Amazi ya Karenge agiye kwikuba kane: Uruganda rushya rugeze kuri 60,9%

Ibanze ·

Itsinda ry’abantu bambaye amakoti y’umutekano n’ingofero z’ubwubatsi bahagaze imbere y’inyubako za beto z’uruganda rushya rwa Karenge, inyuma hagaragara ikiyaga

Ku munsi wa mbere w’uruzinduko rw’akazi mu Ntara y’Iburasirazuba, Umunyamabanga wa Leta muri Minisiteri y’Ibikorwa Remezo, Armand Zingiro, yasuye i Karenge mu Karere ka Rwamagana, aho imirimo yo kubaka uruganda rushya rutunganya amazi igeze kuri 60,9%. Imirimo nirangira, Karenge izajya itunganya metero kibe 48.000 z’amazi meza ku munsi.

Umunyamabanga wa Leta muri Minisiteri y’Ibikorwa Remezo (MININFRA), Armand Zingiro, yasuye imirimo yo kubaka uruganda rushya rutunganya amazi rwa Karenge, mu Murenge wa Karenge mu Karere ka Rwamagana, ndetse n’iyo kuvugurura uruganda rusanzwe ruhari. Hari ku wa Gatatu, tariki ya 23 Nzeri 2026, ku munsi wa mbere w’uruzinduko rw’akazi yatangiye mu Ntara y’Iburasirazuba, agamije gusura imishinga y’ibikorwa remezo irimo kubakwa hirya no hino muri iyi Ntara.

MININFRA yatangaje ko imirimo yo kubaka uru ruganda rushya igeze kuri 60,9%. Nirwuzura, ruzaba rufite ubushobozi bwo gutunganya metero kibe 36.000 z’amazi meza ku munsi, ziyongera kuri metero kibe 12.000 uruganda rusanzwe rutunganya ku munsi. Bivuze ko imirimo nirangira, Karenge izajya itunganya metero kibe 48.000 ku munsi, ni ukuvuga inshuro enye z’ayo itunganya ubu, akoherezwa mu Karere ka Rwamagana no mu Mujyi wa Kigali, nk’uko Akarere ka Rwamagana kabitangaje.

Abitabiriye uruzinduko rw’Umunyamabanga wa Leta Armand Zingiro, bambaye amakoti y’umutekano n’ingofero z’ubwubatsi, baganira i Karenge, aho yasuye imirimo y’uruganda rutunganya amazi.

Zingiro yagizwe Umunyamabanga wa Leta muri MININFRA ku wa 10 Kamena 2026, avuye ku buyobozi bw’Ikigo gishinzwe Ingufu mu Rwanda (REG), yari amazeho kuva ku wa 4 Nzeri 2023. Nk’uko ikinyamakuru Taarifa cyabitangaje, ubwo yagenzuraga aho imirimo igeze yagize ati “Uyu mushinga ni ingenzi kuko uzongera ingano y’amazi meza agera ku baturage, ukadufasha guhangana n’ubwiyongere bw’amazi akenerwa i Rwamagana n’i Kigali.”

Igisubizo ku ibura ry’amazi i Rwamagana n’i Kigali

Nk’uko MININFRA ibivuga, uyu mushinga uzafasha kugeza amazi meza mu bice bitandukanye by’Akarere ka Rwamagana no mu Mujyi wa Kigali, ukaba ari “intambwe ikomeye mu gushyira mu bikorwa gahunda y’Igihugu yo gukomeza kwegereza abaturage amazi meza.” Ikinyamakuru Umunota cyatangaje ko iyi mirimo ikubiyemo no kuvugurura no kwagura imiyoboro y’uru ruganda, ikaba iteganyijwe kurangira bitarenze umwaka wa 2027. Muri Kanama 2026, ubwo Minisitiri w’Ibikorwa Remezo, Damien Murwanashyaka, yagarukaga ku mishinga itatu minini yo kongera amazi mu Mujyi wa Kigali, Taarifa yatangaje ko uruganda rushya rwa Karenge ruteganyijwe kuzura muri Werurwe 2027.

Ku ruhande rw’Akarere, ubwo Inama Njyanama y’Akarere ka Rwamagana yamurikaga ibyagezweho kuva mu 2021 kugeza mu 2026, Umuyobozi w’Akarere, Mbonyumuvunyi Radjab, yavuze ko kwagura uru ruganda biri mu bikorwa bigamije kongera amazi aboneka mu Karere. Nk’uko Umunota yabitangaje, yagize ati “Ruzaza kongera amazi, nubwo Akarere kageze kuri byinshi mu myaka itanu ishize, hari ibibazo bikwiye gukomeza guhabwa umwanya, birimo ikibazo cy’amazi, kugira ngo ibikorwaremezo bijyane n’ubwiyongere bw’abaturage ndetse n’iterambere ry’Umujyi wa Rwamagana.”

