Amashanyarazi yo kuhira ibyanya bya Mpanga na Mahama: Ikusanyirizo rya Kirehe rigeze kuri 75%

Umunyamabanga wa Leta muri Minisiteri y’Ibikorwaremezo, Armand Zingiro, yasuye imirimo yo kubaka ikusanyirizo ry’amashanyarazi rya Kirehe, rigeze kuri 75%, ritezweho kongera ingufu z’amashanyarazi zikenewe mu byanya byuhirwa bya Mpanga na Mahama.
Ku wa Gatanu, tariki ya 25 Nzeri 2026, Umunyamabanga wa Leta muri Minisiteri y’Ibikorwaremezo (MININFRA), Armand Zingiro, ari kumwe n’inzego zitandukanye, yasuye imirimo yo kubaka ikusanyirizo ry’amashanyarazi rya Kirehe (Kirehe Substation), riri kubakwa mu Murenge wa Nyamugari mu Karere ka Kirehe. Nk’uko MININFRA yabitangaje, imirimo yo kuryubaka igeze ku kigero cya 75%.
Akarere ka Kirehe katangaje ko Umuyobozi wako, Bruno Rangira, yakiriye Umunyamabanga wa Leta n’itsinda bari kumwe. MININFRA yasobanuye ko iri kusanyirizo “rizagira uruhare rukomeye mu kongera ubushobozi bw’ingufu z’amashanyarazi zizakoreshwa mu mishinga yo guteza imbere ibyanya byuhirwa, birimo icya Mpanga na Mahama.”
Umwe mu bari muri uru ruzinduko, wambaye ingofero y’umweru y’ubwirinzi, aganira n’abayobozi n’abakozi ku kibanza cy’ikusanyirizo ry’amashanyarazi rya Kirehe, ku wa 25 Nzeri 2026.
Umuriro utegerejwe n’ibyanya byuhirwa
Iri kusanyirizo rifitanye isano ya hafi n’imishinga minini yo kuhira imyaka iri mu Karere ka Kirehe. Nk’uko Akarere ka Kirehe kabisobanuye muri Werurwe 2026, rizatanga amashanyarazi azakoreshwa mu kuhira by’umwihariko mu cyanya cya Mpanga no mu byanya bya Mahama Lot 1, kiri ku buso bwa hegitari 1.220, na Mahama Lot 2, kiri ku buso bwa hegitari 1.956. Rizanageza umuriro w’amashanyarazi ku baturage basaga ibihumbi 18 bo mu bice umuyoboro uzanyuramo.
Ishusho rusange y’ikibanza cy’ikusanyirizo ry’amashanyarazi rya Kirehe: iminara y’ibyuma yamaze gushingwa, abakozi bambaye imyenda y’akazi bakomeje imirimo hasi.
Iyi mishinga iri mu yiswe ETI (Export Targeted Modern Irrigation), ni ukuvuga imishinga yo kuhira igezweho igamije kongera umusaruro w’ubuhinzi woherezwa mu mahanga. Nk’uko IGIHE yabitangaje muri Nyakanga 2025, imishinga itatu ya Mpanga, Mahama I na Mahama II ifite agaciro ka miliyari 111 Frw, ikazuhira hegitari zigera ku 4.000. Icyo gihe Dr. Telesphore Ndabamenye, wari Umuyobozi Mukuru w’Ikigo cy’Igihugu gishinzwe Guteza Imbere Ubuhinzi n’Ubworozi (RAB), yabwiye Komisiyo y’Abadepite ishinzwe gukurikirana imikoreshereze y’imari n’umutungo by’Igihugu (PAC) ko umushinga wa Mpanga wari waratinze kubera kubura amashanyarazi akenewe mu gukoresha pompe zizavoma amazi mu mugezi w’Akagera. IGIHE yongeyeho ko iyo mishinga yatewe inkunga n’inguzanyo za Banki y’u Buhinde itera inkunga ibyoherezwa n’ibitumizwa mu mahanga (Export-Import Bank of India) n’andi mikoro yo mu gihugu.
Icyanya cya Mpanga cyo cyatangiye gutanga umusaruro: muri Werurwe 2026, Akarere ka Kirehe katangaje ko huhirwa hegitari 659 zacyo.
Iminara y’ibyuma igize ikusanyirizo ry’amashanyarazi rya Kirehe; ibumoso, umukozi wambaye ingofero y’ubwirinzi azamutse ku munara.
