Kuva ku mabati ateretseho amabuye kugera ku nyubako zigezweho: Igishushanyo mbonera cyahinduye Musanze

Mu videwo MININFRA yashyize ahagaragara, Visi Meya wa Musanze n’abubatsi babiri basobanura uko kubahiriza igishushanyo mbonera cy’ubutaka byahinduye isura y’umujyi, n’uko amafaranga Akarere kinjiza yavuye kuri miliyari 2,9 Frw, ubu hakaba hateganywa miliyari 5,1 Frw.
Ku wa Mbere, tariki ya 21 Nzeri 2026, Minisiteri y’Ibikorwa Remezo (MININFRA) yashyize ku mbuga nkoranyambaga videwo y’iminota ibiri n’amasegonda 36 yiswe “Umusaruro wo kubahiriza igishushanyo mbonera mu Karere ka Musanze.” Muri yo, umwe mu bayobozi b’Akarere n’abubatsi babiri basobanura uko kubahiriza igishushanyo mbonera cy’imikoreshereze n’imitunganyirize y’ubutaka byahinduye isura y’Umujyi wa Musanze.
Mu butumwa buyiherekeje, MININFRA yanditse ko ubuyobozi n’abaturage bemeza ko kubahiriza icyo gishushanyo “ari intambwe ikomeye mu guteza imbere igihugu,” kandi ko “kuva aho igishushanyo mbonera cy’Akarere ka Musanze cyemejwe, Umujyi wa Musanze umaze gutera imbere ku buryo bugaragarira buri wese.”
Visi Meya w’Akarere ka Musanze ushinzwe Iterambere ry’Ubukungu, Clarisse Uwanyirigira, avuga muri iyo videwo ko abasuye Musanze mu 2014–2015 bibuka inzu zisanzwe. Asobanura ko icyo gihe kuvugurura inzu byari ugusiga irangi rishya gusa, naho ku bisenge hakaba amabati ashaje yariwe n’umugese, akenshi yaterekwagaho amabuye.
Avuga ariko ko gushyira mu bikorwa igishushanyo mbonera byazanye impinduka ikomeye. Yatanze urugero rw’amafaranga Akarere kinjiza: mu myaka ibiri ishize yari miliyari 2,9 Frw, none ubu, bitewe n’izi nyubako nshya, bateganya kwinjiza miliyari 5,1 Frw.
Clarisse Uwanyirigira, Visi Meya w’Akarere ka Musanze ushinzwe Iterambere ry’Ubukungu, mu videwo ya MININFRA
Abubatsi: Mbere yo kubaka, babanza kureba igishushanyo
Eng. Joseph Muhutangabo, umwubatsi uvugira muri iyo videwo ahari kubakwa inyubako, avuga ko mbere yo gutangira umushinga babanza gusuzuma igishushanyo mbonera cy’Akarere ka Musanze, bakareba icyo ubutaka bw’aho bagiye kubaka bwagenewe. Aho bari kubaka, avuga ko igishushanyo kigaragaza ko ari agace kagenewe ubucuruzi.
Eng. Joseph Muhutangabo, umwubatsi, ahari kubakwa inyubako, mu videwo ya MININFRA
Yongeraho ko Akarere ka Musanze gafite ibikoresho by’ubwubatsi biboneka aho, nk’amatafari, imigano n’ibikoresho bikomeye byifashishwa mu gutaka inyubako, bigafasha kubaka inyubako zigezweho, ziramba kandi zujuje ubuziranenge busabwa. MININFRA na yo yagarutse kuri ayo mahirwe, ivuga ko muri ako gace haboneka “amabuye yifashishwa mu gukora amakaro,” kandi ko ibyo bifasha abaturage kubona ibikoresho by’ubwubatsi “ku buryo bworoshye kandi ku biciro biboroheye.”
Eng. Xavera Uwamahoro, na we w’umwubatsi, avuga ko kudakurikiza amabwiriza y’imikoreshereze y’ubutaka biteza ibibazo bikomeye. Abigereranya no gushyira uruganda hagati mu gace k’imiturire: urusaku rw’uruganda, umwotsi wanduza umwuka cyangwa amazi yanduye bibangamira abaturage mu buryo butaziguye.
