“Inzego zigira agaciro kubera ibyo zigeraho”: Ubutumwa bw’u Rwanda mu Nteko Rusange ya Loni

Ibanze ·

Minisitiri w’Intebe Dr. Justin Nsengiyumva atanga ijambo ry’u Rwanda mu Nteko Rusange ya 81 ya Loni

Ageza ijambo ry’u Rwanda ku Nteko Rusange ya 81 ya Loni, Minisitiri w’Intebe Dr. Justin Nsengiyumva yavuze ko Umuryango w’Abibumbye nturagaragaza ko ushobora kwihuza n’Isi ihinduka, kandi ko inzego zikwiye gupimirwa ku musaruro zitanga aho kuba ku masezerano. Yavuze kandi ko amakimbirane yo mu Burasirazuba bwa RDC afite intandaro za politiki, bityo igisubizo cyayo kigomba kuba icya politiki.

U Rwanda rwavuze ko Umuryango w’Abibumbye (Loni) ukwiye kugaragaza ko ushobora kwihuza n’Isi ihinduka, ugapimirwa ku musaruro ufatika utanga aho kuba ku masezerano, kandi ukarushaho gukumira ibibazo aho gutegereza kubikemura byamaze kuba. Ubu butumwa bwatanzwe na Minisitiri w’Intebe Dr. Justin Nsengiyumva, wari uhagarariye Perezida Paul Kagame, ubwo yagezaga ijambo ry’u Rwanda ku Nteko Rusange ya Loni ku mugoroba wo ku wa Gatatu, tariki ya 23 Nzeri 2026, i New York.

Iryo jambo ryatanzwe mu Mpaka Rusange (General Debate) z’Inteko Rusange ya 81 ya Loni, UNGA81, zatangiye ku wa 22 Nzeri zikazageza ku wa 28 Nzeri 2026, aho abakuru b’ibihugu na za guverinoma n’abandi bayobozi bageza ku Nteko ijambo ry’ibihugu byabo. Nk’uko Ibiro bya Minisitiri w’Intebe (Primature) byari byabitangaje, ryari riteganyijwe saa moya z’umugoroba ku isaha y’i New York, ni ukuvuga saa saba z’ijoro ku isaha y’i Kigali. Dr. Nsengiyumva yagizwe Minisitiri w’Intebe na Perezida Kagame ku wa 23 Nyakanga 2025, asimbuye Dr. Édouard Ngirente.

Yatangiye ashimira Dr. Khalilur Rahman watorewe kuyobora Inteko Rusange ya 81, anashimira Umunyamabanga Mukuru wa Loni, António Guterres, “ku murava udacogora yayoboranye uyu Muryango mu bihe by’igitutu kidasanzwe.” Yongeyeho ati: “Twongeye kumwizeza ko tumushyigikiye byimazeyo mu gihe asigaje kuri manda ye.”

“Turacyari kure”

Minisitiri w’Intebe yagize ati: “Umwaka ushize twahuriye ku nsanganyamatsiko ya ‘Better Together’ [Hamwe turushaho kuba beza], twizihiza imyaka 80 ishize Amasezerano Shingiro ya Loni asinywe. Uyu mwaka, mu gihe duhamagarirwa kongera kubaka icyizere no kugeza umusaruro kuri bose, tugomba kuvugisha ukuri: turacyari kure cyane.”

Yakomeje ati: “Umuryango w’Abibumbye nturagaragaza ko ushobora kwihuza n’Isi ihinduka kandi itazwi uko izaba imeze, kandi ni inshingano z’ibihugu biwugize gutuma ibyo bishoboka.”

Minisitiri w’Intebe Dr. Justin Nsengiyumva (ibumoso) yicaye mu cyumba cy’Inteko Rusange ya Loni i New York, hamwe n’abandi bitabiriye inama.

Yifashishije amateka y’u Rwanda rwiyubatse nyuma ya Jenoside yakorewe Abatutsi mu 1994, yagize ati: “Icyo cyuho ntabwo ari ikintu cy’amagambo gusa ku Rwanda. Mu myaka mirongo itatu ishize, ahazaza h’igihugu cyacu na ho hari mu rujijo rukomeye. Kubaho kwacu kwashingiye ku bushobozi bwacu bwo kongera kwiyubaka nubwo byasaga n’ibidashoboka, kandi icyatumye ibyo bishoboka ni ihame ryoroshye ry’uko inzego zigira agaciro atari kubera ibyo zisezeranya, ahubwo kubera ibyo zigeraho, uko umwaka utashye.”

Yavuze ko iryo hame rikwiye kugenga urwego rw’ubufatanye mpuzamahanga muri rusange, by’umwihariko Loni, kandi ko ari cyo gipimo amavugurura agomba gupimirwaho. Ati: “Icyakora, icyizere kigomba kujyana n’ubushake bwo guhindura uko dukora. Kenshi cyane, Umuryango w’Abibumbye wagiye ugira ubushobozi bwo guhangana n’ibibazo byamaze kuba kurusha ubwo kubiteganya. Ibi bigaragara ku byorezo, ku ngaruka z’imihindagurikire y’ibihe, ku mpinduka z’ikoranabuhanga, kandi nta hantu bihenda kurusha mu ntambara.”

