Ikigega cyo kugoboka abibasiwe n’ihindagurika ry’ibihe: U Rwanda ruzakomeza kugishyigikira

Mu biganiro na Ibrahima Cheikh Diong i New York, Minisitiri w’Intebe Dr. Justin Nsengiyumva yijeje ikigega FRLD ko u Rwanda ruzakomeza kugishyigikira, mu gihe ubusabe bw’inkunga bwakigejejweho bugera hafi kuri miliyari 2,8 z’amadolari, burenze kure amikoro gifite.
U Rwanda rwijeje Ikigega Mpuzamahanga Gishinzwe kugoboka ibihugu byibasirwa n’ingaruka z’ihindagurika ry’ibihe (Fund for responding to Loss and Damage, FRLD) ko ruzakomeza kukiba hafi, mu gihe iki kigega kitegura gutanga inkunga zacyo za mbere, hafi imyaka ine nyuma y’uko cyemezwa.
Ubwo butumwa bwatanzwe ku wa Kane, tariki ya 24 Nzeri 2026, i New York, ubwo Minisitiri w’Intebe Dr. Justin Nsengiyumva yagiranaga ibiganiro na Ibrahima Cheikh Diong, Umuyobozi Mukuru w’iki kigega. Byabereye ku ruhande rw’Inteko Rusange ya 81 y’Umuryango w’Abibumbye (UNGA81), aho Minisitiri w’Intebe yari ahagarariye Perezida Paul Kagame, nk’uko KT Press yabitangaje.
Nk’uko Primature yabitangaje, Minisitiri w’Intebe Nsengiyumva yashimye intambwe imaze guterwa mu gutuma iki kigega gitangira gukora, anashimangira ko u Rwanda ruzakomeza kugishyigikira muri iki gihe kikiri mu ntangiriro zacyo.
Ibrahima Cheikh Diong, Umuyobozi Mukuru wa FRLD (ibumoso), na Minisitiri w’Intebe Dr. Justin Nsengiyumva (iruhande rwe) mu biganiro i New York, bari kumwe n’abandi bitabiriye ibiganiro.
Ikigega cyavukiye muri COP27
Igitekerezo cyo gufasha ibihugu guhangana n’ibihombo n’ibyangiritse biterwa n’imihindagurikire y’ibihe cyatangiye kuganirwaho mu nama ya COP13 yo mu 2007. Ikigega ubwacyo cyemerejwe mu nama ya COP27 yabereye mu Misiri mu 2022, gishyirwaho ku mugaragaro mu mwaka wakurikiyeho, nk’uko Climate Home News ibisobanura.
Kigamije gufasha ibihugu biri mu nzira y’amajyambere guhangana n’ingaruka zirenze ubushobozi bwabyo bwo kuzihanganira, nk’imyuzure, amapfa n’izamuka ry’amazi y’inyanja. Ikigo ISS Africa gisobanura ko “ibyangiritse” ari ibishobora gusanwa, nk’inyubako n’ibiraro, naho “ibihombo” bikaba ibidashobora kugarurwa, nk’ubuzima bw’abantu cyangwa urusobe rw’ibinyabuzima.
Ibrahima Cheikh Diong, Umunya-Senegal, ni we Muyobozi Mukuru wa mbere w’iki kigega. Yatoranyijwe n’Inama y’Ubutegetsi yacyo muri Nzeri 2024, mu nama yabereye i Baku muri Azerbaijan, atangira imirimo ku wa 1 Ugushyingo 2024. Mbere yo guhabwa izo nshingano yari Umuyobozi Mukuru wa African Risk Capacity (ARC), ikigo cyihariye cy’Umuryango w’Afurika Yunze Ubumwe gifasha ibihugu by’Afurika kwishingira ibiza, akaba yari n’Umunyamabanga Mukuru Wungirije wa Loni (Assistant Secretary-General). Yanakoze muri Banki y’Isi no mu kigo mpuzamahanga cy’imari IFC, anaba umujyanama wihariye wa Perezida wa Senegal.