Eng. Xavera Uwamahoro, umwubatsi, mu videwo ya MININFRA
Nyuma y’amasaha asaga abiri MININFRA ishyize hanze iyo videwo, Akarere ka Musanze na ko kanditse kuri X ko “kubahiriza igishushanyo mbonera ni ingenzi kugira ngo Umujyi wa Musanze n’Akarere kacu muri rusange bikomeze gutera imbere mu buryo burambye,” MININFRA na yo isangiza abayikurikira ubwo butumwa. Ubutumwa bwa MININFRA bwari buherekejwe n’izina rya #DutureNeza (“Duture neza”).
Igishushanyo cyemejwe mu 2025, kizageza mu 2050
Igishushanyo mbonera cy’imikoreshereze n’imitunganyirize by’ubutaka cy’Akarere ka Musanze cyashyizweho n’Iteka rya Minisitiri n° 006/25/10/TC ryo ku wa 28 Nyakanga 2025, ryashyizweho umukono na Minisitiri w’Imari n’Igenamigambi, Yusuf Murangwa, rigasohoka mu Igazeti ya Leta yo ku wa 31 Nyakanga 2025. Cyari cyaremejwe n’Inama Njyanama y’Akarere ku wa 30 Kamena 2023, nyuma kinemezwa n’Inama y’Abaminisitiri yo ku wa 22 Gicurasi 2024. Kizakurikizwa kugeza mu 2050, kandi gishobora kuvugururwa cyose nyuma y’imyaka icumi cyangwa igihe cyose bibaye ngombwa.
Cyateguwe n’Akarere ku bufatanye n’Ikigo cy’Igihugu gishinzwe Ubutaka (NLA), kivugurura icyari cyakozwe mu 2013 kugira ngo gihuzwe n’Igishushanyo Mbonera cy’Igihugu cy’Imikoreshereze n’Imitunganyirize y’Ubutaka (NLUDMP) cya 2020–2050. Giteganya ko 36% by’ubutaka bw’Akarere biharirwa ubuhinzi, 35% amashyamba, naho 19% bikaba ahubakwa.
Mu bibazo cyagaragaje bigomba gukemurwa harimo imiturire y’akajagari ikomeje kwiyongera cyane cyane mu mujyi, inyubako ziri mu duce dushobora kwibasirwa n’ibiza, ibibazo bijyanye n’uburenganzira ku butaka, n’imikoreshereze y’ubutaka itajyanye n’iterambere rirambye no kurengera ibidukikije.
Umujyi w’ubukerarugendo ukomeje kwaguka
MININFRA yibukije ko Umujyi wa Musanze ari umwe mu mijyi yunganira Kigali, ukaba “ufite umwihariko wo kwakira ba mukerarugendo baturuka hirya no hino ku Isi, bakunze kuwusura cyane cyane bagamije no gusura Pariki y’Igihugu y’Ibirunga.” Igishushanyo mbonera cy’Akarere kigaragaza ko hafi 41% bya ba mukerarugendo basura u Rwanda bagera muri Musanze. Icyerekezo cyacyo ni ukugira Musanze igicumbi cy’indashyikirwa mu bukerarugendo, ubukungu bwayo bugashingira ku bukerarugendo bw’ingagi n’ibirunga, ku nganda, ku bucukuzi no ku buhinzi.
Ikirunga n’imirima, nk’uko bigaragara mu mashusho ya videwo MININFRA yakoze ku Karere ka Musanze
Kinagaragaza ko umujyi ukura vuba. Imbibi z’Umujyi wa Musanze zagenwe ku buso bwa kilometero kare 41,6 kugeza mu 2035, aho kuba 31 zari zarasabwe na NLUDMP, kubera iterambere ryihuse umujyi wagize mu myaka ya vuba. Biteganyijwe ko uzaba utuwe n’abantu 266.683 mu 2035 na 410.000 mu 2050. Akarere kose kari gatuwe n’abaturage 476.522 mu 2022, 49% muri bo batuye mu mijyi; bazaba bageze ku 607.163 mu 2035 na 803.000 mu 2050.
Igishushanyo mbonera gishyira amabuye y’ibirunga mu mutungo kamere w’Akarere, hamwe na coltan, wolfram, travertine na gasegereti, kikavuga ko kongerera agaciro no gutunganya ibikomoka ku bucukuzi bizibandwaho mu guhanga imirimo. Gusa kigaragaza ko imicungire ya kariyeri n’ibikorwa by’ubucukuzi idahagije, kandi ko ibikorwa bya kariyeri byangiza ubutaka n’amazi, by’umwihariko ku nkengero z’Ikiyaga cya Ruhondo.