Ubwigenge bw’u Rwanda ku wa 1 Nyakanga 1962: Uko igihugu cyavuye mu bwiragizwe bw’Ababiligi

U Rwanda rwahawe Ububiligi nyuma y’Intambara ya Mbere y’Isi Yose, rubona ubwigenge ku wa 1 Nyakanga 1962. Ku wa 18 Nzeri uwo mwaka rwinjiye mu Muryango w’Abibumbye.
U Rwanda rwabonye ubwigenge ku wa 1 Nyakanga 1962. Iyo tariki igaragara ku rutonde rw’amatariki ibihugu bya Afurika byaboneyeho ubwigenge rwakozwe n’inkoranyabumenyi Britannica, aho Ububiligi bugaragazwa nk’igihugu cyakolonizaga u Rwanda.
Ku rutonde rw’Umuryango w’Abibumbye rw’uduce twahoze tuyoborwa mu bwiragizwe, Ruanda-Urundi igaragara nk’agace kayoborwaga n’Ububiligi, kakaba karabyaye ubwigenge bw’u Burundi n’ubw’u Rwanda mu 1962.
Kuva ku Badage kugera ku Babiligi
Inkoranyabumenyi Britannica ivuga ko kuva mu 1890 Abadage bavugaga ko u Rwanda ari igice cy’Afurika y’Iburasirazuba y’Abadage, nubwo batigeze baruyobora by’ukuri. Nyuma y’Intambara ya Mbere y’Isi Yose, u Rwanda n’u Burundi byahawe Ububiligi: mbere byari agace Umuryango w’Ibihugu (League of Nations) wabuhaye kuyobora, nyuma biba agace k’ubwiragizwe k’Umuryango w’Abibumbye kitwaga Ruanda-Urundi. Iyo nkoranyabumenyi yongeraho ko Ababiligi bayoboraga banyuze ku bami gakondo.
Imyaka ibanziriza ubwigenge
Mu gice cyayo ku mateka y’u Rwanda ku gihe cy’Abadage n’Ababiligi, Britannica ivuga ko nyuma y’imvururu zo mu Ugushyingo 1959, amatora y’inzego z’ibanze yabaye mu 1960. Muri Mutarama 1961, i Gitarama hatangarijwe repubulika. Iyo nkoranyabumenyi ivuga ko Umwami Kigeli V yahatiwe kujya mu buhungiro, kandi ko Grégoire Kayibanda yabaye perezida wa mbere.
Ivuga kandi ko muri icyo gihe ibihumbi by’Abatutsi bahunze, ku buryo mu ntangiriro za 1964 nibura 150.000 bari mu bihugu bituranye n’u Rwanda.
Umwaka wa 1962
Ku wa 1 Nyakanga 1962 ubwiragizwe bwarangiye, maze u Rwanda n’u Burundi biba ibihugu bibiri byigenga bitandukanye.
Urutonde rw’ibihugu bigize Umuryango w’Abibumbye rugaragaza ko u Rwanda n’u Burundi byinjiye muri uwo muryango ku munsi umwe, ku wa 18 Nzeri 1962.
Ibihe bya none: Ububiko bw’Igihugu
Kuva mu 2020, Ububiko bw’Igihugu n’Amasomero bicungwa n’Inteko y’Umuco (Rwanda Cultural Heritage Academy), urwego rwa Leta rwavuye mu guhuza inzego eshatu: Inteko y’Ururimi n’Umuco, Ikigo cy’Igihugu cy’Inzu Ndangamurage, n’Ububiko bw’Igihugu n’Amasomero.
Iyo nteko isobanura ko inshingano yayo ari ugucunga umurage w’igihugu no kubungabunga ururimi rw’igihugu, Ikinyarwanda, umuco n’indangagaciro zacyo, nk’urufatiro rw’ubumwe bw’igihugu n’icyubahiro cyacyo.