Ubwigenge bw’u Rwanda ku wa 1 Nyakanga 1962: uko igihugu cyavuye mu bwiragizwe bw’Ababiligi

Ruanda-Urundi yayoborwaga n’Ababiligi kuva mu 1916. Mu 1962 yagabanyijwemo ibihugu bibiri byigenga, naho ku wa 18 Nzeri uwo mwaka u Rwanda rwinjira mu Muryango w’Abibumbye.
U Rwanda rwabonye ubwigenge ku wa 1 Nyakanga 1962, umunsi agace kitwaga Ruanda-Urundi kayoborwaga n’Ububiligi kagabanyijwemo ibihugu bibiri byigenga: Repubulika y’u Rwanda n’Ubwami bw’u Burundi. Ku rutonde rw’Umuryango w’Abibumbye rw’uduce twahoze tuyoborwa mu bwiragizwe, Ruanda-Urundi igaragara nk’agace kayoborwaga n’Ububiligi, kakaba karabyaye ubwigenge bw’u Burundi n’ubw’u Rwanda mu 1962.
Uko ubutegetsi bw’i Burayi bwasimburanye
Mbere y’Intambara ya Mbere y’Isi Yose, u Rwanda rwari mu gace k’Abadage kitwaga Afurika y’Iburasirazuba y’Abadage. Mu 1916, mu gihe cy’iyo ntambara, ingabo zivuye muri Kongo y’Ababiligi zafashe Ruanda n’Urundi.
Nyuma y’iyo ntambara, Umuryango w’Ibihugu (League of Nations) wahaye Ububiligi Ruanda-Urundi mu 1922 nk’agace ka mandat k’icyiciro B. Nyuma y’Intambara ya Kabiri y’Isi Yose, mu 1946 ako gace kahindutse agace k’ubwiragizwe (Trust Territory) k’Umuryango w’Abibumbye, gakomeza kuyoborwa n’Ububiligi. Muri Nzeri 1961, ubwami bw’u Rwanda bwavanyweho.
Umwaka wa 1962
U Rwanda rwahawe kwiyobora imbere mu gihugu mu 1960, naho u Burundi mu 1961. Ku wa 1 Nyakanga 1962 ubwiragizwe bwarangiye, Ruanda-Urundi ivamo ibihugu bibiri byigenga bitandukanye.
Nyuma y’amezi abiri n’igice, ku wa 18 Nzeri 1962, u Rwanda n’u Burundi byinjiye mu Muryango w’Abibumbye ku munsi umwe. Urutonde rw’ibihugu bigize uwo muryango rwerekana ko itariki yo kwemererwa kw’ibihugu byombi ari 18-09-1962.
Ibihe bya none: aho inyandiko z’icyo gihe ziri
Inyandiko za Leta zo muri icyo gihe zibitswe mu Bubiko bw’Igihugu. Kuva mu 2020, Ububiko bw’Igihugu n’Amasomero bicungwa n’Inteko y’Umuco (Rwanda Cultural Heritage Academy), urwego rwa Leta rwavuye mu guhuza inzego eshatu: Inteko y’Ururimi n’Umuco, Ikigo cy’Igihugu cy’Inzu Ndangamurage, n’Ububiko bw’Igihugu n’Amasomero.
Iyo nteko isobanura ko inshingano yayo ari ugucunga umurage w’igihugu no kubungabunga ururimi rw’igihugu, Ikinyarwanda, umuco n’indangagaciro zacyo, nk’urufatiro rw’ubumwe bw’igihugu n’icyubahiro cyacyo.
Inkomoko: Umuryango w’Abibumbye, “List of former Trust and Non-Self-Governing Territories” na “Member States”; Rwanda Cultural Heritage Academy, “About RHA”.
Reba urutonde rw’Umuryango w’Abibumbye rw’uduce twahoze tuyoborwa mu bwiragizwe