Amasezerano mashya: Nepal n’u Rwanda basinye amasezerano rusange y’ubutwererane

U Rwanda na Nepal byashyize umukono ku Masezerano Rusange y’Ubutwererane i New York, intambwe nshya mu mubano w’ibihugu bibiri bidakora ku nyanja umaze imyaka umunani.
U Rwanda na Nepal byashyize umukono ku Masezerano Rusange y’Ubutwererane (General Cooperation Agreement), agamije gushyiraho urwego ubufatanye bw’ibihugu byombi buzubakiraho. Yasinywe na Minisitiri w’Ububanyi n’Amahanga n’Ubutwererane, Olivier J.P. Nduhungirehe, na mugenzi we wa Nepal, Shisir Khanal, ku ruhande rw’Inteko Rusange ya 81 y’Umuryango w’Abibumbye (UNGA81) ibera i New York.
Minisiteri y’Ububanyi n’Amahanga n’Ubutwererane (MINAFFET) yabitangaje ku wa 25 Nzeri 2026 ku mbuga zayo za X na Instagram, igira iti: “Ku ruhande rwa UNGA81, Minisitiri Olivier J.P. Nduhungirehe yahuye na Shisir Khanal, Minisitiri w’Ububanyi n’Amahanga wa Nepal. Bombi basinye Amasezerano Rusange y’Ubutwererane.” Amafoto yashyizwe ahagaragara agaragaza abayobozi bombi mu biganiro, ndetse bafashe inyandiko z’amasezerano bamaze gusinya.
Minisitiri Olivier J.P. Nduhungirehe (ibumoso) mu biganiro na Shisir Khanal, Minisitiri w’Ububanyi n’Amahanga wa Nepal, i New York. Ku meza hari amabendera mato y’u Rwanda na Nepal.
Ibikubiye muri aya masezerano mu buryo burambuye ntibyatangajwe. Gusa ibinyamakuru byo muri Nepal birimo Ratopati na Nepal Press byanditse ko yitezweho gukomeza gushimangira umubano w’ibihugu byombi no gushyiraho urufatiro rwo kwagura ubufatanye mu nzego zitandukanye bifitemo inyungu, ndetse ko afunguye amahirwe yo guha umubano wa Nepal n’u Rwanda imiterere ihamye no kugaragaza izindi nzego nshya byakoranamo.
Umubano watangiye muri 2018
U Rwanda na Nepal byatangije umubano ushingiye kuri dipolomasi muri Nyakanga 2018. Nk’uko The Himalayan Times yabitangaje icyo gihe, itangazo rihuriweho ribishyiraho ryashyizweho umukono i New York n’abari bahagarariye ibihugu byombi mu Muryango w’Abibumbye: Ambasaderi Durga Prasad Bhattarai wa Nepal na Ambasaderi Valentine Rugwabiza w’u Rwanda.
Muri 2021, Ambasaderi Jacqueline Mukangira, wari uhagarariye u Rwanda mu Buhinde ari na ho yari afite icyicaro, yashyikirije Perezida wa Nepal icyo gihe, Bidya Devi Bhandari, impapuro zimwemerera guhagararira u Rwanda no muri icyo gihugu. Ku wa 4 Ukuboza 2023, ubwo yari mu ruzinduko rw’akazi muri Nepal kuva ku wa 3 kugeza ku wa 5 Ukuboza, yashyize umukono ku masezerano y’ubwikorezi bwo mu kirere (Bilateral Air Services Agreement) hagati y’ibihugu byombi. Muri urwo ruzinduko kandi, yafunguye ku mugaragaro i Kathmandu ibiro by’uhagarariye u Rwanda mu rwego rw’icyubahiro (Honorary Consul), Prajwal Jung Pandey. Umushyitsi mukuru muri uwo muhango yari Narayan Prakash Saud, wari Minisitiri w’Ububanyi n’Amahanga wa Nepal icyo gihe.
Nk’uko Ambasade y’u Rwanda mu Buhinde yabitangaje, mu muhango wo gusinya ayo masezerano Ambasaderi Mukangira yagize ati: “Kubera ko Nepal iri muri Aziya n’u Rwanda rukaba muri Afurika, ibihugu byombi bikaba biri kure cyane, aya masezerano y’ubwikorezi bwo mu kirere tumaze gusinya ashyizeho urufatiro sosiyete z’indege z’ibihugu byombi zishobora guheraho zitanga serivisi z’ubwikorezi bwo mu kirere, ari bwo buryo bwo gutwara bwihuta kurusha ubundi, bushobora korohereza urujya n’uruza rw’abaturage bacu, imizigo n’amabaruwa, mu rwego rwo gushimangira imikoranire mu by’ubucuruzi.”
