Minisitiri Nduhungirehe yanenze kugereka ibibazo bya RDC ku Rwanda, Amerika yongera guhitamo inzira y’ibihano

Minisitiri w’Ububanyi n’Amahanga n’Ubutwererane, Amb. Olivier Nduhungirehe, yatangaje ko u Rwanda rudakwiye gukomeza kugirwa nyirabayazana w’ibibazo bya politiki n’umutekano bimaze imyaka myinshi muri Repubulika Iharanira Demokarasi ya Congo (RDC), ashimangira ko Abanye-Congo ari bo bafite inshingano z’ibanze zo kubishakira umuti.
Ibi yabigarutseho ku wa Gatatu, tariki ya 28 Ukwakira 2026, mu kiganiro yagiranye n’Ibiro Ntaramakuru by’Abafaransa (AFP), ari i Moscow mu Burusiya, ahabereye inama ihuza u Burusiya n’ibihugu bya Afurika.
Minisitiri Nduhungirehe yavuze ko amakimbirane n’ibibazo by’umutekano biri muri RDC bidakwiye gukomeza kugerekwa ku Rwanda, mu gihe ahanini bishingiye ku bibazo by’imbere muri icyo gihugu.
Yagize ati: “Ibibera muri RDC, haba mu bya politiki cyangwa mu by’umutekano, ahanini ni ikibazo cy’Abanye-Congo.”
Yakomeje agira ati: “U Rwanda ntirugomba guhora rugirwa nyirabayazana w’ibibera muri Congo.”
Aya magambo aje mu gihe u Rwanda rukomeje gushyirwaho igitutu n’ibihugu bimwe by’amahanga, birushinja gushyigikira umutwe wa M23 umaze igihe urwana n’ingabo za RDC mu Burasirazuba bw’icyo gihugu.
U Rwanda rwakomeje guhakana ibyo birego, rugashimangira ko ikibazo cy’umutekano muri RDC gifite imizi mu bibazo bimaze imyaka ibarirwa muri za mirongo, kidashobora gukemurwa no kugereka amakosa yose ku gihugu kimwe.
Guverinoma y’u Rwanda kandi imaze igihe igaragaza ko umutekano warwo ukomeje kubangamirwa n’umutwe wa FDLR, washinzwe n’abagize uruhare muri Jenoside yakorewe Abatutsi mu 1994, ukaba ukorera ku butaka bwa RDC mu bwisanzure kugeza ubwo byanagiye bigaragara kenshi ko uri mu gisirikare cy’icyo gihugu.
U Rwanda rushinja ubuyobozi bwa RDC gukorana n’uwo mutwe, rukagaragaza ko kuwusenya no gukuraho burundu ibyo ubangamiye ku mutekano warwo ari kimwe mu bintu by’ingenzi bikwiye gukemurwa kugira ngo amahoro arambye agerweho.
Mu kiganiro yagiranye na AFP, Minisitiri Nduhungirehe yanagarutse ku birego by’ubuyobozi bwa Kinshasa, bushinja Joseph Kabila wahoze ari Perezida wa RDC gukorera inyungu z’u Rwanda, nyuma y’uko muri uku kwezi agaragaye afatanyije na M23.
Minisitiri Nduhungirehe yavuze ko icyo ari ikibazo cya politiki kigomba gukemurwa n’Abanye-Congo ubwabo.
Yagize ati: “Ni ikibazo cya politiki kigomba gukemurwa mu buryo bwa politiki hagati y’Abanye-Congo.”
Ubugira kenshi, Amerika yongeye guhitamo inzira y’ibihano
Mu gihe Minisitiri Nduhungirehe yashimangiraga ko u Rwanda rudakwiye guhora rugirwa nyirabayazana w’ibibazo bya RDC, Leta Zunze Ubumwe za Amerika zongeye kurushinja gushyigikira M23, zifatira ibihano Minisiteri y’Ingabo z’u Rwanda na Zigama Credit and Savings Society (Zigama CSS).
Ibi bihano byatangajwe ku wa Gatatu, tariki ya 28 Ukwakira 2026, n’Ibiro bishinzwe kugenzura umutungo w’abafatiwe ibihano (OFAC), bikorera muri Minisiteri y’Imari ya Amerika.
Minisitiri Nduhungirehe yari yavuze amagambo ye mbere y’uko Amerika itangaza ibyo bihano bishya.
Amerika yongeye gushinja Minisiteri y’Ingabo z’u Rwanda kugira uruhare mu gufasha umutwe wa M23, binyuze mu Ngabo z’u Rwanda (RDF), ivuga ko ziha uwo mutwe ibikoresho bya gisirikare, intwaro, imyitozo n’ubundi bufasha.
