Ubufatanye bw’u Rwanda na Haiti bwaganiriweho i New York

Ibanze ·

Minisitiri w’Intebe Dr. Justin Nsengiyumva asuhuzanya na Alix Didier Fils-Aimé, Minisitiri w’Intebe wa Haiti

Minisitiri w’Intebe w’u Rwanda, Dr. Justin Nsengiyumva, na mugenzi we wa Haiti, Alix Didier Fils-Aimé, bagiranye ibiganiro ku wa Kane, tariki ya 24 Nzeri 2026, ku cyicaro gikuru cy’Umuryango w’Abibumbye i New York, ku ruhande rw’Inteko Rusange ya 81 y’uwo muryango (UNGA81). Byibanze ku gushimangira umubano w’ibihugu byombi no kurebera hamwe amahirwe y’ubufatanye, mu gihe Haiti yo yagarutse cyane ku mutekano, ku kongerera ubushobozi inzego z’umutekano zayo no ku gukoresha amatora yizewe.

Minisitiri w’Intebe Nsengiyumva yari i New York ahagarariye Perezida Paul Kagame muri UNGA81. Ibiro bya Minisitiri w’Intebe (Primature) byatangaje ko “ibiganiro byabo byibanze ku gushimangira umubano w’ibihugu byombi, kurebera hamwe amahirwe y’ubufatanye no guteza imbere gahunda zihuriweho.”

Minisitiri w’Intebe wa Haiti, Alix Didier Fils-Aimé (ibumoso), na Minisitiri w’Intebe w’u Rwanda, Dr. Justin Nsengiyumva, mu biganiro i New York; hagati yabo hari amabendera mato ya Haiti n’u Rwanda. (Ifoto: Primature)

Nk’uko ikinyamakuru Le Nouvelliste cyo muri Haiti cyabitangaje, Minisitiri w’Intebe Nsengiyumva yari aherekejwe na Minisitiri w’Ububanyi n’Amahanga n’Ubutwererane, Olivier J.P. Nduhungirehe, naho Fils-Aimé yari kumwe na Minisitiri w’Ububanyi n’Amahanga wa Haiti, Raina Forbin, n’umujyanama we, Guerly Leriche.

Abakuru ba Guverinoma bombi mu biganiro, bari kumwe n’abandi bagize intumwa z’ibihugu byabo, ku cyicaro gikuru cya Loni i New York. (Ifoto: Primature)

Haiti irashaka ubufatanye bufite icyerekezo na Afurika

Itangazo Ibiro bya Minisitiri w’Intebe wa Haiti byasohoye uwo munsi, rifite umutwe ugira uti “Haiti–u Rwanda: gushimangira ubufatanye bufite icyerekezo”, rivuga ko ibiganiro byibanze ku by’ingenzi Haiti ishyize imbere: kugarura umutekano mu gihugu, kongerera imbaraga inzego z’umutekano za Haiti, gushimangira inzego za Leta no gukoresha amatora yizewe.

Iryo tangazo rivuga ko Fils-Aimé yongeye kugaragaza ubushake bwa Guverinoma ye bwo gushimangira ubufatanye n’u Rwanda, ndetse na Afurika muri rusange, mu by’umutekano, amahugurwa, imiyoborere n’iterambere. Rigira riti: “Nubwo bitandukanyijwe n’inyanja, Haiti na Afurika bikomeje kunga ubumwe bishingiye ku mateka n’ubuvandimwe. Uyu munsi, ubwo buvandimwe bugomba kubyara ubufatanye bufite icyerekezo, bugamije ubusugire, ituze n’ejo hazaza ha Haiti.”

Fils-Aimé (ibumoso) na Nsengiyumva basuhuzanya i New York, ku ruhande rwa UNGA81. (Ifoto: Ibiro bya Minisitiri w’Intebe wa Haiti)

Ayo mateka afite imizi: Haiti yabonye ubwigenge ku wa 1 Mutarama 1804, nyuma y’impinduramatwara yatangijwe n’abari mu bucakara, abenshi muri bo bakaba bari baravukiye muri Afurika.

Minisitiri w’Intebe Nsengiyumva (iburyo) aganira na mugenzi we wa Haiti, Fils-Aimé; hagati yabo hari amabendera y’ibihugu byombi. (Ifoto: Ibiro bya Minisitiri w’Intebe wa Haiti)

Ingabo za Haiti n’umutwe wo guhashya udutsiko

Le Nouvelliste yanditse ko abayobozi bombi baganiriye ku nkunga y’u Rwanda mu kongera manda y’Umutwe wo Guhashya Udutsiko tw’Amabandi (Gang Suppression Force, GSF; mu Gifaransa FRG), ndetse no ku kuba Haiti ishyigikiye ko Louise Mushikiwabo yongera gutorerwa kuyobora Umuryango Mpuzamahanga w’Ibihugu Bikoresha Igifaransa (OIF). Icyo kinyamakuru cyavuze ko Fils-Aimé yasabye ko u Rwanda rusangiza inzego z’umutekano za Haiti ubunararibonye bwarwo, gisubiramo amagambo y’umuntu wagihaye amakuru: “Biteguye kuganira kuri iyo ngingo. Minisitiri w’Intebe w’u Rwanda yasezeranyije ko azayiganiraho na Perezida Paul Kagame agarutse mu gihugu.”

Radiyo Scoop FM yo muri Haiti yatangaje ko Fils-Aimé yasabye u Rwanda gufasha mu gutoza abasirikare b’Ingabo za Haiti (FAd’H), kandi ko ibiganiro hagati y’ibihugu byombi byari biteganyijwe gukomeza mu minsi yakurikiyeho. Itangazo rya Primature y’u Rwanda ntiryagarutse kuri izo ngingo zihariye.

