U Busuwisi n’u Rwanda mu biganiro byahuje abakuru b’ububanyi n’amahanga

Minisitiri Olivier J.P. Nduhungirehe na mugenzi we w’u Busuwisi Ignazio Cassis bahuriye i New York baganira ku kwagura ubufatanye burimo n’ikoranabuhanga, ku bibera mu burasirazuba bwa RDC no kuri Francophonie, mu gihe umubano w’ibihugu byombi ukomeje gukura kuva u Busuwisi bwafungura Ambasade i Kigali mu Ugushyingo 2025.
Minisitiri w’Ububanyi n’Amahanga n’Ubutwererane, Olivier J.P. Nduhungirehe, yahuriye i New York na mugenzi we w’u Busuwisi, Ignazio Cassis, ku wa 23 Nzeri 2026, ku ruhande rw’Inteko Rusange ya 81 y’Umuryango w’Abibumbye (UNGA81). Baganiriye ku gushimangira ubufatanye bumaze igihe kirekire hagati y’ibihugu byombi, ku kwagura imikoranire mu ikoranabuhanga, no ku bibera mu burasirazuba bwa Repubulika Iharanira Demokarasi ya Congo (RDC).
Nk’uko Minisiteri y’Ububanyi n’Amahanga n’Ubutwererane (MINAFFET) yabitangaje ku wa 24 Nzeri 2026, ibiganiro byibanze ku “gushimangira ubufatanye bumaze igihe kirekire hagati y’u Rwanda n’u Busuwisi no guteza imbere imikoranire mu nzego ibihugu byombi bifitemo inyungu.” Ni imwe mu nama nyinshi Minisitiri Nduhungirehe yagiranye n’abayobozi b’ibindi bihugu muri icyo cyumweru. Ari mu ntumwa z’u Rwanda ziyobowe na Minisitiri w’Intebe Dr. Justin Nsengiyumva, uhagarariye Perezida Paul Kagame muri UNGA81, nk’uko The New Times yabitangaje.
Minisitiri Olivier J.P. Nduhungirehe (ibumoso) na Ignazio Cassis, Umujyanama wa Leta ya Federasiyo akaba n’Umuyobozi w’Ishami rya Federasiyo rishinzwe Ububanyi n’Amahanga ry’u Busuwisi, bahana ibiganza i New York.
Nyuma y’ibiganiro, Cassis yanditse ku rubuga rwa X ati: “Nishimiye kongera guhura na Minisitiri Nduhungirehe. Umubano w’u Busuwisi n’u Rwanda wagize imbaraga nyinshi mu myaka ya vuba, byagaragajwe no gufungura Ambasade yacu i Kigali mu 2025. Twaganiriye ku mahirwe yo kurushaho kwagura ubufatanye bwacu, harimo no mu ikoranabuhanga, ndetse n’uko ibintu byifashe mu burasirazuba bwa RDC n’imbaraga u Busuwisi bushyira mu gushyigikira amahoro.”
Minisitiri Nduhungirehe na we yanditse kuri X ko ibiganiro yagiranye na mugenzi we w’u Busuwisi byibanze ku “mubano hagati y’ibihugu byacu no kuri Francophonie.” Si ubwa mbere bombi bahurira i New York, kuko no muri Nzeri 2025 bagiranye ibiganiro ku ruhande rwa UNGA80.
Nduhungirehe na Cassis mu biganiro; hagati yabo hari amabendera y’u Rwanda n’u Busuwisi.
Ignazio Cassis ni Umujyanama wa Leta ya Federasiyo y’u Busuwisi kuva ku wa 1 Ugushyingo 2017, kandi kuva icyo gihe ni we uyobora Ishami rya Federasiyo rishinzwe Ububanyi n’Amahanga. Yabaye Perezida wa Konfederasiyo y’u Busuwisi mu 2022, naho mu 2026 ni Visi Perezida wayo, akaba ari na we uyoboye muri uyu mwaka Umuryango ushinzwe Umutekano n’Ubufatanye mu Burayi (OSCE), kuko u Busuwisi ari bwo buwuyoboye mu 2026.
Ambasade yafunguwe i Kigali mu 2025
Ku wa 20 Ugushyingo 2025, Cassis yari i Kigali mu Nama ya 46 y’Abaminisitiri ba Francophonie (CMF46), maze afungura ku mugaragaro Ambasade y’u Busuwisi mu Rwanda. Mbere yaho, u Busuwisi bwari bufite i Kigali ibiro by’ubutwererane gusa. Muri urwo ruzinduko yahuye na Minisitiri Nduhungirehe, anasura Minisitiri w’Intebe Dr. Justin Nsengiyumva. Icyo gihe Minisitiri Nduhungirehe yanditse kuri X ati: “Turabashimiye, Busuwisi! Murakaza neza mu muryango w’abadipolomate b’i Kigali!”
