Mu gusoza UNGA81, Leta Zunze Ubumwe z’Abarabu n’u Rwanda byaganiriye ku bufatanye

Mu gihe icyumweru cy’inama z’abayobozi bakuru za UNGA81 cyasozwaga, Minisitiri Olivier J.P. Nduhungirehe na Sheikh Shakhboot bin Nahyan Al Nahyan wa UAE baganiriye ku mubano w’ibihugu byombi no kurushaho gushimangira ubufatanye bwabyo. UAE ni yo yabaye isoko rinini ry’ibyo u Rwanda rwohereje hanze mu 2024.
Minisitiri w’Ububanyi n’Amahanga n’Ubutwererane, Olivier J.P. Nduhungirehe, yagiranye ibiganiro na Sheikh Shakhboot bin Nahyan Al Nahyan, Minisitiri wa Leta muri Minisiteri y’Ububanyi n’Amahanga ya Leta Zunze Ubumwe z’Abarabu (UAE), mu gihe icyumweru cy’inama z’abayobozi bakuru cy’Inteko Rusange ya 81 y’Umuryango w’Abibumbye (UNGA81) cyasozwaga i New York.
Nk’uko Minisiteri y’Ububanyi n’Amahanga n’Ubutwererane (MINAFFET) yabitangaje ku wa 26 Nzeri 2026, abayobozi bombi baganiriye ku mubano w’u Rwanda na UAE, ndetse n’“amahirwe yo kurushaho gushimangira ubufatanye mu nzego zinyuranye zifitiye impande zombi inyungu.” MINAFFET ntiyatangaje ingingo zihariye zaganiriweho cyangwa imyanzuro yafatiwe muri ibyo biganiro.
Minisitiri Olivier J.P. Nduhungirehe (iburyo) aramukanya na Sheikh Shakhboot bin Nahyan Al Nahyan, Minisitiri wa Leta muri Minisiteri y’Ububanyi n’Amahanga ya UAE.
Umuyobozi umenyereye u Rwanda
Sheikh Shakhboot bin Nahyan Al Nahyan ari ku mwanya wa Minisitiri wa Leta muri Minisiteri y’Ububanyi n’Amahanga ya UAE kuva muri Gashyantare 2021. Mbere yaho, kuva mu 2017 kugeza mu 2021, yari Ambasaderi wa UAE muri Arabiya Sawudite, nk’uko bigaragara ku rubuga rw’iyo Minisiteri.
Si ubwa mbere ahura n’abayobozi b’u Rwanda. Ku wa 7 Mata 2024, ni we wahagarariye Perezida wa UAE, Sheikh Mohamed bin Zayed Al Nahyan, mu muhango wo gutangiza icyunamo cyo kwibuka ku nshuro ya 30 Jenoside yakorewe Abatutsi i Kigali, anabonana na Perezida Paul Kagame. Nk’uko ibiro ntaramakuru bya UAE (WAM) byabitangaje, icyo gihe yavuze ko kwibuka ku nshuro ya 30 bifite igisobanuro gikomeye mu kwimakaza hirya no hino ku isi indangagaciro zo kwihanganirana, kubana neza no kwakira abandi nta vangura, anashima uruhare rw’u Rwanda mu guteza imbere izo ndangagaciro.
Ku wa 31 Mutarama 2025, yongeye kugirira uruzinduko i Kigali, yakirwa na Perezida Kagame, anagirana ibiganiro na Minisitiri Nduhungirehe ku buryo bwo kwagura umubano w’ibihugu byombi. Urwo ruzinduko rwakurikiye urwo Perezida Kagame yari aherutse kugirira muri UAE, aho yitabiriye Icyumweru cya Abu Dhabi cyahariwe Iterambere Rirambye (Abu Dhabi Sustainability Week).
Muri Mata 2025, mu muhango wo kwibuka ku nshuro ya 31 Jenoside yakorewe Abatutsi wabereye i Abu Dhabi, ukitabirwa n’abantu barenga 400, Sheikh Shakhboot yagize ati: “Turi kumwe n’abarokotse bagikomeje kwikorera umutwaro w’ihungabana rirenze uko ryavugwa. Duhagararanye na bo mu kwibuka, mu kubagaragariza impuhwe no kwifatanya na bo. Indangagaciro z’ubumwe n’ubwiyunge zayoboye u Rwanda mu rugendo rwarwo rudasanzwe rwo kwiyubaka ni urugero rukomeye kuri twese.” Ni amagambo yatangajwe na KT Press.
UAE, isoko rya mbere ry’ibyo u Rwanda rwohereza hanze
Umubano ushingiye kuri dipolomasi hagati y’u Rwanda na UAE watangiye mu 1995, nk’uko bigaragazwa n’urubuga rw’Ambasade ya UAE i Kigali. U Rwanda rwafunguye Ambasade yarwo i Abu Dhabi mu 2015, naho UAE ifungura iyayo i Kigali mu 2018. Ku wa 16 Kanama 2023, Ambasaderi John Mirenge yashyikirije Perezida wa UAE, Sheikh Mohamed bin Zayed Al Nahyan, impapuro zimwemerera guhagararira u Rwanda muri icyo gihugu.
Mu bucuruzi, UAE ni yo soko rinini ry’ibicuruzwa u Rwanda rwohereza hanze. Nk’uko raporo ya 2024 y’Urwego rw’Igihugu rw’Iterambere (RDB), yagarutsweho na The New Times, ibigaragaza, agaciro k’ibyo u Rwanda rwohereje muri UAE kavuye kuri miliyoni 951,2 z’amadolari y’Amerika mu 2023 kakagera kuri miliyari 1,55 z’amadolari mu 2024. Ibyo bingana na 63,9% by’ibicuruzwa u Rwanda rwohereje hanze muri uwo mwaka, hatabariwemo ubucuruzi buciriritse bwambukiranya imipaka.
Nk’uko Ambasade y’u Rwanda muri UAE ibivuga, ibyoherezwayo cyane ni zahabu, coltan n’umusaruro w’ubuhinzi bw’imbuto n’imboga; buri cyumweru u Rwanda rwohereza muri UAE toni zigera kuri 80 za avoka, marakuja n’izindi mbuto n’imboga. Hagati ya 2000 na 2024, ibigo 14 byo muri UAE byiyandikishije mu Rwanda bifite imishinga y’ishoramari ifite agaciro katari munsi ya miliyoni 320 z’amadolari, mu nzego zirimo ubwikorezi, amahoteli, gutunganya amabuye y’agaciro, inganda n’ubuhinzi.
Ibihugu byombi kandi bimaze gusinya amasezerano atandukanye, arimo ayo kurengera ishoramari, kwirinda gusoresha kabiri, gusonerana viza, ingendo zo mu kirere, ubufatanye mu by’umutekano no kurwanya iterabwoba, ndetse n’ubufatanye hagati y’Ikigo cy’u Rwanda gishinzwe iby’Isanzure n’icya UAE.