Minisitiri w’Intebe Fils-Aimé (ibumoso) na mugenzi we Nsengiyumva mu biganiro byabereye i New York ku wa 24 Nzeri 2026. (Ifoto: Ibiro bya Minisitiri w’Intebe wa Haiti)

GSF yemejwe n’Akanama ka Loni gashinzwe Umutekano ku wa 30 Nzeri 2025, binyuze mu mwanzuro wa 2793, mu gihe cy’amezi 12 ya mbere, isimbura ubutumwa mpuzamahanga bwari buyobowe na Kenya. Yemerewe abakozi bagera ku 5.550, barimo 5.500 bambaye impuzankano, ariko ku wa 8 Nyakanga 2026 igice cyayo cya gisirikare cyari kigizwe n’abantu 1.083 gusa, nk’uko Security Council Report yabitangaje. Imitwe yitwaje intwaro igenzura ibice binini by’umurwa mukuru Port-au-Prince, kandi abantu hafi miliyoni 1,5 bavuye mu byabo, nk’uko UN News ibivuga.

Ubwo yari amaze kugaruka i Port-au-Prince ku wa Gatandatu, tariki ya 26 Nzeri 2026, Fils-Aimé yagejeje ku banyamakuru incamake y’urugendo rwe. Itangazo ry’ibiro bye rigira riti: “Hatangijwe kandi ibiganiro n’u Rwanda bigamije kongerera ubushobozi Ingabo za Haiti (FAd’H) mu guhangana n’ibibazo by’umutekano biriho ubu.” Ibinyamakuru byo muri Haiti, birimo Vant Bèf Info na Rezo Nòdwès, byagaragaje ko amatangazo ya Guverinoma ya Haiti atagaragaza amasezerano yashyizweho umukono cyangwa ibyemezo bifatika hagati y’ibihugu byombi.

Intumwa za Haiti (ibumoso), zirimo Minisitiri w’Ububanyi n’Amahanga Raina Forbin wambaye ikoti ry’ubururu bwerurutse, zikurikiye ibiganiro by’Abaminisitiri b’Intebe bombi. (Ifoto: Ibiro bya Minisitiri w’Intebe wa Haiti)

Imyaka icyenda y’abapolisi b’u Rwanda muri Haiti

Ubufatanye bw’u Rwanda na Haiti mu by’umutekano si bushya. Nyuma y’umutingito ukomeye wibasiye Haiti mu 2010, Polisi y’u Rwanda yohereje umutwe wayo wa mbere w’abapolisi 160 ku wa 30 Mutarama 2011, mu butumwa bwa Loni bwo kugarura ituze muri Haiti (MINUSTAH). Amatsinda icyenda yagiye asimburana, akorera cyane cyane i Jérémie mu ntara ya Grand’Anse, kandi muri rusange abapolisi 1.360 ni bo boherejwe muri Haiti. Itsinda rya nyuma ry’abapolisi 140 ryagarutse i Kigali ku wa 4 Kanama 2019, nk’uko KT Press na The New Times byabitangaje.

Minisitiri w’Intebe wa Haiti, Alix Didier Fils-Aimé, mu cyumba cyabereyemo ibiganiro i New York; iruhande rwe hari amabendera ya Haiti n’u Rwanda. (Ifoto: Ibiro bya Minisitiri w’Intebe wa Haiti)

Alix Didier Fils-Aimé ni umushoramari wigeze kuyobora Urugaga rw’Ubucuruzi rwa Haiti ku butegetsi bwa Perezida Michel Martelly. Ayobora Guverinoma ya Haiti kuva mu Gushyingo 2024, ubwo yasimburaga Garry Conille. Kuva ku wa 7 Gashyantare 2026, ubwo manda y’Inama y’Inzibacyuho yari ishinzwe imirimo y’Umukuru w’Igihugu yarangiraga, ni we wasigaranye ububasha bw’ubuyobozi bukuru bw’igihugu. Nk’uko ingengabihe y’Inama y’Agateganyo ishinzwe Amatora (CEP) ibiteganya, icyiciro cya mbere cy’amatora na kamarampaka ku Itegeko Nshinga bizaba ku wa 13 Ukuboza 2026, naho icyiciro cya kabiri n’amatora y’inzego z’ibanze bikaba ku wa 21 Gashyantare 2027.

Minisitiri w’Ububanyi n’Amahanga wa Haiti, Raina Forbin, wari mu ntumwa zaherekeje Minisitiri w’Intebe Fils-Aimé muri ibyo biganiro. (Ifoto: Ibiro bya Minisitiri w’Intebe wa Haiti)

Dr. Justin Nsengiyumva we yagizwe Minisitiri w’Intebe w’u Rwanda muri Nyakanga 2025, avuye ku mwanya wa Guverineri Wungirije wa Banki Nkuru y’u Rwanda. Haiti ni kimwe mu bihugu 53 bifite ubunyamuryango bwuzuye muri OIF, ari byo abakuru babyo bazatora Umunyamabanga Mukuru w’uwo muryango. Mushikiwabo, umukandida w’u Rwanda, ahatanira manda ya gatatu mu matora ateganyijwe ku wa 16 Ugushyingo 2026, mu Nama ya 20 y’Abakuru b’Ibihugu na za Guverinoma bya Francophonie izabera i Phnom Penh muri Cambodge.

IBANZE.com

Fungura JavaScript kugira ngo ukoreshe urubuga rwose.

Subira ahabanza