Kingston na Kigali: Jamaica n’u Rwanda mu biganiro byo gushimangira umubano

Minisitiri Olivier J.P. Nduhungirehe na mugenzi we wa Jamaica, Senateri Kamina Johnson Smith, bahuriye i New York baganira ku gushimangira umubano w’ibihugu byombi, umaze gufata indi ntera kuva Perezida Kagame asuye Jamaica mu 2022.
Minisitiri w’Ububanyi n’Amahanga n’Ubutwererane Mpuzamahanga, Olivier J.P. Nduhungirehe, yagiranye ibiganiro na Senateri Kamina Johnson Smith, Minisitiri w’Ububanyi n’Amahanga n’Ubucuruzi bwo hanze wa Jamaica, ku ruhande rw’Inteko Rusange ya 81 y’Umuryango w’Abibumbye (UNGA81) i New York. Baganiriye ku buryo bwo gushimangira umubano w’ibihugu byombi, wafashe indi ntera kuva mu 2022.
Mu butumwa yashyize kuri Instagram ku wa 25 Nzeri 2026, Minisiteri y’Ububanyi n’Amahanga n’Ubutwererane Mpuzamahanga (MINAFFET) yavuze ko ibiganiro by’abo bayobozi bombi “byagarutse ku buryo bwo gushimangira umubano w’u Rwanda na Jamaica, ndetse n’izindi ngingo zifitiye impande zombi inyungu.”
Senateri Johnson Smith ni we mugore wa mbere wabaye Minisitiri w’Ububanyi n’Amahanga n’Ubucuruzi bwo hanze wa Jamaica, umwanya amazeho kuva muri Werurwe 2016. Ni na we uyoboye intumwa za Jamaica muri UNGA81. Mu itangazo Minisiteri ayoboye yasohoye mbere y’icyumweru cy’inama z’abayobozi bakuru, yagize ati: “Jamaica ikomeje kwiyemeza byimazeyo gushyigikira imikoranire y’ibihugu byinshi ishingiye ku mahame kandi itanga umusaruro, kuko ibibazo duhura na byo bihuriweho, bityo n’ibisubizo bikaba bigomba guhurirwaho,” nk’uko Jamaica Observer yabitangaje. Iyo minisiteri yatangaje kandi ko muri icyo cyumweru azagirana ibiganiro n’abandi baminisitiri b’ububanyi n’amahanga n’abayobozi b’imiryango mpuzamahanga, hagamijwe gukomeza ubufatanye busanzwe no gushaka amahirwe mashya mu bucuruzi, mu ishoramari no mu butwererane mu bya tekiniki.
Uruzinduko rwa 2022 rwashyize umubano ku murongo
Umubano w’u Rwanda na Jamaica washyizwe ku murongo muri Mata 2022, ubwo Perezida Paul Kagame yagiriraga uruzinduko rw’Umukuru w’Igihugu muri Jamaica kuva ku wa 13 kugeza ku wa 15 Mata, ku butumire bwa Minisitiri w’Intebe Andrew Holness. Muri urwo ruzinduko, ibihugu byombi byasinye amasezerano abiri y’ubwumvikane: ayo ku biganiro bya politiki hagati ya za Guverinoma zombi, n’ayo ku guteza imbere no kumenyekanisha ubukerarugendo. Nk’uko bikubiye mu itangazo rihuriweho ryasohotse icyo gihe, impande zombi zemeranyije kandi gushyiraho gahunda y’ibiganiro bya buri gihe bigamije kureba uburyo bwo gukorana mu nzego nk’ubucuruzi bushingiye ku buhinzi, ubucuruzi n’ishoramari, ubwikorezi n’ibyanya byihariye by’ubukungu, ikoranabuhanga, ubuzima, ubukerarugendo, siporo n’umuco.
