Ikigo cy’u Rwanda gishinzwe AI cyiteguye gufasha Afurika gusuzuma ubwenge buhangano

Ibanze ·

Minisitiri w’Intebe Dr. Justin Nsengiyumva mu biganiro ku miyoborere ya AI i New York

Mu nama “Governing at the Speed of AI” yabereye i New York ku ruhande rwa UNGA81, Minisitiri w’Intebe Dr. Justin Nsengiyumva yavuze ko ibihugu bidakora AI zigezweho bigomba kugira ubushobozi bwo kuzisuzuma, atangaza ko Ikigo cy’u Rwanda gishinzwe AI cyiteguye gufasha Afurika kububaka.

Minisitiri w’Intebe Dr. Justin Nsengiyumva yatangaje ko Ikigo cy’Igihugu gishinzwe ubwenge buhangano (National AI Agency) cyiteguye kuba ihuriro ry’akarere rifasha ibihugu bya Afurika kwiyubakira ubushobozi bwo gusuzuma ubwabyo sisitemu za AI zigezweho mbere y’uko zikoreshwa. Yabivugiye i New York muri Leta Zunze Ubumwe za Amerika ku wa Kane, tariki ya 24 Nzeri 2026, mu nama “Governing at the Speed of AI” yateguwe na AI Safety Connect (AISC) ku ruhande rw’Inteko Rusange ya 81 y’Umuryango w’Abibumbye (UNGA81), aho yari ahagarariye Perezida Paul Kagame.

Izina ryuzuye ry’iyo nama ni “Governing at the Speed of AI: A High-Level International Coordination for Crisis Preparedness”, ugenekereje mu Kinyarwanda “Kuyobora AI ku muvuduko wayo: ubufatanye mpuzamahanga bwo ku rwego rwo hejuru mu kwitegura guhangana n’ibibazo bikomeye”. Yabaye ku mugoroba, kuva saa kumi n’ebyiri kugeza saa tatu z’ijoro ku isaha y’i New York. Nk’uko The Manila Times yabitangaje, yari yatumiwemo abantu bagera kuri 300 barimo abakuru b’ibihugu, abaminisitiri, abadipolomate, abayobozi b’ibigo by’ikoranabuhanga n’abashakashatsi. Mu bafashe ijambo harimo umushakashatsi Yoshua Bengio, umwe mu b’imena mu iterambere rya AI igezweho.

AI Safety Connect ni urukurikirane rw’inama zo ku rwego rwo hejuru zijyamo abatumiwe gusa, zihuza abafata ibyemezo, ba rwiyemezamirimo, ibigo bikora AI igezweho n’abashoramari, ngo baganire ku nzira zifatika zo kugera kuri AI itekanye kandi ifitiye abantu akamaro. Zibera ku ruhande rw’ibikorwa mpuzamahanga bikomeye nk’Inteko Rusange ya Loni n’inama mpuzamahanga ku bwenge buhangano. Iya mbere yabereye i Paris mu 2025, mu nama mpuzamahanga yiga ku bikorwa bya AI (AI Action Summit).

Abitabiriye inama “Governing at the Speed of AI” i New York bakurikiye ijambo nyamukuru, ku wa 24 Nzeri 2026.

Ibihugu bigomba gushobora kwisuzumira AI

Mu ijambo rye, Minisitiri w’Intebe yagarutse ku kibazo gikunze kwibagirana mu biganiro ku mutekano wa AI: ni nde ufite ubushobozi bwo kuyigerageza. Nk’uko KT Press yabitangaje, yagize ati: “Ibihugu bidakora moderi za AI zigezweho cyane ntibikwiye kwizera gusa ko sisitemu zakorewe ahandi zizabikorera mu buryo butekanye, kuko abaturage n’imiterere by’ibihugu bitandukanye.”

Yavuze kandi ko mbere yo gushyira mu bikorwa ikoranabuhanga rifite ububasha nk’ubwo, Guverinoma zikwiye kubanza kumenya niba rifite umutekano, niba ryizewe, n’uzabazwa inshingano igihe rigize ikibazo. Nk’uko Umunota wabitangaje, yabigaragaje nk’ibibazo bitatu buri Guverinoma ikwiye kwibaza mbere yo kwagura ikoreshwa ry’iryo koranabuhanga.

Ni muri urwo rwego yatangaje ko Ikigo cy’Igihugu gishinzwe AI cyiteguye kwakira igeragezwa rya AI rikorwa ku bufatanye bw’ibihugu, gitanga ubumenyi bw’inzobere bwafasha ibihugu bya Afurika kugira ubushobozi bwo gusuzuma ubwabyo sisitemu zigezweho. KT Press yasobanuye ko ibyo byagira icyo kigo igice cy’inzego z’umutekano wa AI muri Afurika, kigafasha ibihugu kubona ubumenyi bwo gusuzuma sisitemu mbere y’uko zishinga imizi mu bitaro, mu mashuri, mu bucuruzi no muri serivisi rusange.

