“Turashimira Guverinoma y’u Bushinwa”: U Rwanda ku ikurwaho ry’imisoro ku bicuruzwa bya Afurika

Mu kiganiro yagiranye na CGTN America i New York, Minisitiri Olivier J.P. Nduhungirehe yashimiye u Bushinwa bwakuyeho amahoro ya gasutamo ku bicuruzwa bya Afurika, avuga ko u Rwanda rushaka inganda zongerera agaciro ibicuruzwa byoherezwa muri icyo gihugu.
Minisitiri w’Ububanyi n’Amahanga n’Ubutwererane, Olivier J.P. Nduhungirehe, yashimiye u Bushinwa bwakuyeho amahoro ya gasutamo ku bicuruzwa biva mu bihugu bya Afurika bifitanye na bwo umubano, avuga ko icyo cyemezo kizafasha u Rwanda kongera ubucuruzi rukorana n’icyo gihugu. Yabivugiye i New York, aho yari yitabiriye Inteko Rusange ya 81 y’Umuryango w’Abibumbye (UNGA81), mu kiganiro cyihariye yagiranye na “The Heat”, ikiganiro cya televiziyo CGTN America.
CGTN America yashyize icyo kiganiro cy’iminota 13 kuri YouTube ku wa 23 Nzeri 2026, ku isaha y’i New York, maze ku wa 24 Nzeri 2026 Minisiteri y’Ububanyi n’Amahanga n’Ubutwererane (MINAFFET) isangiza ibice byacyo ku mbuga nkoranyambaga zayo.
“Turashimira Guverinoma y’u Bushinwa yakuyeho imisoro yose ku bicuruzwa bituruka muri Afurika, bizadufasha kongera ubucuruzi n’u Bushinwa,” ni ko Minisitiri Nduhungirehe yavuze.
Minisitiri Olivier J.P. Nduhungirehe mu kiganiro cyihariye yagiranye na “The Heat” ya CGTN America i New York. (Ifoto: CGTN America)
Kuva ku bufatanye busanzwe kujya ku bucuruzi n’ishoramari
U Rwanda n’u Bushinwa byatangiye umubano ushingiye ku bubanyi n’amahanga ku wa 12 Ugushyingo 1971, uza kuzamurwa ku rwego rw’ubufatanye bwuzuye bushingiye ku ngamba mu 2024. Isabukuru y’imyaka 55 y’uwo mubano yizihirijwe i Kigali ku wa 22 Nzeri 2026, mu birori byateguwe na Ambasade y’u Bushinwa mu Rwanda.
Abajijwe uko abona uwo mubano n’aho yifuza ko ugana, Minisitiri Nduhungirehe yavuze ko ari umubano n’ubufatanye bikomeye, kandi ko u Rwanda rwifuza kubishimangira. Yagize ati: “Icyo twifuza ni ugushimangira ubwo bufatanye, tukava ku bufatanye busanzwe tukajya ku bucuruzi n’ishoramari, ku guhanga udushya no ku ikoranabuhanga. Kubera iyo mpamvu, turashaka gukorana n’u Bushinwa mu ishoramari mu nganda, kugira ngo mu Rwanda habe inganda zongerera agaciro umusaruro, dukore ibicuruzwa byakoherezwa mu Bushinwa.”
Yanashimye ishoramari u Bushinwa bwakoze mu bikorwaremezo byo mu Rwanda. Yagize ati: “Turashima cyane ishoramari ry’u Bushinwa mu bikorwaremezo mu Rwanda, mu mihanda, ibiraro n’ibitaro, ryafashije Abanyarwanda mu iterambere ry’igihugu cyacu no mu mibereho myiza y’abaturage bacu.” Mu mishinga y’ubufatanye bw’ibihugu byombi iherutse, ibitaro bya Masaka byavuguruwe bikanagurwa byashyikirijwe u Rwanda muri Kanama 2026, naho umuhanda Prince House–Giporoso–Masaka watangiye kubakwa muri Nzeri 2026, nk’uko IGIHE yabitangaje.
Amahoro ya gasutamo yavanweho ku bihugu 53
Icyemezo Minisitiri Nduhungirehe yashimye cyatangajwe bwa mbere muri Kamena 2025, ariko hatavugwa igihe kizatangira gukurikizwa. Ku wa 14 Gashyantare 2026, Perezida w’u Bushinwa, Xi Jinping, yoherereje ubutumwa abakuru b’ibihugu bya Afurika bari bateraniye i Addis Ababa mu nama ya 39 y’Umuryango wa Afurika Yunze Ubumwe, agira ati: “Guhera ku wa 1 Gicurasi 2026, u Bushinwa buzashyira mu bikorwa byuzuye gahunda yo gukuriraho amahoro ya gasutamo ibihugu 53 bya Afurika bifitanye na bwo umubano ushingiye ku bubanyi n’amahanga,” nk’uko The New Times yabitangaje. Ibyo bihugu ni ibya Afurika byose uretse Eswatini, igihugu cyonyine cyo kuri uwo mugabane gifitanye umubano na Taiwan.
