“Afurika ntikinyuzwe no kuba umuguzi gusa w’ikoranabuhanga”: Ubutumwa bw’u Rwanda muri Unstoppable Africa

Ibanze ·

Minisitiri w’Intebe Dr. Justin Nsengiyumva avuga mu nama Unstoppable Africa 2026 i New York

Mu nama Unstoppable Africa 2026 i New York, Minisitiri w’Intebe Dr. Justin Nsengiyumva yavuze ko Afurika ishaka guhanga no kugenzura AI aho kuba isoko ryayo gusa, agaragaza ibyo u Rwanda rwubatse n’ibibazo bitatu bipima ubusugire bw’igihugu mu ikoranabuhanga.

Minisitiri w’Intebe Dr. Justin Nsengiyumva yatangaje ko Afurika itagishaka kuba umuguzi gusa w’ikoranabuhanga rikorerwa ahandi, ahubwo ishaka kurihanga, kurihuza n’imiterere yayo no kurikoresha ku rugero runini, by’umwihariko ubwenge buhangano (AI). Yabivugiye i New York ku wa Mbere, tariki ya 21 Nzeri 2026, mu nama “Unstoppable Africa 2026” ya Global Africa Business Initiative (GABI), yabereye ku ruhande rw’Inteko Rusange ya 81 y’Umuryango w’Abibumbye (UNGA81), aho yari ahagarariye Perezida Paul Kagame.

Unstoppable Africa ni yo nama nkuru ya Global Africa Business Initiative (GABI), igategurwa na UN Global Compact, gahunda y’Umuryango w’Abibumbye ihuza ibigo by’abikorera. Abayitegura bavuga ko ari ryo huriro rikomeye ry’ubucuruzi ritegurwa n’Abanyafurika ribera hanze y’umugabane. Iy’uyu mwaka, ari na yo ya gatanu, yabaye ku wa 20 no ku wa 21 Nzeri 2026 muri hoteli New York Marriott Marquis, ifite insanganyamatsiko igira iti “Powering Business, Scaling Economies, Shaping the Future”, ugenekereje mu Kinyarwanda: guha imbaraga ubucuruzi, kwagura ubukungu no kugena ahazaza.

Ijambo rya Minisitiri w’Intebe ryabanjirije ikiganiro cyibazaga uwubaka AI muri Afurika n’uyitunga. Yashimiye UN Global Compact yamutumiye, avuga ko AI ikunze kuvugwa nk’amahirwe akomeye ya Afurika, ariko ko mu bihugu byinshi byayo ikoreshwa ku gice gito cy’ubushobozi bwayo.

Yagize ati: “Ntitukinyuzwe no kuba abaguzi gusa b’ikoranabuhanga. Turashaka kurihanga, kurihuza n’imiterere yacu no kurikoresha ku rugero runini, mu buryo bujyanye n’aho turi kandi busubiza ibyo abaturage bacu bakeneye n’amahirwe bafite.”

Bamwe mu bitabiriye inama Unstoppable Africa 2026 i New York bakurikiye ibiganiro.

Ibyo u Rwanda rumaze kubaka

Yavuze ko u Rwanda rwafashe ibyemezo nkana byo gushora imari mu bikorwa remezo by’ikoranabuhanga: ubu rufite umuyoboro mugari w’igihugu wa fibre optique, murandasi ya 4G igera hafi ku baturage bose, ndetse rwatangiye igerageza rya 5G. Serivisi za Leta zirenga 250 zashyizwe mu ikoranabuhanga, kandi hubatswe urubuga rw’igihugu rwo kwishyura hakoreshejwe ikoranabuhanga.

Yongeyeho ko u Rwanda rutagarukiye ku bikorwa remezo, ahubwo rwanashyizeho uburyo bworohereza udushya, bukarengera uburenganzira bw’abaturage kandi bukubaka ubukungu bw’ikoranabuhanga bwizewe kandi butekanye. Mu 2023, u Rwanda rwabaye mu bihugu bya mbere ku mugabane byemeje politiki y’igihugu ya AI. Rufite kandi itegeko rirengera amakuru bwite, rishyirwa mu bikorwa n’ibiro byabigenewe, naho muri Kamena 2026 Inama y’Abaminisitiri yemeje ishyirwaho ry’ikigo cy’igihugu gishinzwe AI. Minisitiri w’Intebe yavuze ko ari cyo cya mbere nk’icyo muri Afurika, kandi ko kizayobora ingamba, ubushakashatsi, iterambere n’ikoreshwa rya AI mu gihugu.

Yagize ati: “AI ntishobora gutera imbere ishingiye ku mabwiriza ya mudasobwa (algorithms) yonyine. Ikeneye murandasi yo kuyitwara, serivisi z’ikoranabuhanga zo kuyibyaza umusaruro, n’amategeko abantu bashobora kwizera. Mu Rwanda twakoze kuri ibyo byose uko ari bitatu icyarimwe.”

