Umubano w’u Rwanda n’u Burayi n’ibibera mu karere byaganiriweho n’intumwa za EU

Minisitiri Olivier J.P. Nduhungirehe na Minisitiri Dr Vincent Biruta baganiriye i New York n’abayobozi ba EU, Kajsa Ollongren na Johan Borgstam, ku mubano w’u Rwanda na EU n’ibibera mu karere. Ollongren yavuze ko gushyira mu bikorwa amasezerano y’amahoro ya 2025 hagati ya RDC n’u Rwanda ari ingenzi.
Minisitiri w’Ububanyi n’Amahanga n’Ubutwererane, Olivier J.P. Nduhungirehe, ari kumwe na Minisitiri w’Umutekano mu Gihugu, Dr Vincent Biruta, yagiranye ibiganiro n’abayobozi bakuru b’Umuryango w’Ubumwe bw’u Burayi (EU) ku wa Kabiri, tariki ya 22 Nzeri 2026, i New York. Ibyo biganiro byabereye ku ruhande rw’Inteko Rusange ya 81 y’Umuryango w’Abibumbye (UNGA81), byibanda ku mubano w’u Rwanda na EU n’ibibera mu karere.
Ku ruhande rwa EU, ibiganiro byitabiriwe na Kajsa Ollongren, Umunyamabanga Mukuru w’Urwego rwa EU rushinzwe ububanyi n’amahanga (EEAS), na Johan Borgstam, Intumwa yihariye ya EU mu Karere k’Ibiyaga Bigari. Minisiteri y’Ububanyi n’Amahanga n’Ubutwererane (MINAFFET) yatangaje ku wa 23 Nzeri 2026 ko iyo nama “yabaye umwanya wo kungurana ibitekerezo ku mubano w’u Rwanda na EU, ku bibera mu karere no ku nzego z’ubufatanye zakongerwamo imbaraga.”
Amasezerano y’amahoro ku isonga
Ollongren yagaragaje ko ubutumwa nyamukuru yahaye Minisitiri Nduhungirehe bwari bwerekeye ishyirwa mu bikorwa ry’amasezerano y’amahoro. Ku rubuga rwa X yanditse ati: “Gushyira mu bikorwa mu buryo bwuzuye amasezerano y’amahoro ya 2025 hagati ya RDC n’u Rwanda ni ingenzi kugira ngo imirwano yo mu burasirazuba bwa RDC ihagarare. Ubwo ni bwo butumwa nyamukuru nahaye uyu munsi Minisitiri w’Ububanyi n’Amahanga Nduhungirehe, ndi kumwe n’Intumwa yihariye ya EU, Borgstam.” Yongeyeho ati: “Ni mu nyungu zacu gukomeza kubaka ubufatanye hagati ya EU n’u Rwanda.”
Kajsa Ollongren (hagati), Umunyamabanga Mukuru wa EEAS, na Minisitiri Olivier J.P. Nduhungirehe (iburyo), bari kumwe n’abandi bitabiriye ibiganiro, i New York ku wa 22 Nzeri 2026. Ifoto: Kajsa Ollongren (@EEAS_SecGen) kuri X.
Amasezerano Ollongren yavuze ni ayo u Rwanda na Repubulika Iharanira Demokarasi ya Congo (RDC) basinyiye i Washington ku wa 27 Kamena 2025, nyuma y’ibiganiro Leta Zunze Ubumwe za Amerika na Qatar zabereyemo abahuza. Yashyizweho umukono na Minisitiri Nduhungirehe na mugenzi we wa RDC, Thérèse Kayikwamba Wagner, imbere y’Umunyamabanga wa Leta wa Amerika, Marco Rubio. Ku wa 4 Ukuboza 2025, Perezida Paul Kagame na Perezida Félix Tshisekedi na bo bashyize umukono ku Masezerano ya Washington agamije Amahoro n’Iterambere (Washington Accords for Peace and Prosperity), mu muhango wayobowe na Perezida wa Amerika, Donald Trump.
Abayobozi bahuriye i New York
Kajsa Ollongren amaze igihe gito kuri uyu mwanya. Intumwa Nkuru ya EU ishinzwe ububanyi n’amahanga, Kaja Kallas, yamutoranyije ku wa 24 Kamena 2026, atangira imirimo ku wa 1 Nzeri 2026. Mbere yaho yabaye Minisitiri w’Ingabo, Minisitiri w’Intebe Wungirije na Minisitiri w’Ubutegetsi bw’Igihugu mu Buholandi, kandi yari Intumwa yihariye ya EU ishinzwe uburenganzira bwa muntu.
Johan Borgstam yagiye ku mwanya w’Intumwa yihariye ya EU mu Karere k’Ibiyaga Bigari ku wa 1 Nzeri 2024, nyuma yo gushyirwaho n’Inama y’Umuryango w’Ubumwe bw’u Burayi ku wa 26 Nyakanga 2024. Dr Vincent Biruta we, uyobora Minisiteri y’Umutekano mu Gihugu kuva muri Kamena 2024, yayoboye Minisiteri y’Ububanyi n’Amahanga n’Ubutwererane kuva mu Ugushyingo 2019 kugeza muri Kamena 2024.
Ubufatanye bwa EU n’u Rwanda mu mibare
Nk’uko bigaragara ku rubuga rwa Komisiyo y’u Burayi rwahariwe ubufatanye mpuzamahanga, EU yageneye ubufatanye bwayo n’u Rwanda inkunga itishyurwa ya miliyoni 260 z’amayero hagati ya 2021 na 2024, harimo miliyoni 49 z’amayero zashyizwe mu Kigega cy’u Burayi gishinzwe Iterambere Rirambye (EFSD+) nk’ingwate y’ishoramari. Hagati ya 2025 na 2027 hateganyijwe miliyoni 134 z’amayero. Urwo rubuga rugaragaza ko ubwo bufatanye bwibanda ku buhinzi, ingufu, uburezi n’ubumenyingiro, imiturire y’imijyi, ubwikorezi, ikoranabuhanga ndetse no gufasha u Rwanda kuba igicumbi cyo gukora imiti mu karere.
Ku wa 19 Gashyantare 2024, EU n’u Rwanda basinye amasezerano y’ubwumvikane agamije ubufatanye mu by’amabuye y’agaciro akenerwa cyane mu nganda. Yashyizweho umukono na Dr Biruta, icyo gihe wari Minisitiri w’Ububanyi n’Amahanga, na Jutta Urpilainen, wari Komiseri wa EU ushinzwe ubufatanye mpuzamahanga. EU ivuga ko ayo masezerano ari urufatiro rwo gufasha u Rwanda gutunganya no kunoza ubucukuzi buciriritse, kubahiriza amahame mpuzamahanga no kugenzura inkomoko y’amabuye y’agaciro, hakurikijwe ingamba za EU ku Karere k’Ibiyaga Bigari. Mu Rwanda, EU ikorera hamwe n’abafatanyabikorwa bayo mu itsinda ryiswe “Team Europe”, ririmo Banki y’u Burayi y’Ishoramari (EIB), u Bufaransa, u Budage, u Bubiligi, Luxembourg, u Buholandi, Lituwaniya, u Bugereki, Suwede, Otirishiya na Danimarike.