Mu itangazo ryayo, Amerika yavuze ko Minisiteri y’Ingabo z’u Rwanda yayoboye ibikorwa byo kohereza ingabo ibihumbi mu ntara za Kivu y’Amajyaruguru na Kivu y’Amajyepfo, aho izishinja gukorana na M23.
Yashinje kandi RDF gukoresha ibikoresho bya gisirikare bigezweho, birimo misile zishobora kurasa indege n’ibikoresho bibangamira itumanaho, ivuga ko bishobora guteza ibyago ku ndege za gisivili zinyura mu Burasirazuba bwa RDC.
Ku rundi ruhande, Amerika yashinje Zigama CSS kugira uruhare mu korohereza ihererekanywa ry’amafaranga ajyanye n’ibikorwa bya gisirikare bya RDF ndetse n’ibyo ishinja M23.
Minisiteri y’Imari ya Amerika yavuze ko Zigama CSS yafashije mu kwishyura intwaro, amasasu n’ibindi bikoresho bya gisirikare byaguriwe RDF mu Bushinwa no mu bindi bihugu, ndetse no kwishyura ingendo n’amacumbi ajyanye n’amahugurwa y’abasirikare.
Amerika yanashinje ishami rya Zigama CSS gufasha mu kugeza i Kigali zahabu ivuga ko yakuwe mu duce tugenzurwa na M23 muri RDC.
Yongeyeho ko Zigama CSS yorohereje ibikorwa by’ihererekanywa ry’amafaranga abarirwa muri za miliyoni mirongo z’amadolari ya Amerika, ivuga ko yari afitanye isano na M23 n’ihuriro rya Alliance Fleuve Congo (AFC).
Ibi byose ni ibirego byatanzwe na Amerika, mu gihe u Rwanda rusanzwe ruhakana gushyigikira M23.
Umunyamabanga wa Leta ushinzwe Imari muri Amerika, Scott Bessent, yavuze ko ibihano bishya bigamije gushyira mu bikorwa ibyo Perezida Donald Trump yasezeranyije bijyanye no kubahiriza Amasezerano ya Washington.
Yagize ati: “Uyu munsi, Leta Zunze Ubumwe za Amerika zishyize mu bikorwa isezerano rya Perezida Trump ryo gusaba u Rwanda kubazwa inshingano zarwo mu masezerano ya Washington agamije amahoro n’iterambere.”
Bessent yakomeje avuga ko u Rwanda rugomba guhagarika ibyo Amerika irushinja byo gufasha M23 no kuvana ingabo zarwo mu Burasirazuba bwa RDC.
Ibi bihano bishya bikurikiye ibyo Amerika yafatiye RDF n’abayobozi bayo bane bakuru ku wa 2 Werurwe 2026, na bwo ishingiye ku birego byo gufasha M23.
Ibihano byo ku wa 28 Ukwakira bisobanuye ko umutungo w’inzego zafatiwe ibihano uri muri Amerika cyangwa ugenzurwa n’abagengwa n’amategeko yayo uhagarikwa kuwukoreshaho ibikorwa by’imari. Ibikorwa byinshi by’imari hagati y’izo nzego n’abagengwa n’amategeko ya Amerika na byo birabujijwe, keretse habonetse uburenganzira cyangwa ubusonerwe buteganywa n’amategeko.
Icyakora, ibyo bihano ntibisobanuye ko Zigama CSS ihise ihagarika ibikorwa byayo byose mu Rwanda cyangwa ko konti z’abakiliya bayo bose zihise zifungwa.
Amerika nk’umuhuza cyangwa nk’uruhande?
Ibihano Amerika yongeye gufatira u Rwanda byongera kwibazwaho ku ruhare rwa Washington mu gukemura amakimbirane hagati y’u Rwanda na RDC, cyane cyane ko ari yo yagize uruhare rukomeye mu buhuza bwagejeje ku masezerano y’amahoro.
Amerika ni yo yakiriye ibiganiro by’amahoro hagati y’ibihugu byombi, ndetse Perezida Donald Trump ayobora umuhango wo gushyira umukono ku Masezerano ya Washington ku wa 4 Ukuboza 2025.
Aya masezerano asaba impande zombi kubahiriza inshingano zazo, zirimo guhagarika ubufasha ku mitwe yitwaje intwaro, gukemura ikibazo cya FDLR no gushyira mu bikorwa gahunda yo kuvana ingabo no gukuraho ingamba z’ubwirinzi z’u Rwanda muri RDC.
Ni muri urwo rwego kuba Amerika ikomeje guhitamo ibihano bigenewe inzego z’u Rwanda, mu gihe Kigali ishinja Kinshasa kutubahiriza ibyo yiyemeje, bishobora gutuma hibazwa niba Washington ikomeje gushyira igitutu ku mpande zombi mu buryo bungana.
