ibikorwa byo guhashya inzoga zitemewe n’izitujuje ubuziranenge, byatangiye ku wa 20 Nyakanga 2026. Nk’uko The New Times yabitangaje, mu ntangiriro za Kanama Ikigo cy’u Rwanda gishinzwe kugenzura ibiribwa n’imiti (Rwanda FDA) cyari kimaze gutegeka ko hafungwa ahantu harenga 130 hakorerwaga inzoga zitemewe, kinambura impushya ba nyirazo. Kuri uwo munsi w’umuganda, ubutumwa bwa SoberGen bwatanzwe no mu tundi turere turimo Gasabo, Musanze na Rusizi, nk’uko KT Press yabitangaje.

Urubyiruko n’abayobozi bishimira ku rubyiniro rwa SoberGen nyuma y’umuganda.

IBANZE.com

Fungura JavaScript kugira ngo ukoreshe urubuga rwose.

Subira ahabanza