Ku Rwanda, iyi gahunda si nshya. Kuva ku wa 1 Ukuboza 2024, u Bushinwa bwakuyeho amahoro ya gasutamo ku bicuruzwa byose by’ibihugu 33 bya Afurika biri mu cyiciro cy’ibihugu bikennye cyane, u Rwanda rurimo, nk’uko KT Press yabitangaje. Icyemezo gishya, cyatangajwe ku wa 28 Mata 2026 na Komisiyo ishinzwe amahoro ya gasutamo muri Guverinoma y’u Bushinwa, cyongeyeho ibindi bihugu 20 bitari muri icyo cyiciro, kuva ku wa 1 Gicurasi 2026 kugeza ku wa 30 Mata 2028. Muri byo harimo Kenya, Afurika y’Epfo, Nigeria, Misiri na Maroc, byacibwaga amahoro agera kuri 25%, nk’uko The New Times yabitangaje. Minisiteri y’Ubucuruzi y’u Bushinwa yavuze ko ibyo bituma u Bushinwa buba igihugu cya mbere gikomeye mu bukungu gikuriyeho, ku bushake bwacyo, amahoro ya gasutamo ku bicuruzwa byose by’ibihugu bya Afurika bifitanye na cyo umubano.
Ambasaderi w’u Bushinwa mu Rwanda, Gao Wenqi, avuga ko iyo politiki yazamuye ubucuruzi bw’ibihugu byombi. Mu birori by’isabukuru y’imyaka 55 y’umubano byabereye i Kigali, yagize ati: “Tubikesha politiki yo gukuraho amahoro ya gasutamo, ingano y’ubucuruzi hagati y’ibihugu byacu yageze ku rwego rutigeze rubaho rwa miliyoni 849 z’amadolari ya Amerika mu 2025. Ibyo u Rwanda rwohereje mu Bushinwa byageze ku rwego rushya rwa miliyoni 227 z’amadolari, byiyongereyeho 42% ugereranyije n’umwaka wabanje,” nk’uko KT Press yabitangaje. Mu byo u Rwanda rwohereza mu Bushinwa harimo ikawa, icyayi, urusenda n’amabuye y’agaciro, nk’uko icyo kinyamakuru cyabyanditse muri Gashyantare 2026.
“U Rwanda rushobora kubera u Bushinwa irembo”
Abajijwe icyo ibihugu bya Afurika byifuza ku Bushinwa, Minisitiri Nduhungirehe yibukije ko Isoko Rusange rya Afurika (AfCFTA), ryemejwe n’Umuryango wa Afurika Yunze Ubumwe mu 2018, rikeneye kujyana n’inganda n’ibikorwaremezo bihuza ibihugu. Yavuze ko ikurwaho ry’amahoro ya gasutamo ku bicuruzwa bya Afurika rizanye amahirwe mashya: “Hari amahirwe ku Bushinwa na Afurika yo gukora ibirenzeho mu ishoramari, mu ihererekanya ry’ikoranabuhanga no mu bucuruzi.”
Yongeyeho ati: “Twizera ko u Rwanda rushobora kubera u Bushinwa irembo ku mugabane wa Afurika, kuko u Rwanda rwavuguruye imiterere y’ishoramari, rwahinduye uburyo bwo gukora ubucuruzi, kandi rwashoye imari mu bikorwaremezo.” Yavuze ko u Rwanda, kimwe n’umugabane wose, rufite amahirwe yo kongera ishoramari ry’u Bushinwa no kohereza mu Bushinwa ibicuruzwa byinshi bikorerwa muri Afurika, abyita ubufatanye bunguka impande zombi.
Icyo kiganiro cyakozwe mu cyumweru Perezida w’u Bushinwa, Xi Jinping, yagiriragamo uruzinduko muri Leta Zunze Ubumwe za Amerika, aho yagombaga kubonana na Perezida Donald Trump, nk’uko CGTN yabigarutseho. Abajijwe icyo yifuza ko cyava mu biganiro by’abo bayobozi bombi, Minisitiri Nduhungirehe yagize ati: “Twizera ko u Bushinwa na Amerika bizahura bikaganira ku bibazo by’ingenzi, bitareba gusa ibyo bihugu byombi, ahubwo n’ibibazo by’isi bitureba twese, nk’ubucuruzi buboneye, imihindagurikire y’ibihe, iterambere n’abimukira.”
Yasobanuye ko ibihugu bya Afurika byifuza gukomeza inzira y’iterambere binyuze mu bucuruzi n’ishoramari, kandi ko Amerika n’u Bushinwa ari amasoko manini n’ubukungu bunini bushobora gushora imari kuri uyu mugabane. Ati: “Turifuza kubona isi irimo amakimbirane make hagati y’ibihangange mu bukungu, n’ubufatanye bwinshi bwagirira akamaro umugabane wa Afurika.”
Muri icyo kiganiro kandi, Minisitiri Nduhungirehe yasubiyemo icyifuzo cya Afurika cyo guhabwa nibura imyanya ibiri ihoraho mu Kanama gashinzwe Umutekano ka Loni, ifite uburenganzira bwose burimo ubwa veto, u Rwanda rukaba rwarasabye ko umwe muri yo wahabwa Komisiyo y’Umuryango wa Afurika Yunze Ubumwe. Yanagarutse ku biganiro by’amahoro bya Washington n’ibya Doha bigamije gukemura amakimbirane yo mu Karere k’Ibiyaga Bigari, no ku ikoranabuhanga ry’ubwenge buhangano (AI), avuga ko u Rwanda ruri mu nzira yo gutoza urubyiruko miliyoni imwe gukora porogaramu za mudasobwa.