Inzibutso enye za Jenoside yakorewe Abatutsi ziri ku rutonde rw’Umurage w’Isi rwa UNESCO

Nyamata, Murambi, Gisozi na Bisesero byanditswe ku rutonde rw’Umurage w’Isi rwa UNESCO mu 2023. Iyi nkuru isubiramo amateka ya buri hantu n’impamvu UNESCO yatanze.
Ku rutonde rw’Umurage w’Isi rwa UNESCO hari umutungo wanditse mu izina rya “Memorial sites of the Genocide: Nyamata, Murambi, Gisozi and Bisesero”. Ni umutungo uhuriweho n’ahantu hane ho mu Rwanda, wanditswe ku rutonde mu mwaka wa 2023, ufite ubuso bwa hegitari 24,65 n’agace kawukikije ka hegitari 136,16.
Ahantu hane n’amateka yaho
UNESCO isobanura ko ahantu habiri muri hano hakigaragaraho ibimenyetso by’ubwicanyi. Kiliziya Gatolika ya Nyamata yubatswe mu 1980 ku musozi wa Nyamata mu Ntara y’Iburasirazuba, naho ishuri ry’imyuga rya Murambi ryubatswe mu 1990 ku musozi wa Murambi mu Ntara y’Amajyepfo.
Ahandi habiri ni inzibutso zubatswe nyuma ya Jenoside. Ku musozi wa Gisozi mu Mujyi wa Kigali hubatswe Urwibutso rwa Jenoside rwa Kigali mu 1999, aho UNESCO ivuga ko hashyinguwe abarenga 250.000. Ku musozi wa Bisesero mu Ntara y’Iburengerazuba hubatswe urwibutso mu 1998, rwibuka abarwanyije abicanyi mu gihe kirenga amezi abiri mbere y’uko na bo bicwa.
Impamvu UNESCO yashingiyeho
Uyu mutungo wanditswe hashingiwe ku gipimo cya (vi) cya UNESCO. Mu nyandiko isobanura agaciro gahebuje kawo, UNESCO ivuga ko Jenoside yakorewe Abatutsi yahitanye abantu barenga miliyoni imwe mu minsi 100 hagati ya Mata na Nyakanga 1994.
UNESCO yongeraho ko ahantu hane hatoranyijwe hahagarariye ahantu harenga 200 mu Rwanda, harimo amasengero, ahantu rusange n’ahantu ho kwirwanaho, aho ubwicanyi bwakorewe. Ivuga kandi ko Jenoside yatumye hashyirwaho Urukiko Mpuzamahanga Mpanabyaha rwashyiriweho u Rwanda (1994-2015), n’uko Inteko Rusange y’Umuryango w’Abibumbye yemeje mu 2003 ko ku wa 7 Mata haba Umunsi Mpuzamahanga wo Kuzirikana Jenoside yakorewe Abatutsi mu Rwanda mu 1994.
Ibihe bya none: kurinda no gucunga
Kwandikwa ku rutonde ntibisobanuye ko akazi karangiye. UNESCO igaragaza ko inyubako ya Kiliziya ya Nyamata, yabitswe uko yari imeze nyuma y’ubwicanyi, ishobora kwangirika bitewe n’ibikoresho yubakishijwe ndetse n’iterambere ry’umujyi ikikijwe. Ivuga kandi ko ibintu byabitswe muri izo nyubako byoroshye kwangirika bitewe n’ibidukikije.
Inzibutso zose uko ari enye zicungwa na Minisiteri y’Ubumwe bw’Abanyarwanda n’Inshingano Mboneragihugu (MINUBUMWE), hakurikijwe Iteka rya Minisitiri w’Intebe n° 011/03 ryo ku wa 24/07/2023. UNESCO ivuga ko hariho gahunda yo kuzicunga y’imyaka 2023-2028, kandi ko zirengerwa n’Itegeko n° 28/2016 ryo ku wa 22/7/2016 ryerekeye kubungabunga umurage ndangamuco n’ubumenyi gakondo.
Inkomoko: UNESCO, “Memorial sites of the Genocide: Nyamata, Murambi, Gisozi and Bisesero”, urutonde rw’Umurage w’Isi, 2023.
Soma inyandiko ya UNESCO kuri uyu mutungo w’umurage w’isi