Icyo kibazo cyigeze kugarukwaho na Guverinoma y’u Rwanda ku wa 2 Werurwe 2026, ubwo Amerika yari imaze gufatira ibihano RDF n’abayobozi bayo bane.
Mu itangazo ryasohotse icyo gihe, Guverinoma y’u Rwanda yanenze kuba Amerika yarafatiye ibihano uruhande rumwe mu bari mu biganiro by’amahoro, ivuga ko bidatanga ishusho nyayo y’ibibera mu Burasirazuba bwa RDC.
U Rwanda rwashimangiye ko RDC ikomeje gukorana na FDLR n’indi mitwe yitwaje intwaro, ruvuga ko ibyo bidakwiye kwirengagizwa mu gihe hasuzumwa iyubahirizwa ry’amasezerano y’amahoro.
Ku wa 5 Kamena 2026, Guverinoma y’u Rwanda yongeye kugaragaza ko inshingano zikubiye mu Masezerano ya Washington zireba impande zombi, kandi ko zidashobora gushyirwa mu bikorwa hatoranyijwe uruhande rumwe.
Yavuze ko ibibazo bidashobora gukemurwa habayeho kubogamira ku ruhande rumwe, ishimangira ko inshingano za RDC zo guhagarika ubufasha kuri FDLR zidashobora gutandukanywa n’iz’u Rwanda.
Ku rundi ruhande, Amerika ivuga ko ibihano ari kimwe mu bikoresho ikoresha kugira ngo abasinyanye amasezerano bubahirize ibyo biyemeje.
Icyakora, kuba ibihano bikomeye byo muri Werurwe no mu Ukwakira byibasiye inzego z’umutekano z’u Rwanda, mu gihe ikibazo cya FDLR gikomeje kugaragazwa na Kigali nk’imbogamizi ku mahoro, bituma ikibazo cy’uburyo Amerika ishyira mu bikorwa uruhare rwayo rw’ubuhuza gikomeza kuba ingingo yo kwibazwaho.
Kuri Washington, ibi bihano ni uburyo bwo gushyira igitutu ku bo ishinja kutubahiriza amasezerano. Kuri Kigali, nk’uko yagiye ibigaragaza mu matangazo yayo, amahoro arambye ntiyagerwaho mu gihe inshingano z’impande zombi zidafashwe mu buryo bungana.
U Rwanda rushimangira ko ikibazo cya FDLR kidashobora kwirengagizwa
U Rwanda rwakunze kugaragaza ko kuba hari ibihugu bikomeza gushyira igitutu kuri Kigali, bitita mu rugero rumwe ku nshingano za RDC, bishobora kubangamira ishyirwa mu bikorwa ry’amasezerano y’amahoro.
FDLR n’imitwe yayishibutseho byagiye bigaba ibitero ku butaka bw’u Rwanda mu bihe bitandukanye. Mu 2012, FDLR yemeye kugira uruhare muri bimwe mu bitero bya gerenade byabereye mu Rwanda. Mu Ukuboza 2018, FDLR yemeye kugaba igitero ku Rwanda, naho mu Ukwakira 2019, abarwanyi ba RUD-Urunana, umutwe wishibutse kuri FDLR, bagaba igitero mu Murenge wa Kinigi mu Karere ka Musanze, gihitana abasivili 14. Mu 2022, u Rwanda rwongeye gushinja ingabo za RDC gukorana na FDLR mu bikorwa byahungabanyije umutekano ku mupaka w’ibihugu byombi.
Nyuma y’ibihano Amerika yari yafatiye RDF muri Werurwe 2026, Guverinoma y’u Rwanda yavuze ko gufatira ibihano uruhande rumwe mu bagomba gushyira mu bikorwa amasezerano bidatanga ishusho yuzuye y’ikibazo cy’umutekano mu Burasirazuba bwa RDC.
Yashimangiye ko RDC igomba gushyira mu bikorwa ibyo yiyemeje bijyanye no gusenya FDLR no guhagarika ubufatanye n’imitwe yitwaje intwaro ibangamira umutekano w’u Rwanda.
Nubwo Amasezerano ya Washington yashyizweho umukono, amakimbirane mu Burasirazuba bwa RDC ntiyahagaze burundu, mu gihe impande zitandukanye zikomeje gushinjanya kutubahiriza inshingano ziyakubiyemo.
Amagambo ya Minisitiri Nduhungirehe ashimangira ko u Rwanda rudakwiye guhora rugirwa nyirabayazana w’ibibera muri RDC, aje kongera kugaragaza itandukaniro riri hagati y’uko Kigali ibona inkomoko y’amakimbirane n’uko Amerika n’ubuyobozi bwa Kinshasa bibona uruhare rw’u Rwanda muri icyo kibazo.