Uburasirazuba bwa RDC: “Igisubizo kigomba kuba icya politiki”

Minisitiri w’Intebe yavuze ko Uburasirazuba bwa Repubulika Iharanira Demokarasi ya Congo (RDC) ari urugero rugaragara rw’ibyo. Yagize ati: “Mu myaka irenga mirongo itatu, FDLR yakwirakwije ingengabitekerezo ya Jenoside, ikora ihohoterwa rikomeye mu Burasirazuba bwa RDC, kandi ibangamira mu buryo butaziguye umutekano w’u Rwanda, harimo n’ibitero byambukiranya umupaka.”

Yongeyeho ko uwo mutwe ubu ukorana n’ingabo z’u Burundi, imitwe yitwaje intwaro iterwa inkunga na RDC ndetse n’abacancuro, ibyo yavuze ko binyuranyije n’Amasezerano ya Loni yo mu 1989 n’ay’Umuryango w’Ubumwe bw’Afurika (OUA) yo mu 1977 arwanya ikoreshwa ry’abacancuro. Ati: “Ibi ntibyabaye mu ijoro rimwe. Intandaro z’amakimbirane yo mu Burasirazuba bwa RDC ni iza politiki, kandi zishingiye ku bibazo bimaze igihe kirekire, ku guheza bamwe no ku miyoborere yananiwe. Ni yo mpamvu igisubizo na cyo kigomba kuba icya politiki.”

Yavuze ko u Rwanda rushyigikiye byimazeyo inzira za dipolomasi zigamije icyo gisubizo, ashima Amasezerano ya Washington hagati y’u Rwanda na RDC, yashyizweho umukono na Perezida Kagame na Perezida Félix Tshisekedi ku wa 4 Ukuboza 2025, n’ibiganiro bya Doha hagati ya RDC n’ihuriro AFC/M23, avuga ko ari intambwe ziganisha mu cyerekezo cyiza. Yashimiye Perezida wa Leta Zunze Ubumwe za Amerika, Donald Trump, Emir wa Qatar, Sheikh Tamim bin Hamad Al Thani, n’umuhuza washyizweho n’Umuryango w’Afurika Yunze Ubumwe (AU), Faure Gnassingbé wa Togo, ku bw’imbaraga badahwema gushyira muri izo nzira. Ati: “Kandi dukomeje kwiyemeza guharanira akarere ibihugu byose bibanamo mu mahoro, bigahahirana kandi bigatera imbere hamwe.”

Yasabye abo bose bireba, barimo n’Akanama ka Loni gashinzwe Umutekano, gushyigikira izo nzira z’amahoro mu buryo butabogamye no gushishikariza impande zose kubahiriza ibyo ziyemeje. Ati: “Nta mahoro arambye ashoboka hatabayeho guhangana n’intandaro z’amakimbirane no gukemura impungenge zifite ishingiro z’abo bose yagizeho ingaruka.”

Gukumira ntibigarukira ku ntambara

Dr. Nsengiyumva yavuze ko umuco wo gukumira ukwiye no kugera ku bukungu n’iterambere. Ati: “Akamaro ko gukumira karenga intambara. Gukumira bisobanura kandi gukemura ibituma ibihugu bigira intege nke imbere y’ubukene, ihungabana ry’ubukungu no guhezwa ku mahirwe.” Yongeyeho ko uburyo mpuzamahanga buha ibihugu byose amahirwe aboneye yo kwihitiramo inzira zabyo z’iterambere bugomba kuba ishingiro ry’amavugurura ya UN80, gahunda igamije kubaka urwego rwa Loni rworoheje, rukora neza kandi ruhuza ibikorwa byarwo, mu gihe amikoro agabanuka ariko ibikenewe byiyongera.

Mu gusoza, yagize ati: “Ikibazo kiri imbere y’iyi Nteko si ukumenya niba ubufatanye mpuzamahanga bugifite agaciro. Ni ukumenya niba inzego zacu ziteguye kwihuza n’ibibazo by’iki kinyejana, no gutanga umusaruro ufite icyo uhindura.” Yavuze ko u Rwanda rwishimiye ko Inteko Rusange y’uyu mwaka ishyira imbere kongera kubaka icyizere binyuze mu gukumira, kudaheza no kuvugurura, kandi ko rwiteguye gukorana n’ibindi bihugu byose bigize Loni kugira ngo ibyo bigerweho.

Amagambo ya Minisitiri w’Intebe ari muri iyi nkuru yavanywe mu ijambo ryuzuye Primature n’Umuryango w’Abibumbye byashyize ahagaragara.

IBANZE.com

Fungura JavaScript kugira ngo ukoreshe urubuga rwose.

Subira ahabanza