Kuva hejuru ya 60% kugera kuri 75% mu byumweru bitatu
Imirimo yo kubaka iri kusanyirizo imaze igihe ikurikiranirwa hafi n’inzego z’ibanze. Ku wa 20 Kanama 2026, Umuyobozi w’Akarere ka Kirehe yasuye aho ryubakwa, areba aho imirimo igeze n’imbogamizi zihari, asaba abaryubaka kwihutisha imirimo kugira ngo amashanyarazi rizatanga atangire kubyazwa umusaruro. Ku wa 5 Nzeri 2026, Akarere ka Kirehe katangaje ko imirimo yari igeze ku kigero kiri hejuru ya 60%.
Abari muri uru ruzinduko bazenguruka ikibanza cy’imirimo, iruhande rw’umunara w’ibyuma n’urukuta rw’ubutaka rwacukuwe.
Abayobozi n’abakozi, bamwe bambaye ingofero z’ubwirinzi n’amakoti agaragara, bakurikiranye ibisobanuro ku kibanza cy’ikusanyirizo ry’amashanyarazi rya Kirehe.
Armand Zingiro si ubwa mbere asura iki kibanza. Nk’uko REG yabitangaje, ku wa 15 no ku wa 16 Mutarama 2026, ubwo yari Umuyobozi Mukuru wa Rwanda Energy Group (REG), yayoboye itsinda ry’abayobozi bakuru b’iki kigo mu ruzinduko rw’iminsi ibiri basuramo imishinga y’ingufu irimo n’iri kusanyirizo rya Kirehe. Icyo gihe yasabye ba rwiyemezamirimo kwihutisha imirimo, bubahiriza igihe cyumvikanyweho, ubuziranenge n’umutekano, agira ati: “Iyi mishinga izongera ku buryo bugaragara ituze ry’umuyoboro w’amashanyarazi, inatume abaturage n’abashoramari babona amashanyarazi yizewe.” Yagizwe Umunyamabanga wa Leta muri MININFRA muri Kamena 2026.
Abakozi bambaye ingofero z’ubwirinzi bazamutse ku nyubako z’ibyuma zifashe ibikoresho by’amashanyarazi mu ikusanyirizo rya Kirehe.
Umwe mu bari mu ruzinduko, wambaye ingofero y’umweru y’ubwirinzi, ari kumwe n’abandi ku kibanza; inyuma hari imashini iterura ibiremereye n’abakozi bakomeje imirimo.
Amashanyarazi yizewe ku turere dutatu
Si ibyanya byuhirwa byonyine bizungukira kuri iri kusanyirizo. Ku wa 24 Werurwe 2026, ubwo Dr. Jimmy Gasore, icyo gihe wari Minisitiri w’Ibikorwaremezo, n’uw’Ubuhinzi n’Ubworozi, Dr. Telesphore Ndabamenye, barisuraga, MININFRA yatangaje ko riteganyijwe kugira ubushobozi bwa MVA 80, kandi ko rizafasha kubona amashanyarazi yizewe mu turere dutatu: Kirehe, Ngoma na Kayonza. Dr. Gasore yagize ati: “Gushora imari mu bikorwaremezo by’ingufu zizewe nk’ikusanyirizo rya Kirehe ni ingenzi kugira ngo ibyanya byacu byuhirwa bibyazwe umusaruro wose bishoboye. Bituma umusaruro w’ubuhinzi uramba, kandi bigateza imbere mu buryo butaziguye imibereho y’abaturage bacu.”
Iminara y’ibyuma n’ibikoresho by’amashanyarazi mu ikusanyirizo rya Kirehe; hasi iburyo, abakozi bambaye ingofero z’ubwirinzi.
Inyigo y’uyu mushinga, yakozwe n’ikigo Studio Pietrangeli ku nkunga ya USAID binyuze muri gahunda ya Power Africa, yateganyije ko iri kusanyirizo rizaba irya kV 220/110/30, rigahuzwa n’irya Rwinkwavu mu Karere ka Kayonza n’umuyoboro w’amashanyarazi wa kV 110 ureshya na kilometero 37.
Igice cy’ikusanyirizo ry’amashanyarazi rya Kirehe kigizwe n’iminara n’ibikoresho by’amashanyarazi byamaze gushingwa, nk’uko cyagaragaraga ku wa 25 Nzeri 2026.