Icyakora yavuze ko kubona ku giciro kiboneye ubushobozi bwa mudasobwa bwo gutunganya amakuru n’ingufu bikiri imbogamizi zikomeye kurusha izindi, kandi ko izo mbogamizi ari zo zituma ubusugire mu ikoranabuhanga bufite agaciro kanini ku Rwanda.

Ibibazo bitatu bipima ubusugire

Minisitiri w’Intebe yasobanuye uko u Rwanda rwumva ubusugire, agira ati: “Ubusugire ntibusobanura kwihaza. Twakira neza ibigo mpuzamahanga kandi tuzi uruhare rukomeye rw’ubufatanye mu kugera ku ntego z’igihugu. Igifite agaciro ni aho ibyemezo bifatirwa n’aho inyungu zibarirwa.”

Yavuze ko ibyo bipimwa n’ibibazo bitatu: niba igihugu gishobora kugenzura amakuru abaturage bacyo batanga, niba inzego zacyo zishobora kugera ku bikorwa remezo zikeneye ku mabwiriza zishobora guteganya, ndetse niba ibigo by’Abanyafurika bishobora kubona inyungu aho kugarukira ku gukwirakwiza ibyakozwe n’abandi.

Yagize ati: “Niba igisubizo kuri ibyo bibazo uko ari bitatu ari oya, icyo gihugu kiba ari isoko, ntikiba ari umukinnyi ufite uruhare. Mu Rwanda, ndabizeza ko tugambiriye kugira uruhare rugaragara mu kugena ahazaza hacu muri AI.”

Yakomeje avuga ko kugira uruhare bidasaba amakuru, ubushobozi bwa mudasobwa n’ingufu gusa, ahubwo bisaba n’abantu. Yibukije ko mu 2050 Afurika izaba ifite umubare w’abakozi uruta uw’ahandi hose ku isi, kandi wiyongera vuba kurusha ahandi, kandi ko u Rwanda rushora imari mu gutegura bamwe mu ba injeniyeri ba AI b’indashyikirwa muri Afurika, binyuze muri kaminuza zizwi ku rwego mpuzamahanga nka Carnegie Mellon University Africa n’Ikigo Nyafurika cy’Ubumenyi mu Mibare (AIMS), n’ibindi bigo by’indashyikirwa.

Yagize ati: “Intego yacu si ugutoza aba injeniyeri bo kujya gukorera hanze. Turashaka ko injeniyeri w’Umunyafurika ufite igitekerezo cy’indashyikirwa abasha kubaka igicuruzwa, agatangiza ikigo, akacyagura muri Afurika no ku isi.” Yavuze ko porogaramu yemerewe gukora mu Rwanda itagombye kongera kujyibwaho impaka mu bihugu 54, ari na yo mpamvu u Rwanda rushyigikira umuryango Smart Africa n’Inama Nyafurika ya AI (Africa AI Council), kugira ngo politiki n’amabwiriza bijyane n’ingano y’intego rusange z’umugabane.

Icyumba cyabereyemo inama Unstoppable Africa 2026 cyari cyuzuye abitabiriye, bamwe muri bo bakoma amashyi.

“Turimo kubaka ubwacu”

Yasoje agaragaza ibibazo bitatu yifuza ko abari bagiye gutanga ibitekerezo mu kiganiro cyakurikiyeho bazasubiza: uko Afurika yabona ubushobozi bwa mudasobwa n’ingufu bihendutse, uko agaciro kahangwa kakaguma ku mugabane, n’uko impano n’ibicuruzwa byayo byambuka imipaka. Yagize ati: “Ntabwo dusaba kwinjizwa mu bukungu bwa AI bw’undi. Turimo kubaka ubwacu, mu buryo butekanye, buboneye kandi busubiza ibyo dukeneye n’amahirwe dufite.”

Ku munsi wa mbere, ku wa 20 Nzeri, iyi nama yagejejweho ijambo n’Umunyamabanga Mukuru w’Umuryango w’Abibumbye, António Guterres, wavuze ko “ahazaza ha Afurika hagomba kugenwa n’Abanyafurika, ku bw’Abanyafurika”, anavuga ko u Rwanda ruri ku isonga mu gutwara ibintu hakoreshejwe indege nto zitagira abapilote (drones) mu gihugu hose. Mu bandi bayivugiyemo harimo umunyemari wo muri Nigeria Aliko Dangote n’Umunya-Kenya Wawira Njiru, washinze Food for Education (umuryango ugaburira abana ku mashuri), nk’uko KT Press yabitangaje.

IBANZE.com

Fungura JavaScript kugira ngo ukoreshe urubuga rwose.

Subira ahabanza