Icyo gihe iyo Ambasade yatangaje ko hari andi masezerano yari mu myiteguro hagati y’ibihugu byombi, arimo ay’ubutwererane rusange, ayo gusonera visa abafite pasiporo z’abadipolomate n’iz’akazi, n’ay’ubufatanye mu by’ingabo n’umutekano. Amasezerano rusange yasinywe i New York ni amwe muri ayo yari amaze igihe ategurwa.
Ibihugu bidakora ku nyanja, bihuriye no ku kubungabunga amahoro
Nepal ni igihugu cyo muri Aziya y’Amajyepfo kiri mu misozi ya Himalaya, hagati y’u Bushinwa n’u Buhinde, umurwa mukuru wacyo ukaba Kathmandu. Kimwe n’u Rwanda, ni igihugu kidakora ku nyanja. Nk’uko The Himalayan Times yabyanditse muri 2018, ibihugu byombi biri mu itsinda ry’ibihugu bikiri inyuma mu iterambere (LDCs) no mu bidakora ku nyanja, kandi byombi ni abanyamuryango b’Itsinda ry’Ibihugu 77 (G77) n’Umuryango w’Ibihugu Bitagira Aho Bibogamiye (Non-Aligned Movement).
Ibihugu byombi bihuriye kandi ku kubungabunga amahoro. Mu ijambo yavuze mu Ukuboza 2023 afungura ibiro by’uhagarariye u Rwanda i Kathmandu, Ambasaderi Mukangira yagize ati: “U Rwanda na Nepal kandi bifite imyumvire imwe ku ngamba zo kurinda abasivili. Twakwibutsa ko Nepal iri mu bihugu byashyize umukono ku Mahame ya Kigali yerekeye kurinda abasivili, ikaba yarayemeje ku wa 15 Mata 2017.” Yongeyeho ko icyo gihe u Rwanda na Nepal byari mu bihugu byohereza ingabo nyinshi mu butumwa bwa Loni bwo kubungabunga amahoro. Amahame ya Kigali (Kigali Principles) ni imihigo 18 yo kurinda abasivili mu butumwa bwa Loni bwo kubungabunga amahoro, yavuye mu nama mpuzamahanga yabereye mu Rwanda muri Gicurasi 2015.
Abayobozi basinye amasezerano
Shisir Khanal yatangiye kuyobora Minisiteri y’Ububanyi n’Amahanga ya Nepal ku wa 27 Werurwe 2026. Ni umudepite uhagarariye agace ka Kathmandu-6, akaba n’umwe mu bayobozi b’ishyaka Rastriya Swatantra Party (RSP), aho ayobora ishami rishinzwe ububanyi n’amahanga. Muri 2023 yabaye Minisitiri w’Uburezi, Ubumenyi n’Ikoranabuhanga, kandi ni umwe mu bashinze umuryango Teach For Nepal, yanayoboye kuva muri 2012 kugeza muri 2019.
Muri iyi Nteko Rusange, Khanal ni we wayoboye ibikorwa byinshi bya dipolomasi ya Nepal. Ikinyamakuru The Kathmandu Post cyanditse ku wa 25 Nzeri ko Minisitiri w’Intebe wa Nepal, Balendra Shah, atagiranye ibiganiro byihariye n’abakuru b’ibihugu cyangwa za guverinoma uretse bake cyane, bityo Khanal akaba ari we wabihagarariyemo igihugu. Cyongeyeho ko kuva Khanal yagera i New York ku wa 21 Nzeri, yari amaze kwitabira inama zigera kuri 40, zirimo izihuza ibihugu bibiri n’izihuza ibihugu byinshi.
Olivier J.P. Nduhungirehe ayoboye Minisiteri y’Ububanyi n’Amahanga n’Ubutwererane kuva muri Kamena 2024, nyuma y’imyanya itandukanye muri dipolomasi irimo kuba Ambasaderi w’u Rwanda mu Buholandi.