Ibirwa bya Comores n’u Rwanda mu biganiro byo gushimangira umubano

Ibanze ·

Intumwa z’u Rwanda n’iza Comores ziyobowe na Minisitiri Olivier J.P. Nduhungirehe na Minisitiri Mbae Mohamed

Minisitiri Olivier J.P. Nduhungirehe na mugenzi we wa Comores, Mbae Mohamed, bahuriye i New York ku wa 23 Nzeri 2026, baganira ku gushimangira umubano w’ibihugu byombi no ku Nama ya Francophonie izatorerwamo Umunyamabanga Mukuru wa OIF.

Minisitiri w’Ububanyi n’Amahanga n’Ubutwererane, Olivier J.P. Nduhungirehe, yagiranye ibiganiro na Mbae Mohamed, Minisitiri w’Ububanyi n’Amahanga n’Ubutwererane Mpuzamahanga wa Leta Yunze Ubumwe ya Comores, ku wa Gatatu, tariki ya 23 Nzeri 2026, i New York, ku ruhande rw’Inteko Rusange ya 81 y’Umuryango w’Abibumbye (UNGA81). Abo bayobozi baganiriye ku gushimangira umubano w’ibihugu byombi no ku Nama y’Abakuru b’Ibihugu na za Guverinoma ya Francophonie izaba mu kwezi k’Ugushyingo 2026.

Minisiteri y’Ububanyi n’Amahanga n’Ubutwererane (MINAFFET) yatangaje ibyo biganiro ku wa 24 Nzeri 2026, ivuga ko abo baminisitiri “baganiriye ku gushimangira umubano w’ibihugu byombi no kurushaho kunoza ubufatanye hagati y’u Rwanda na Comores.” Ni kimwe mu biganiro Minisitiri Nduhungirehe yagiranye ku munsi wa gatatu w’ibikorwa bye muri UNGA81.

Mu butumwa yanyujije kuri X buvuga kuri ibyo biganiro n’ibyo yagiranye uwo munsi n’abandi baminisitiri babiri b’ububanyi n’amahanga, Minisitiri Nduhungirehe yanditse ati: “Twaganiriye ku mubano hagati y’ibihugu byacu no ku Nama y’Abakuru b’Ibihugu ya Francophonie yegereje.”

Inama ya Francophonie izatorerwamo Umunyamabanga Mukuru

Inama ya 20 ya Francophonie izabera i Phnom Penh muri Cambodge. Ku wa 16 Ugushyingo 2026, Abakuru b’Ibihugu na za Guverinoma b’ibihugu 53 bifite ubunyamuryango bwuzuye mu Muryango Mpuzamahanga w’Ibihugu Bivuga Igifaransa (OIF) bazatora Umunyamabanga Mukuru uzawuyobora muri manda ya 2027–2030, nk’uko OIF ibitangaza. Abakandida ni bane, baturuka muri Repubulika Iharanira Demokarasi ya Congo, Mauritania, Romania n’u Rwanda. Umukandida w’u Rwanda ni Louise Mushikiwabo, usanzwe ari Umunyamabanga Mukuru wa OIF, ushaka manda ya gatatu.

Iyo kandidatire yari yaranagarutsweho hagati y’ibihugu byombi. Ku wa Gatanu, tariki ya 8 Gicurasi 2026, Perezida wa Comores, Azali Assoumani, yakiriye mu Ngoro ya Perezida ya Beit-Salam Minisitiri w’Abakozi ba Leta n’Umurimo, Amb. Christine Nkulikiyinka, wari intumwa ya Perezida Paul Kagame. Nk’uko ikinyamakuru Al-Watwan cyo muri Comores cyabitangaje, iyo ntumwa yabwiye abanyamakuru ko ubutumwa bwa Perezida Kagame bwerekeranye na kandidatire ya Louise Mushikiwabo kuri manda ya gatatu. Umujyanama wa Perezida Azali mu by’ububanyi n’amahanga, Djae Ahamada Chanfi, yemeje ibyo, avuga ko muri manda ebyiri zabanje Comores yashyigikiye kandidatire y’u Rwanda, ariko ntiyavuga niba izongera kuyishyigikira kuri iyi nshuro.

Umubano ushingiye ku masezerano ya 2023

Ubufatanye bw’u Rwanda na Comores bwahawe umusingi ku wa 16 Mutarama 2023, ubwo Dr Vincent Biruta, wari Minisitiri w’Ububanyi n’Amahanga w’u Rwanda icyo gihe, na mugenzi we Dhoihir Dhoulkamal basinyiraga i Moroni amasezerano y’ibanze y’ubufatanye. Biruta yagize ati: “Uyu munsi twasinye amasezerano y’ibanze y’ubufatanye, ari yo tuzaheraho dusuzuma inzego zihariye z’ubufatanye hagati y’ibihugu byombi.” Yavuze ko izo nzego zirimo ubukerarugendo, ingufu, ubuhinzi n’uburezi, kandi ko hazashyirwaho komisiyo ihuriweho n’ibihugu byombi izazisuzuma ikanakurikirana ishyirwa mu bikorwa ry’amasezerano azasinywa, nk’uko Al-Watwan yabitangaje. Icyo gihe kandi u Rwanda rwiyemeje gushyigikira Comores yari igiye kuyobora Umuryango w’Afurika Yunze Ubumwe (AU), inshingano Perezida Azali Assoumani yari afite kuva muri Gashyantare 2023 kugeza muri Gashyantare 2024.

Ku wa 21 Kamena 2023, mu Rwanda, Ikigo cy’u Rwanda gishinzwe Ubutwererane (Rwanda Cooperation) n’Ikigo cya Comores gishinzwe Ubutwererane Mpuzamahanga (ACCI) basinye amasezerano y’ubufatanye mu nzego zirimo kubaka ubushobozi, guteza imbere abagore n’urubyiruko, ikoranabuhanga n’imiyoborere myiza. Yashyizweho umukono na Amb. Christine Nkulikiyinka, wayoboraga Rwanda Cooperation icyo gihe, na Fatoumia Ali Bazi, Umuyobozi Mukuru wa ACCI, wagize ati: “Twizera cyane akamaro k’ubutwererane hagati y’ibihugu byo mu Majyepfo y’Isi n’ubw’impande eshatu, burangwa no gufashanya, gusangira imikorere myiza n’ubunararibonye no gushyigikirana, kandi muri urwo rwego u Rwanda rufite byinshi rwasangiza abandi,” nk’uko KT Press yabitangaje.

Mbae Mohamed ni muntu ki?

Mbae Mohamed yagizwe Minisitiri w’Ububanyi n’Amahanga wa Comores muri Guverinoma yashyizweho ku wa 1 Nyakanga 2024, afite imyaka 42. Nk’uko Al-Watwan yabitangaje, yinjiye muri Minisiteri y’Ububanyi n’Amahanga mu 2012 ari umusemuzi, aza kuyobora by’agateganyo Ambasade ya Comores mu Bushinwa, nyuma akorera muri Ambasade y’icyo gihugu muri Ethiopia, ahuza iyo ambasade n’icyicaro cya AU igihe Comores yayoboraga uwo muryango.

Comores ni igihugu kigizwe n’ibirwa biri mu Nyanja y’Abahinde, hagati ya Mozambique na Madagascar. Ibihugu byombi bihuriye mu miryango irimo AU, COMESA na OIF.

IBANZE.com

Fungura JavaScript kugira ngo ukoreshe urubuga rwose.

Subira ahabanza