Yongeyeho ati: “Ibihugu byinshi ntibishobora gusuzuma moderi ya AI igezweho cyane uyu munsi, kandi bizamara imyaka bitarabishobora. Ibyo bivuze ko kudaheza kudaherekejwe n’ubushobozi ari umuhango gusa.”

Umwe mu bafashe ijambo muri iyo nama avugira ku ruhimbi, iruhande rw’icyapa cyanditseho “Governing at the Speed of AI” n’ibirango bya AI Safety Connect na Minderoo Foundation.

Ibiganiro bibera mu byumba bibiri

Nk’uko KT Press yabisobanuye, Minisitiri w’Intebe yagaragaje ko ibiganiro mpuzamahanga ku mutekano wa AI bisa n’ibibera mu byumba bibiri. Mu cyumba kimwe, ibigo bikomeye bikora AI biganira hagati yabyo ku bipimo n’umutekano; mu kindi, Guverinoma z’ibihugu bihatanira iryo koranabuhanga zigashyikirana hagati yazo. Hanze y’ibyo byumba hasigara umubare munini w’ibihugu bishobora kuba bidakora moderi zigezweho, ariko bizazikoresha, bizazishingikirizaho kandi bizahura n’ingaruka igihe zigize ikibazo.

Yagize ati: “Kugenzura umuvuduko w’ikoranabuhanga rya AI rigezweho cyane ni igitekerezo gikwiye, ariko umuvuduko ushyirwaho n’ibigo n’ibihugu bike si wo Isi yose yumvikanyeho. Ntidushobora kuvuga ko imiyoborere ya AI idaheza niba abayubaka ari bo bonyine bafite ubushobozi bwo kuyisuzuma.”

Abandi bafashe ijambo na bo bagarutse kuri icyo kibazo. Nk’uko KT Press yabitangaje, Perezida wa Estonia, Alar Karis, yavuze ko guteza imbere AI vuba no kuyigira itekanye bidakwiye gufatwa nk’ibintu bibiri umuntu ahitamo hagati yabyo, ahubwo ko bigomba kujyana. Philip Thigo, Intumwa Yihariye ya Kenya mu by’ikoranabuhanga mu Biro bya Perezida, yavuze ko Afurika idakwiye kuba umugabane ukoresha gusa AI yakorewe ahandi, ati: “Ibyo ntibivuze ko buri gihugu gikeneye kubaka moderi yacyo igezweho, ahubwo ko gikwiye kugira ubushobozi buhagije mu bya tekiniki no mu nzego bwo gufata ibyemezo bifite ireme ku ikoranabuhanga rikoreshwa ku mugabane.”

Minisitiri w’Intebe Dr. Justin Nsengiyumva (ahagana iburyo) hamwe n’abandi bitabiriye inama “Governing at the Speed of AI” bakurikiye ibiganiro.

Ikigo gishya cyahariwe AI

Ishyirwaho ry’Ikigo cy’Igihugu gishinzwe AI ryemejwe n’Inama y’Abaminisitiri yateranye ku wa 8 Kamena 2026 iyobowe na Perezida Paul Kagame. Nk’uko itangazo ry’iyo nama ryabigaragaje, icyo kigo gifite inshingano zo kwihutisha iterambere rya AI, ihangwa ry’udushya, ikoreshwa ryayo, ishoramari n’imiyoborere yayo, mu rwego rwo gushyigikira impinduka mu ikoranabuhanga n’izamuka ry’ubukungu bw’u Rwanda. Nk’uko urubuga iAfrica rwabitangaje, ni cyo kigo cya mbere mu gihugu cyahariwe AI gusa, kandi cyahawe inshingano zari iz’Ibiro bishinzwe AI muri Minisiteri y’Ikoranabuhanga mu Itumanaho na Inovasiyo (MINICT).

Gishingiye kuri Politiki y’Igihugu ya AI yemejwe muri Mata 2023, yashyize u Rwanda mu bihugu bya mbere muri Afurika bifite politiki nk’iyo, kandi igamije no kurugira ihuriro ry’akarere ry’ibisubizo bya AI bijyanye n’ibibazo bya Afurika.

Ubutumwa bw’u Rwanda bwatanzwe mu gihe Umuryango w’Abibumbye ukomeje kubaka uburyo bwo kuyobora AI ku rwego rw’Isi. Muri Kanama 2025, Inteko Rusange ya Loni yashyizeho Akanama Mpuzamahanga Kigenga k’Abahanga kuri AI n’Ibiganiro Mpuzamahanga ku Miyoborere ya AI. Nk’uko KT Press yabigarutseho, akanama k’abahanga ka Loni kagaragaje ko bigoye ko ikigo kimwe cyangwa igihugu kimwe, cyonyine, cyabona ibibazo bihagije biterwa na AI ku buryo cyamenya imiterere mishya yabyo yose.

IBANZE.com

Fungura JavaScript kugira ngo ukoreshe urubuga rwose.

Subira ahabanza