Ubufatanye bw’u Rwanda n’u Buholandi bwaganiriweho i New York

Minisitiri Olivier J.P. Nduhungirehe, ari kumwe na Minisitiri Dr. Vincent Biruta, yaganiriye na mugenzi we w’u Buholandi, Tom Berendsen, i New York ku buryo bwo gushimangira ubufatanye bumaze igihe hagati y’ibihugu byombi.
Minisitiri w’Ububanyi n’Amahanga n’Ubutwererane, Olivier J.P. Nduhungirehe, ari kumwe na Minisitiri w’Umutekano mu Gihugu, Dr. Vincent Biruta, yagiranye ibiganiro na Tom Berendsen, Minisitiri w’Ububanyi n’Amahanga w’Ubwami bw’u Buholandi, ku bufatanye bumaze igihe hagati y’ibihugu byombi. Ibi biganiro byabereye i New York, ku ruhande rw’Inteko Rusange ya 81 y’Umuryango w’Abibumbye (UNGA81).
Nk’uko Minisiteri y’Ububanyi n’Amahanga n’Ubutwererane (MINAFFET) yabitangaje ku wa 23 Nzeri 2026, abayobozi “baganiriye ku bufatanye bumaze igihe hagati y’u Rwanda n’u Buholandi, banarebera hamwe inzira zo kurushaho gushimangira ubutwererane bw’ibihugu byombi no guteza imbere inyungu bihuriyeho.” Nta bindi birambuye ku byavugiwe muri ibi biganiro byashyizwe ahagaragara.
Nk’uko Umunota yabitangaje, aba baminisitiri bombi bari mu bayobozi baherekeje Minisitiri w’Intebe, Dr. Justin Nsengiyumva, mu ruzinduko rwe muri Leta Zunze Ubumwe za Amerika rwo kwitabira UNGA81, barimo kandi Minisitiri w’Ibidukikije, Dr. Bernadette Arakwiye, n’Umunyamabanga wa Leta muri Minisiteri y’Ubuzima, Dr. Yvan Butera.
Abayobozi bahuriye muri ibi biganiro
Minisitiri Nduhungirehe asanzwe azi neza u Buholandi. Kuva mu Gushyingo 2020 yari Ambasaderi w’u Rwanda mu Bwami bw’u Buholandi n’Intumwa ihoraho y’u Rwanda mu Muryango Mpuzamahanga ushinzwe Kubuza Intwaro z’Ubumara (OPCW), anashinzwe gukurikirana imirimo y’inkiko mpuzamahanga zikorera i La Haye, zirimo Urukiko Mpuzamahanga rw’Ubutabera (ICJ), nk’uko Diplomat Magazine yabitangaje. Muri Kamena 2024 yagizwe Minisitiri w’Ububanyi n’Amahanga n’Ubutwererane, asimbura Dr. Vincent Biruta wari uyoboye iyo Minisiteri kuva mu Gushyingo 2019.
Tom Berendsen wo mu ishyaka CDA (Christian Democratic Appeal), ishyaka ry’Abakirisitu baharanira demokarasi, ni Minisitiri w’Ububanyi n’Amahanga w’u Buholandi kuva ku wa 23 Gashyantare 2026, muri Guverinoma iyobowe na Minisitiri w’Intebe Rob Jetten. Mbere yaho, kuva mu 2019, yari Umudepite mu Nteko Ishinga Amategeko y’u Burayi, aho yabaye no mu itsinda ryayo rishinzwe umubano n’Inteko Ishinga Amategeko Nyafurika.
Ubutabera, ubuhinzi n’ubucuruzi
Umubano w’ibihugu byombi wagaragaye no mu rwego rw’ubutabera. Mu Gushyingo 2016, u Buholandi bwohereje mu Rwanda Jean-Baptiste Mugimba na Jean Claude Iyamuremye, bakekwagaho uruhare muri Jenoside yakorewe Abatutsi mu 1994. Icyo gihe Umuvugizi w’Ubushinjacyaha, Faustin Nkusi, yagize ati: “Turashimira cyane inzego z’ubutabera z’u Buholandi ku bufatanye bwazo n’umurava zagaragaje mu gikorwa cyo kubohereza, kuva mu 2012,” nk’uko Polisi y’u Rwanda yabitangaje. Muri Nyakanga 2021, u Buholandi bwohereje mu Rwanda na Venant Rutunga, wakekwagaho uruhare muri Jenoside, wari umaze imyaka 27 aba muri icyo gihugu, nk’uko Club of Mozambique yabitangaje.
U Buholandi bufite Ambasade i Kigali iyobowe na Ambasaderi Joan Wiegman kuva mu 2023. Ku rubuga rwayo, iyi ambasade igaragaza ubucuruzi n’ishoramari, hamwe n’ubuhinzi no kwihaza mu biribwa, nk’ingingo z’ingenzi z’imikoranire yayo n’u Rwanda. Mu butumwa bwayo bw’ikaze igira iti: “Ibihugu byacu bibera icyitegererezo kimwe ikindi, kandi bigafatanya gukemura ibibazo.”
Nk’uko iyi ambasade ibivuga, ubuhahirane bw’ibihugu byombi bumaze gukomera kuva mu myaka ya 2000, bushingiye cyane ku musaruro w’ubuhinzi u Rwanda rwohereza mu Buholandi. Vuba aha, u Rwanda rwongereye indabo, avoka n’imboga rwoherezayo, indege z’imizigo za KLM Cargo zikaba zihaguruka i Kigali inshuro eshanu mu cyumweru. Ivuga kandi ko u Rwanda rwohereza mu mahanga umusaruro w’imboga, imbuto n’indabo ufite agaciro ka miliyoni 25 z’amadolari y’Amerika ku mwaka ugereranyije, mu gihe ishoramari ry’Abaholandi mu Rwanda rirenga miliyoni imwe y’amadolari buri mwaka ugereranyije.
Mu mishinga u Buholandi bushyigikira harimo HortInvest, gahunda yo guteza imbere ubuhinzi bw’imboga n’imbuto yavuguruye inzu y’Ikigo cy’Igihugu gishinzwe guteza imbere ibyoherezwa mu mahanga bikomoka ku buhinzi n’ubworozi (NAEB) itunganyirizwamo umusaruro woherezwa hanze, ikoranabuhanga ryo gutoranya ikawa no kuyishyira mu byiciro muri NAEB, ndetse n’isoko rya Kigali rirangurirwamo imboga n’imbuto. Hari kandi ikigo Africa Improved Foods (AIF) kigamije kurwanya imirire mibi, gishyigikiwe n’ikigo cy’Abaholandi DSM. Iki kigo cyashinzwe mu 2016, gikorana n’abahinzi bato barenga 90.000, 46% muri bo bakaba ari abagore, kimaze gushora miliyoni 65 z’amadolari mu ikoranabuhanga, kandi gitunganya toni 65.000 z’ibigori na soya buri mwaka.