Ku wa 14 Mata 2022, Perezida Kagame yagejeje ijambo ku Nteko Ishinga Amategeko ya Jamaica, ahamagarira Afurika na Karayibe gukorana mu buryo butaziguye. Yagize ati: “Nimucyo tujye tugirana imikoranire itaziguye, bityo twubahe amateka aduhuza, tuyahindure imbaraga zikomeye z’ubufatanye bufatika mu isi y’iki gihe.” Nyuma y’isinywa ry’ayo masezerano, Minisitiri w’Intebe Holness na we yagize ati: “Ntegerezanyije amatsiko ubufatanye burushijeho gutera imbere hagati ya Jamaica n’u Rwanda mu myaka iri imbere,” nk’uko The New Times yabitangaje.
Muri Kamena 2022, Holness yitabiriye i Kigali Inama y’Abakuru b’Ibihugu na za Guverinoma bo mu muryango wa Commonwealth (CHOGM), ibihugu byombi bihuriyemo. Muri iyo nama, Senateri Johnson Smith yari umukandida ku mwanya w’Umunyamabanga Mukuru wa Commonwealth, ariko Patricia Scotland wari usanzwe awuriho aba ari we utsinda. Jamaica ihagarariwe mu Rwanda n’ibiro byayo biri i Abuja muri Nijeriya. Mu 2024, Lincoln G. Downer, uhagarariye Jamaica mu Rwanda, yashyikirije Perezida Kagame impapuro zimwemerera guhagararira igihugu cye, avuga ko u Rwanda ari “igihugu cy’umuvandimwe.” Yagize kandi ati: “Kugeza ubu, u Rwanda na Jamaica bimaze gusinya amasezerano abiri, arebana n’ibiganiro bya politiki n’ubukerarugendo. Intambwe yacu ikurikiyeho ni ugushyira mu bikorwa aya masezerano, no gukorana n’abafatanyabikorwa bo mu Rwanda kugira ngo tugere ku ntego zacu z’ingenzi,” nk’uko The New Times yabitangaje.
Ingabo z’u Rwanda mu kongera kubaka Jamaica
Ubwo bufatanye bwagaragaye cyane nyuma y’uko inkubi y’umuyaga Melissa, yo mu cyiciro cya gatanu, yibasiye Jamaica mu mpera z’Ukwakira 2025, igateza ibyangiritse bifite agaciro kagereranywa na miliyari 8,8 z’amadolari ya Amerika, nk’uko KT Press yabitangaje. Ku wa 14 Mutarama 2026, Ingabo z’u Rwanda (RDF) zohereje muri Jamaica itsinda ry’abasirikare 100 b’abahanga mu by’ubwubatsi, riyobowe na Col Moses Kayigamba, hashingiwe ku masezerano y’ubufatanye y’ibihugu byombi. Bafatanyije n’Ingabo za Jamaica (JDF) mu turere twa St James na Trelawny, bongera kubaka amazu 62 y’abaturage, bavugurura ibyumba by’amashuri n’aho abana bafite ubumuga bitabwaho. Iryo tsinda ryagarutse mu Rwanda nyuma y’amezi abiri. Si ubwa mbere u Rwanda rwari rufashije Jamaica mu bihe by’ibiza: mu 2024, nyuma y’inkubi y’umuyaga Beryl, rwari rwayigeneye inkunga y’amadolari 300.000 ya Amerika.
Ubwo iryo tsinda ryakirwaga i Kingston ku wa 15 Mutarama 2026, Senateri Johnson Smith yashimiye Guverinoma y’u Rwanda, Perezida Paul Kagame n’Abanyarwanda, avuga ko “ubuhanga bw’abasirikare b’u Rwanda bazobereye mu bwubatsi buzagira uruhare rukomeye mu gusana ibikorwa remezo byangiritse no gukomeza ubushobozi bwa Jamaica bwo kwitegura no guhangana n’ibiza,” nk’uko Capital FM yabitangaje. Nyuma y’amezi abiri, Umugaba Mukuru w’Ingabo za Jamaica, Visi-Amiral Antonette Wemyss-Gorman, yashimye iryo tsinda agira ati: “Kubona abasirikare bamara amezi abiri bakorana n’abaturage mu buryo butaziguye, bakemura ibibazo byabo nyakuri nta kibazo na kimwe kivutse, ni ibyo gushimwa cyane. Basize isura nziza izahoraho hano muri Jamaica,” nk’uko KT Press yabitangaje.