Denmark n’u Rwanda byaganiriye ku kwagura ubufatanye

Minisitiri Olivier J.P. Nduhungirehe na mugenzi we wa Denmark, Lars Løkke Rasmussen, bahuriye i New York baganira ku kwagura ubufatanye, hashize amezi arindwi Denmark ifunguye ambasade yayo i Kigali.
Minisitiri w’Ububanyi n’Amahanga n’Ubutwererane, Olivier J.P. Nduhungirehe, yagiranye ibiganiro na mugenzi we wa Denmark, Lars Løkke Rasmussen, i New York ku ruhande rw’Inteko Rusange ya 81 y’Umuryango w’Abibumbye (UNGA81). Abayobozi bombi baganiriye ku byo u Rwanda na Denmark bishyize imbere no ku mahirwe yo kurushaho kwagura ubufatanye bwabyo, hashize amezi arindwi Denmark ifunguye ku mugaragaro ambasade yayo i Kigali.
Minisiteri y’Ububanyi n’Amahanga n’Ubutwererane (MINAFFET) yatangaje ibyo biganiro mu gitondo cyo ku wa Kabiri, tariki ya 22 Nzeri 2026, ivuga ko abo bayobozi bahuye “kugira ngo bungurane ibitekerezo ku byo ibihugu byombi bihuriyeho bishyize imbere, banasuzume amahirwe yo kurushaho gushimangira ubufatanye hagati y’u Rwanda na Denmark.” MINAFFET ntiyatangaje ingingo zihariye zaganiriweho cyangwa imyanzuro yavuye muri ibyo biganiro, kandi IBANZE ntiyabashije kubona itangazo ry’uruhande rwa Denmark kuri iyo nama.
Minisitiri Nduhungirehe ari mu itsinda ry’u Rwanda riyobowe na Minisitiri w’Intebe, Justin Nsengiyumva, uhagarariye Perezida Paul Kagame muri UNGA81, aho ibiganiro rusange by’Inteko byatangiye ku wa 22 Nzeri 2026, nk’uko The New Times yabitangaje. Muri iki gihe, Denmark ni kimwe mu bihugu icumi bitari ibinyamuryango bihoraho by’Akanama ka Loni gashinzwe Umutekano, kandi manda yayo izarangira mu mpera za 2026.
Ambasade nshya i Kigali
Ibiganiro by’i New York bikurikiye uruzinduko Lars Løkke Rasmussen yagiriye mu Rwanda ku wa 15 no ku wa 16 Gashyantare 2026. Muri urwo ruzinduko, Minisitiri Nduhungirehe yamwakiriye ku ifunguro rya saa sita ry’akazi, baganira ku gushimangira umubano no gushaka izindi nzego z’ubufatanye, by’umwihariko ubucuruzi n’ishoramari. Nyuma yaho, ku wa 16 Gashyantare, bombi bafunguye ku mugaragaro Ambasade ya Denmark mu Rwanda. MINAFFET yavuze ko gufungura iyo ambasade ari “intambwe nshya mu bufatanye bukomeje gukura hagati y’u Rwanda na Denmark.”
Mbere y’aho, ibikorwa bya Denmark bireba u Rwanda byakurikiranwaga na Ambasade yayo i Kampala muri Uganda, naho muri Kanama 2025 Casper Stenger Jensen agirwa Ambasaderi wa mbere wa Denmark ufite icyicaro mu Rwanda. Ambasade ya Denmark yatangaje ko abafashe ijambo mu birori byo kuyifungura, ari bo Løkke Rasmussen, Nduhungirehe na Ambasaderi Jensen, bose bahuje ubutumwa: “turimo kwerekeza ku bufatanye bwimbitse kurushaho kandi bushingiye ku ngamba, bwibanda ku nyungu z’impande zombi n’intego duhuriyeho.”
Mbere y’urwo ruzinduko, Løkke Rasmussen yagize ati: “Urugendo rwanjye mu Rwanda no gufungura ambasade bihuye neza n’intego ya Guverinoma yo kongera uruhare rwa Denmark muri Afurika n’ubufatanye n’abafatanyabikorwa bacu bo muri Afurika, cyane cyane muri ibi bihe imiterere ya politiki y’isi irimo guhinduka. U Rwanda ni igihugu kiri gutera imbere byihuse, gifite intego zikomeye mu guhanga udushya, mu ikoranabuhanga no mu rugendo rwo kwimakaza ubukungu butangiza ibidukikije, kandi ibisubizo bya Denmark bishobora kugira uruhare muri ibyo.” Ayo magambo yatangajwe n’ikinyamakuru The Copenhagen Star.
Nk’uko KT Press yabitangaje, muri urwo ruzinduko nta masezerano mashya akomeye yasinywe, ariko Guverinoma zombi zavuze ko iyo ambasade ari urufatiro rwo kwagura ubufatanye mu iterambere ry’ubukungu, guhanga udushya, guhangana n’imihindagurikire y’ibihe no kubungabunga umutekano mu karere. Icyo kinyamakuru cyongeyeho ko iyo ambasade ijyanye n’ingamba za Denmark kuri Afurika, zishyira imbere “kugabanya kwigisha abandi uko bakwiye kwitwara no kongera uburinganire” mu mubano.
Abimukira n’ubutabera mu mubano w’ibihugu byombi
Umubano w’u Rwanda na Denmark ntiwatangiye ubu. Muri Mata 2021, Minisitiri wa Denmark ushinzwe Ubutwererane mu Iterambere, Flemming Møller Mortensen, na Minisitiri ushinzwe Abimukira no kubinjiza mu muryango mugari, Mattias Tesfaye, basuye u Rwanda basinya amasezerano y’ubufatanye ku bijyanye n’abimukira n’abasaba ubuhungiro, n’andi yerekeye ibiganiro bya politiki hagati y’ibihugu byombi, nk’uko KT Press yabitangaje icyo gihe. Makuruki yo yatangaje muri Gashyantare 2026 ko Denmark iri no mu bihugu bitera inkunga inkambi y’agateganyo ya Gashora mu Karere ka Bugesera, icumbikira abimukira n’abasaba ubuhungiro bavanywe muri Libya, bategereje kwimurirwa mu bindi bihugu.
Mu rwego rw’ubutabera, Denmark yohereje mu Rwanda abantu babiri bakekwagaho uruhare muri Jenoside yakorewe Abatutsi mu 1994: Emmanuel Mbarushimana mu 2014 na Wenceslas Twagirayezu mu 2018.
Lars Løkke Rasmussen ayoboye Minisiteri y’Ububanyi n’Amahanga ya Denmark kuva mu 2022, akaba n’umuyobozi w’ishyaka Moderaterne yashinze mu 2021. Yabaye Minisitiri w’Intebe wa Denmark inshuro ebyiri: kuva mu 2009 kugeza mu 2011, no kuva mu 2015 kugeza mu 2019. Olivier J.P. Nduhungirehe we ayoboye Minisiteri y’Ububanyi n’Amahanga n’Ubutwererane y’u Rwanda kuva muri Kamena 2024.