Abaturage ba Alberta banze inzira yo kwitandukanya na Canada

Abaturage b’Intara ya Alberta muri Canada banze icyifuzo cyo gutangiza inzira y’amategeko yageza ku matora yo kwitandukanya n’icyo gihugu, aho abagera kuri 75% bashyigikiye kuguma muri Canada. Minisitiri w’Intebe Mark Carney yashimye iki cyemezo, mu gihe abaharanira ubwigenge bwa Alberta batangaje ko batazacika intege.
Abaturage b’Intara ya Alberta muri Canada batoye ku bwinshi bashyigikira ko ikomeza kuba igice cy’icyo gihugu, banga icyifuzo cyo gutangiza inzira y’amategeko yari kugeza ku matora ya kamarampaka yo kwemeza niba Alberta yakwitandukanya na Canada.
Aya matora yabaye ku wa Mbere, tariki ya 19 Ukwakira 2026, aho abaturage basabwaga gusubiza ibibazo icumi, birimo icya nyuma cyabazaga niba Alberta igomba kuguma muri Canada cyangwa niba ubuyobozi bwayo bwatangiza inzira y’amategeko yo gutegura kamarampaka ifite ububasha bwo kwemeza kwitandukanya n’icyo gihugu.
Ibyavuye muri aya matora by’agateganyo byatangajwe n’Urwego rushinzwe Amatora muri Alberta bigaragaza ko abantu 1.498.924, bangana na 75%, bashyigikiye kuguma muri Canada, mu gihe 492.264, bangana na 25%, bashyigikiye gutangiza inzira yo kwitandukanya na yo.
Iyi mibare yari imaze kuva mu duce 5.174 tw’itora muri 5.583, mu gihe ibyavuye mu matora byemewe biteganyijwe gutangazwa ku wa Kane, tariki ya 29 Ukwakira 2026.
Aya ntiyari amatora yo guhita aha Alberta ubwigenge, kuko gutsinda kw’abashyigikiye kwitandukanya na Canada byari gutangiza gusa inzira y’amategeko yari kuzageza ku yindi kamarampaka.
Carney yishimiye icyemezo cy’abaturage
Minisitiri w’Intebe wa Canada, Mark Carney, wakuriye muri Alberta, yashimye ibyavuye muri aya matora, avuga ko abaturage bahisemo gushyira imbere ubumwe bw’igihugu.
Yagize ati: “Ku wa 19 Ukwakira, abaturage ba Alberta bafashe icyemezo gisobanutse. Bahisemo ubumwe, kubaka hamwe no kwitanaho. Ikirenze byose, abaturage ba Alberta bahisemo Canada.”
Danielle Smith, uyobora Intara ya Alberta, na we yashimye ibyavuye mu matora.
Yagize ati: “Abaturage ba Alberta batoye bashyigikira Alberta ikomeye kurushaho, iri muri Canada yunze ubumwe.”
Smith asanzwe arwanya igitekerezo cyo kwitandukanya na Canada, ariko yahamagaje aya matora nyuma y’igitutu cy’abashyigikiye ubwigenge buri mu ishyaka rye rya United Conservative Party.
Thomas Lukaszuk, uyobora ubukangurambaga bwa Forever Canadian bwashyigikiye kuguma muri Canada, yavuze ko ibyavuye mu matora bigaragaza ubumwe bw’abaturage.
Ati: “Turi igihugu gikomeye, cyunze ubumwe kuva ku ruhande rumwe kugera ku rundi.”
Abaharanira ubwigenge ntibacitse intege
Nubwo batsinzwe mu matora, abashyigikiye ko Alberta iba igihugu cyigenga batangaje ko bazakomeza ibikorwa byabo.
Jeffrey Rath wo mu muryango wa Alberta Prosperity Project yagize ati: “Nta ho tugiye.”
Iki kibazo cy’ubwigenge bwa Alberta cyari cyaranageze muri Leta Zunze Ubumwe za Amerika, aho bamwe mu bafatanyabikorwa ba Perezida Donald Trump bashyigikiye abifuza kwitandukanya na Canada.
Minisitiri w’Imari wa Amerika, Scott Bessent, yari yavuze ko Alberta ari umufatanyabikorwa usanzwe w’Amerika, naho Elon Musk yandika ku rubuga rwa X ko iyo ntara ikwiye kwitandukanya na Canada.
Abayobozi b’abaharanira ubwigenge bwa Alberta bari baranagiranye ibiganiro n’abayobozi bo muri Minisiteri y’Ububanyi n’Amahanga ya Amerika.
Alberta imaze igihe itavuga rumwe na Ottawa
Alberta, ifite ububiko bwa peteroli bwemejwe buri ku mwanya wa kane ku isi, imaze igihe igaragaza kutishimira politiki za Guverinoma ya Canada ku bijyanye n’inganda za peteroli.
Ibyavuye muri aya matora bibaye mu gihe Perezida Trump akomeje intambara y’ubucuruzi na Canada, ndetse akaba yaragiye avuga ko ashaka kuyigira Leta ya 51 ya Amerika.
Ibibazo byo kwitandukanya na Canada si bishya, kuko Intara ya Québec na yo yakoze amatora ya kamarampaka ku bwigenge mu 1980 no mu 1995. Mu ya 1995, abashyigikiye kuguma muri Canada batsinze ku majwi 50,58%.
Mu matora yo muri Alberta kandi, ibindi bibazo icyenda byabajijwe abaturage, birimo ibijyanye n’abimukira n’Itegeko Nshinga, byagaragayemo ikinyuranyo gito cy’amajwi ugereranyije n’icyerekeye kwitandukanya na Canada.
Minisitiri w’Intebe wa Canada, Mark Carney, wakuriye muri Alberta, yashimye ibyavuye muri aya matora
Ifoto y’ububiko: Icyapa cy’ubukangurambaga bwa Forever Canadian cyanditseho ubutumwa bushishikariza abaturage guhitamo ubumwe, mu Ukwakira 2026.
Ifoto y’ububiko: Ibendera ryanditseho “Republic of Alberta” ryari ryazamuwe mu kirere, mu Ukwakira 2026.