Amahirwe yo kwagura ubufatanye bwa Qatar n’u Rwanda yaganiriweho i New York

Minisitiri Olivier J.P. Nduhungirehe na Dr. Mohammed Al-Khulaifi wa Qatar baganiriye i New York ku mubano w’ibihugu byombi no ku nzira z’amahoro za Washington n’iya Doha, nyuma y’iminsi mike Qatar ishimiwe uruhare rwayo mu gusubukura umubano w’u Rwanda n’u Bubiligi.
Minisitiri w’Ububanyi n’Amahanga n’Ubutwererane w’u Rwanda, Olivier J.P. Nduhungirehe, yagiranye ibiganiro i New York na Dr. Mohammed bin Abdulaziz bin Saleh Al-Khulaifi, Minisitiri wa Leta muri Minisiteri y’Ububanyi n’Amahanga ya Qatar, ku ruhande rw’Inteko Rusange ya 81 y’Umuryango w’Abibumbye (UNGA81). Baganiriye ku mubano w’ibihugu byombi, ku nzira z’amahoro za Washington n’iya Doha, no ku mahirwe yo kurushaho kwagura ubufatanye. Ibi biganiro byabaye nyuma y’iminsi mike u Rwanda n’u Bubiligi bisubukuye umubano, intambwe Qatar yagizemo uruhare.
Nk’uko Minisiteri y’Ububanyi n’Amahanga n’Ubutwererane (MINAFFET) yabitangaje ku wa 25 Nzeri 2026, abayobozi bombi baganiriye ku mubano w’u Rwanda na Qatar n’amahirwe yo kurushaho kwagura ubufatanye bukomeye bw’ibihugu byombi mu nzego zifitiye impande zombi inyungu. Nduhungirehe na we yabigarutseho ku rubuga rwa X, yandika ati: “Twunguranye ibitekerezo ku mubano w’ibihugu byombi no ku nzira z’amahoro za Washington n’iya Doha.”
Minisiteri y’Ububanyi n’Amahanga ya Qatar yo yatangaje ko ibiganiro Al-Khulaifi yagiranye uwo munsi n’abayobozi batanu, barimo Nduhungirehe, byibanze ku mubano w’ubutwererane n’uburyo bwo kuwuteza imbere, ku bibera mu karere muri iki gihe n’izindi ngingo zifitiye impande zombi inyungu.
Dr. Mohammed bin Abdulaziz Al-Khulaifi (ibumoso) na Minisitiri Olivier J.P. Nduhungirehe (iburyo) basuhuzanya i New York, ku ruhande rwa UNGA81. (Ifoto: Minisiteri y’Ububanyi n’Amahanga ya Qatar)
Umuhuza mu nzira y’amahoro ya Doha
Al-Khulaifi ni we uyoboye ubuhuza bwa Qatar mu biganiro by’amahoro bya Doha hagati ya Leta ya Repubulika Iharanira Demokarasi ya Congo (RDC) n’ihuriro AFC/M23. Muri Mutarama 2025, nyuma y’ifatwa ry’umujyi wa Goma, yaje i Kigali azanye ubutumwa bwa Emir wa Qatar, Sheikh Tamim bin Hamad Al Thani, yakirwa na Perezida Paul Kagame, baganira ku mubano w’ibihugu byombi no ku bibera muri RDC, nk’uko KT Press yabitangaje.
Ku wa 15 Ugushyingo 2025, i Doha hasinywe Amasezerano-shingiro agamije amahoro yuzuye (Doha Framework for a Comprehensive Peace Agreement) hagati ya Leta ya RDC na AFC/M23, imbere ya Al-Khulaifi. Icyo gihe yagize ati: “Imbaraga z’ubuhuza ubwo ari bwo bwose zishingiye ku cyizere impande zirebwa ziha umuhuza, no ku bushobozi bw’umuhuza bwo kunyura mu ngorane mu butabera no mu kutabogama,” nk’uko ikinyamakuru The Peninsula cyo muri Qatar cyabitangaje. Yavuze ko iyo nzira yatangiye ubwo Emir yakiraga Perezida Kagame na Perezida Félix Tshisekedi i Doha muri Werurwe 2025. Iyo nzira iracyakomeje: kuva ku wa 17 kugeza ku wa 21 Kanama 2026, impande zombi n’abahuza, barimo Qatar, bahuriye mu Busuwisi gusuzuma aho ishyirwa mu bikorwa ry’ayo masezerano rigeze. Inzira ya Washington yo ihuza Leta y’u Rwanda n’iya RDC; izo mpande zombi zashyize umukono ku masezerano y’amahoro i Washington ku wa 27 Kamena 2025.