Ahari kubakwa uruganda rushya rwa Karenge, ku nkombe z’Ikiyaga cya Mugesera, mu Karere ka Rwamagana.

Uruganda rumaze imyaka isaga 50

Uruganda rwa Karenge ruri ku nkombe z’Ikiyaga cya Mugesera, nko ku birometero 50 mu majyepfo y’uburasirazuba bwa Kigali. Nk’uko MININFRA yabitangaje mu 2020, rwatangiye mu 1975 rufite ubushobozi bwo gutunganya metero kibe 3.840 ku munsi; mu 1985 bwongerewe bugera kuri 7.200, naho mu 2008 bugezwa kuri metero kibe 12.000 ku munsi. Muri Ukwakira 2020, ubwo uwari Minisitiri w’Ibikorwa Remezo, Claver Gatete, yasuraga uru ruganda, Guverinoma yatangaje ko igiye kongera ubushobozi bwarwo no gukomeza imiyoboro yarwo ikwirakwiza amazi.

Bimwe mu bice bitunganyirizwamo amazi i Karenge. Uretse kubaka uruganda rushya, imirimo ikubiyemo no kuvugurura uruganda rusanzwe rutunganya metero kibe 12.000 ku munsi.

Inkunga y’abafatanyabikorwa

Ku wa 9 Ugushyingo 2023, i Riyadh muri Arabiya Sawudite, Guverinoma y’u Rwanda yasinyanye n’Ikigega OPEC Fund for International Development (ikigega cy’iterambere mpuzamahanga cy’ibihugu bigize OPEC) amasezerano y’inguzanyo ya miliyoni 21 z’amadolari ya Amerika yo kwagura uru ruganda. Nk’uko OPEC Fund ibigaragaza, iyo nguzanyo ni igice cy’umushinga ufite agaciro ka miliyoni 143,3 z’amadolari, ufatanyijwemo n’Ikigega cya Abu Dhabi gishinzwe Iterambere (ADFD), Ikigega cya Arabiya Sawudite gishinzwe Iterambere (SFD), Banki y’Abarabu ishinzwe Iterambere ry’Ubukungu muri Afurika (BADEA), Banki Exim ya Hongiriya na Guverinoma y’u Rwanda. OPEC Fund yongeyeho ko kwagura uru ruganda bizakuba kane ubushobozi bwarwo, bukagera kuri metero kibe 48.000 ku munsi, bigahaza amazi akenerwa muri ako gace kugeza mu 2050.

Inyubako za beto z’uruganda rushya rwa Karenge zirimo kubakwa, ku nkombe z’ikiyaga. (Ifoto: Akarere ka Rwamagana)

Ku wa 8 Ukwakira 2025, Minisiteri y’Imari n’Igenamigambi (MINECOFIN) na BADEA basinye andi masezerano y’inguzanyo ya miliyoni 20 z’amadolari (hafi miliyari 29 Frw) yo kwagura imiyoboro itwara amazi ya Karenge n’iyayakwirakwiza. MINECOFIN yavuze ko uyu mushinga ari intambwe ikomeye igana ku ntego y’u Rwanda yo kugeza ku baturage bose amazi meza n’isukura ku kigero cya 100% bitarenze mu 2029.

Icyo gihe, Umuyobozi Mukuru w’Ikigo gishinzwe Amazi n’Isukura (WASAC), Dr. Asaph Kabaasha, yagize ati “Ubu uruganda rwa Karenge rutunganya metero kibe 12.000 z’amazi ku munsi, ariko imirimo yo kurwagura irimo gukorwa izongeraho metero kibe 36.000. Iyi nkunga izadufasha gukwirakwiza neza ubwo bushobozi bwiyongereye,” nk’uko KT Press yabitangaje. Yongeyeho ko kongera ibigega bizatuma amazi abikwa mu bihe akenerwa gake, agakomeza kugera ku baturage no mu bihe by’izuba, ibyo yise igisubizo kirambye ku ibura ry’amazi.

IBANZE.com

Fungura JavaScript kugira ngo ukoreshe urubuga rwose.

Subira ahabanza