Gabon n’u Rwanda byaganiriye ku kwagura ubufatanye

Minisitiri w’Ububanyi n’Amahanga n’Ubutwererane, Olivier J.P. Nduhungirehe, na mugenzi we wa Gabon, Marie-Édith Tassyla-Ye-Doumbeneny, bahuriye i New York ku ruhande rw’Inteko Rusange ya 81 y’Umuryango w’Abibumbye, baganira ku mubano w’ibihugu byombi n’amahirwe yo kwagura ubufatanye.
Minisitiri w’Ububanyi n’Amahanga n’Ubutwererane w’u Rwanda, Olivier J.P. Nduhungirehe, yagiranye ibiganiro na mugenzi we wa Gabon, Marie-Édith Tassyla-Ye-Doumbeneny, ku ruhande rw’Inteko Rusange ya 81 y’Umuryango w’Abibumbye (UNGA81) i New York. Abo bayobozi bombi baganiriye ku mubano w’ibihugu byombi, banarebera hamwe amahirwe yo kurushaho kwagura ubufatanye mu nzego zifitiye impande zombi inyungu.
Minisiteri y’Ububanyi n’Amahanga n’Ubutwererane y’u Rwanda (MINAFFET) yatangaje ibyo biganiro ku wa 23 Nzeri 2026, ivuga ko “impande zombi zungurananye ibitekerezo ku mubano w’ibihugu byombi, kandi zirebera hamwe amahirwe yo kurushaho kwagura ubufatanye mu nzego zifitiye inyungu impande zombi.” Uwo munsi, Minisitiri Nduhungirehe na we yanditse ku rubuga rwa X ko ku ruhande rwa UNGA81 yagiranye “ibiganiro byatanze umusaruro” n’abayobozi batandukanye, barimo Minisitiri w’Ububanyi n’Amahanga wa Gabon. Ubwo butumwa bwombi ntibwagaragaje ingingo zihariye zaganiriweho cyangwa imyanzuro yavuyemo.
Minisitiri Nduhungirehe ari mu itsinda ry’u Rwanda riyobowe na Minisitiri w’Intebe, Justin Nsengiyumva, uhagarariye Perezida Paul Kagame muri UNGA81, nk’uko The New Times yabitangaje. Ibiganiro rusange by’Inteko Rusange byatangiye ku wa 22 Nzeri 2026. Minisitiri Tassyla-Ye-Doumbeneny we ni we wagejeje ijambo rya Gabon muri ibyo biganiro rusange ku wa 26 Nzeri 2026, nk’uko bigaragara ku rubuga rw’Umuryango w’Abibumbye.
Umudipolomate wazamukiye muri minisiteri
Marie-Édith Tassyla-Ye-Doumbeneny ni Minisitiri w’Ububanyi n’Amahanga n’Ubutwererane wa Gabon, ushinzwe kandi kwishyira hamwe kw’akarere n’Abanya-Gabon baba mu mahanga. Yahawe izo nshingano muri Mutarama 2026. Nk’uko Jeune Afrique yabitangaje, akomoka i Franceville, kandi yubatse umwuga we buhoro buhoro muri iyo minisiteri yakunze kwiharirwa n’abagabo. Ku wa 23 Mutarama 2024 yagizwe Ambasaderi wa Gabon mu Bufaransa, akaba n’Uhagarariye Gabon mu Muryango Mpuzamahanga w’Ibihugu Bikoresha Igifaransa (OIF), mbere y’uko ku wa 8 Gicurasi 2025 agirwa Umuyobozi w’Ishami rishinzwe Porotokole ya Leta mu Biro bya Perezida wa Repubulika, nk’uko Ambasade ya Gabon mu Bufaransa yabitangaje. Olivier J.P. Nduhungirehe we ayoboye MINAFFET kuva muri Kamena 2024.