Mu ijambo yavuze afungura iyo Ambasade, Cassis yagize ati: “U Busuwisi bushobora kwiringira umufatanyabikorwa ufite intego zagutse kandi ukataje muri Afurika y’Iburasirazuba, hiyongereyeho ubucuti bwimbitse buhuje ibihugu byacu byombi kuva u Rwanda rwabona ubwigenge mu 1962.” Yavuze kandi ko uwo mugoroba wari ubwa kane ahuye na Nduhungirehe mu mwaka umwe, anagaragaza amahirwe y’ubufatanye hagati ya Kigali na Genève mu bumenyi n’ikoranabuhanga, atanga ingero z’urusobe mpuzamahanga rw’ibarura rikoresha mudasobwa n’ubwenge buhangano (ICAIN) n’Ikigo cy’u Rwanda cy’Impinduramatwara ya Kane mu Nganda (C4IR Rwanda).
Ubufatanye bumaze imyaka isaga 60
Nk’uko Ishami rya Federasiyo rishinzwe Ububanyi n’Amahanga ry’u Busuwisi ribivuga, u Busuwisi bwemeye u Rwanda nk’igihugu kigenga mu 1962, maze mu 1963 u Rwanda ruba kimwe mu bihugu by’ibanze u Busuwisi bwageneraga inkunga y’iterambere. Nyuma ya Jenoside yakorewe Abatutsi mu 1994, u Busuwisi bwibanze ku mfashanyo y’ubutabazi yagenewe abagizweho ingaruka na yo, mbere yo gusubukura buhoro buhoro ibikorwa by’ubutwererane mu iterambere.
Kuva mu 2009, ibikorwa by’u Busuwisi mu Rwanda byanyuzwaga muri gahunda y’akarere k’Ibiyaga Bigari, none ubu bishingiye kuri gahunda yihariye y’u Rwanda yatangijwe mu 2026. Iyo gahunda yibanda ku buringanire bw’abagore n’abagabo, amashuri y’imyuga n’ubumenyingiro, guhanga imirimo n’iterambere ry’ubukungu, ndetse no guteza imbere uruhare rw’abaturage n’imiyoborere idaheza. Muri iyo myaka yose, u Busuwisi bumaze kwiyemeza gutanga miliyoni 550 z’amafaranga y’u Busuwisi (CHF) mu karere k’Ibiyaga Bigari (u Burundi, RDC n’u Rwanda). Gusa ubucuruzi hagati y’ibihugu byombi buracyari bukeya, nubwo ubukungu bw’u Rwanda ari bumwe mu buzamuka vuba kurusha ubundi muri Afurika.
Amahoro mu karere na Francophonie
Ku kibazo cy’uburasirazuba bwa RDC, mu ruzinduko rwo mu Ugushyingo 2025 rwamugejeje i Kigali n’i Kinshasa, Cassis yagaragaje ubunararibonye bw’u Busuwisi mu buhuza n’ubushake bwabwo bwo gutanga umusanzu mu bikorwa byo kugarura amahoro. Ibi biganiro bibaye mu gihe hashyirwa mu bikorwa Amasezerano y’Amahoro hagati y’u Rwanda na RDC yasinyiwe i Washington ku wa 27 Kamena 2025, n’Amasezerano ya Washington agamije Amahoro n’Uburumbuke yasinywe ku wa 4 Ukuboza 2025.
Naho kuri Francophonie, u Busuwisi n’u Rwanda byombi biri mu Muryango Mpuzamahanga w’Ibihugu Bikoresha Igifaransa (OIF). Ibiganiro bibaye mu gihe u Rwanda rwatanze Louise Mushikiwabo, Umunyamabanga Mukuru wa OIF, nk’umukandida kuri manda ya gatatu; amatora azabera mu Nama ya 20 y’Abakuru b’Ibihugu bya Francophonie i Phnom Penh muri Cambodge, ku wa 15 no ku wa 16 Ugushyingo 2026. Ku wa 21 Nzeri 2026 i New York, Minisitiri w’Intebe Dr. Justin Nsengiyumva yavugiye mu birori byo kumwubaha, asaba abari aho gushyigikira kandidatire ye.