Ubusabe buruta kure amafaranga ahari
Mu cyiciro cyacyo cya mbere cyiswe Barbados Implementation Modalities (BIM), ari cyo buryo bwo gutangiza ibikorwa bwemerejwe mu nama yabereye muri Barbados muri Mata 2025, iki kigega cyateganyije gukoresha miliyoni 250 z’amadolari y’Amerika kugeza mu mpera za 2026, gitera inkunga imishinga y’ibihugu biri mu nzira y’amajyambere, buri mushinga ugahabwa hagati ya miliyoni 5 na 20 z’amadolari. Nibura kimwe cya kabiri cy’amikoro yacyo muri iki cyiciro kigenewe ibihugu bikennye kurusha ibindi n’ibihugu by’ibirwa bito biri mu nzira y’amajyambere.
Ubutumire bwo gusaba inkunga bwatangarijwe mu nama ya COP30, busozwa ku wa 15 Kamena 2026. Ibihugu byatanze ubusabe bugera hafi kuri 180 bukeneye hafi miliyari 2,8 z’amadolari. Mu nama yayo ya cyenda yabereye i Manila muri Philippines kuva ku wa 8 kugeza ku wa 10 Nyakanga 2026, Inama y’Ubutegetsi y’ikigega yemeje kongeraho miliyoni 100 z’amadolari, ariko yimurira ibyemezo ku mishinga ya mbere izaterwa inkunga mu nama yayo izaba hagati mu kwezi k’Ukuboza.
Ibihugu bikize byemereye iki kigega miliyoni 822 z’amadolari, ariko kugeza muri Kamena 2026 hari hamaze kwakirwa miliyoni 449 gusa, nk’uko Climate Home News yabitangaje. Mu ntangiriro z’uyu mwaka, ubunyamabanga bw’ikigega bwari bwaburiye ko nihatagira inkunga nshya iboneka, amikoro yacyo ashobora gushira mu mpera za 2027.
Muri Kamena 2026, Diong yabwiye icyo kinyamakuru ati: “Turizera ko mu mpera z’uyu mwaka tuzatangira gufata ibyemezo, tukabona amafaranga atangwa.” Yongeyeho ati: “Igihe cyose gipfushijwe ubusa, iyo bigeze ku bihombo n’ibyangiritse, kiba ari ubuzima butarokowe.”
Minisitiri w’Intebe Dr. Justin Nsengiyumva (wa gatatu uhereye iburyo) na Ibrahima Cheikh Diong (wa gatatu uhereye ibumoso) bafata ifoto y’urwibutso hamwe n’abandi bitabiriye ibiganiro.
Impamvu u Rwanda rubyitaho
U Rwanda ruri ku rutonde rwa Loni rw’ibihugu bikennye kurusha ibindi, bityo ruri mu byiciro iki kigega kigenera nibura kimwe cya kabiri cy’amikoro yacyo. Ni n’umunyamuryango w’itsinda V20 rihuza ibihugu byibasirwa cyane n’imihindagurikire y’ibihe.
Muri Gicurasi 2023, imvura nyinshi yateje imyuzure n’inkangu mu Rwanda, bihitana nibura abantu 130, bisenya amazu agera ku 5.000, imihanda, ibiraro n’ibitaro, nk’uko ISS Africa yabitangaje, igaragaza ko inkunga yihariye igenewe guhangana n’ibihombo n’ibyangiritse yafasha ibihugu byahuye n’ibiza nk’ibi.
Primature yasoje ivuga ko “u Rwanda rukomeje kandi gushyigikira uburyo bwo kubona amikoro akenewe, agera kuri bose kandi afasha mu gukemura ibibazo bihari kugira ngo ibyo Isi yiyemeje bishyirwe mu bikorwa kandi bitange umusaruro ufatika.”