Si ubwa mbere abo bayobozi bombi bahura muri uyu mwaka. Ku ruhande rw’Inama ya 47 idasanzwe y’Abaminisitiri b’Umuryango w’Ibihugu Bikoresha Igifaransa (La Francophonie), yabereye i Paris ku wa 30 Kamena 2026, na bwo bagiranye ibiganiro. MINAFFET icyo gihe yatangaje ko “baganiriye ku gushimangira ubutwererane hagati y’ibihugu byombi, ndetse no ku kujya inama mu muryango w’ibihugu bikoresha Igifaransa.”
Umubano w’u Rwanda na Gabon mu myaka ya vuba
Nyuma y’uko ingabo za Gabon zikuye ku butegetsi Perezida Ali Bongo Ondimba mu mpera za Kanama 2023, ku wa 16 Ukwakira 2023 Perezida Paul Kagame yakiriye muri Village Urugwiro Jenerali Brice Clotaire Oligui Nguema, wari Perezida w’inzibacyuho wa Gabon. Baganiriye ku rugendo rw’inzibacyuho muri Gabon, ku mutekano ku mugabane no mu karere k’Umuryango w’Ubukungu w’Ibihugu byo muri Afurika yo Hagati (ECCAS), ndetse no ku nzego ibihugu byombi byafatanyamo, nk’uko KT Press yabitangaje. IGIHE yanditse ko urwo ruzinduko rwatangije ibihe bishya mu mubano w’ibihugu byombi. Muri Gicurasi 2025, Perezida Kagame yitabiriye umuhango w’irahira rya Perezida Oligui Nguema.
Ku wa 14 Gicurasi 2026, abo Bakuru b’Ibihugu bongeye guhurira i Kigali ku ruhande rw’ihuriro Africa CEO Forum, rihuza buri mwaka abikorera bo muri Afurika, aho Perezida Oligui Nguema yari ayoboye itsinda rinini rya Gabon, nk’uko RFI yabitangaje. Ku rubuga rwa Instagram rwa Perezida Kagame hatangajwe ko abo bayobozi “baganiriye ku buryo bwo kurushaho gushimangira ubufatanye bw’ibihugu byombi binyuze mu kwagura ubufatanye mu by’ubukungu, kongera ubucuruzi no guhanahana ubumenyi n’ubushobozi, n’izindi nzego zifitiye impande zombi inyungu.”
Ku wa 17 Werurwe 2026, Ambasaderi Parfait Busabizwa, uhagarariye u Rwanda afite icyicaro i Brazzaville muri Congo, yashyikirije Perezida Oligui Nguema impapuro zimwemerera guhagararira u Rwanda muri Gabon. Ambasade y’u Rwanda muri Congo yatangaje ko icyo gihe Perezida Oligui Nguema yagaragaje ko yishimiye umubano w’ubucuti n’ubutwererane hagati y’u Rwanda na Gabon, kandi ashima uruhare rwa Perezida Kagame mu guteza imbere ubufatanye hagati y’ibihugu bya Afurika.
Ibiganiro by’i New York bibaye hashize hafi ibyumweru bitatu habaye ikibazo cyakemuwe binyuze mu nzira za dipolomasi hagati ya Libreville na Kigali. Ku wa 3 Nzeri 2026, Umudepite wa Gabon, Augustin Lobelle Yembi, yafatiwe ku Kibuga Mpuzamahanga cy’Indege cya Kigali akekwaho gukubita umukozi wa RwandAir, ubwo yari mu rugendo anyuze i Kigali. Ku wa 6 Nzeri, inzego z’u Rwanda zamwemereye kuva mu gihugu, ashyikirizwa inzego za Gabon kugira ngo akurikiranwe n’ubutabera bw’iwabo, nk’uko APA na IGIHE byabitangaje. Mu itangazo ryasomwe mu makuru ya televiziyo yo ku wa 7 Nzeri, Minisitiri Tassyla-Ye-Doumbeneny yavuze ko icyo cyemezo cyashingiye ku “bwiza bw’umubano w’ubuvandimwe” hagati ya Gabon n’u Rwanda no ku “bucuti bwimbitse” buhuza Perezida Oligui Nguema na Perezida Kagame, nk’uko ikinyamakuru Gabonclic cyabitangaje. Ubutumwa bwatangajwe ku biganiro by’i New York ntibwagarutse kuri iki kibazo.