Qatar mu gusubukura umubano w’u Rwanda n’u Bubiligi
Ku wa 22 Nzeri 2026 i New York, u Rwanda n’u Bubiligi byatangaje ko bisubukuye umubano w’ububanyi n’amahanga, nyuma y’amezi 18 u Rwanda ruwuhagaritse ku wa 17 Werurwe 2025. Mu itangazo rihuriweho ryashyizweho umukono na Nduhungirehe na Maxime Prévot, Minisitiri w’Intebe Wungirije akaba na Minisitiri w’Ububanyi n’Amahanga w’u Bubiligi, ibihugu byombi byashimiye byimazeyo “abayobozi ba Leta ya Qatar, bafashije ko inama ya mbere hagati y’abo baminisitiri bombi iba i Doha muri Kamena 2025.”
Al-Khulaifi yakiriye iyo ntambwe ku rubuga rwa X, yandika ati: “Twishimiye isubukurwa ry’umubano w’ububanyi n’amahanga hagati ya Repubulika y’u Rwanda n’Ubwami bw’u Bubiligi, kandi turashimira ibihugu byombi by’inshuti kuri iyi ntambwe ikomeye igaragaza intsinzi y’ibiganiro n’ubushake bwo kumvikana, ikanagaragaza ukwiyemeza guhuriweho kwo kubaka icyizere no kurenga ukutumvikana.” Nduhungirehe na we yamushimiye ati: “Urakoze muvandimwe wanjye ku ruhare rw’ingenzi Leta ya Qatar yagize mu isubukurwa ry’umubano w’ububanyi n’amahanga hagati y’Ubwami bw’u Bubiligi na Repubulika y’u Rwanda.”
Indege, ishoramari n’uburezi
U Rwanda na Qatar byatangiye umubano w’ububanyi n’amahanga muri Gicurasi 2017, binyuze mu ntumwa zihoraho z’ibihugu byombi mu Muryango w’Abibumbye i New York, nk’uko MINAFFET ibivuga. Qatar Airways yatangiye ingendo z’indege zerekeza mu Rwanda muri Werurwe 2012. Ku wa 9 Ukuboza 2019, Leta y’u Rwanda na Qatar Airways byashyize umukono ku masezerano Qatar Airways yemereyemo gufata imigabane ingana na 60% mu kibuga mpuzamahanga gishya cy’indege cya Bugesera, umushinga icyo gihe wabarirwaga agaciro ka hafi miliyari 1,3 z’amadolari ya Amerika. The New Times yanditse muri Ugushyingo 2025 ko Qatar Airways ifite n’imigabane muri RwandAir.
Emir Sheikh Tamim yagiriye uruzinduko rw’iminsi ibiri mu Rwanda ku wa 20–21 Ugushyingo 2025. Nk’uko The New Times yabitangaje, abinyujije ku rubuga rwa X yavuze ko Qatar n’u Rwanda “bihujwe n’umubano ukomeye kandi ukomeje gukura,” kandi ko biri gutera “intambwe yihuse bigana ku cyerekezo gitanga icyizere cy’ubufatanye n’inyungu zihuriweho.” Icyo kinyamakuru cyanditse kandi ko Qatar ishyigikira umushinga Zero Out-of-School (Nta mwana hanze y’ishuri), ushyirwa mu bikorwa na Save the Children ifatanyije na Minisiteri y’Uburezi, ugamije gusubiza mu ishuri abana barenga 177.000 bitarenze umwaka wa 2027.