Gufasha ba rwiyemezamirimo by’umwuga: Abajyanama b’ubucuruzi b’i Kigali basoje amahugurwa ya PEG

Abajyanama mu iterambere ry’ubucuruzi (BDAs) bo mu turere dutatu tw’Umujyi wa Kigali basoje amahugurwa ya PEG, ari mu gahunda yagutse igamije kongerera ubushobozi abajyanama 565 bo mu gihugu hose kugira ngo barusheho gufasha ba rwiyemezamirimo.
Ku gicamunsi cyo ku wa 23 Nzeri 2026, Minisiteri y’Abakozi ba Leta n’Umurimo (MIFOTRA), ifatanyije n’Urwego rw’Igihugu rw’Iterambere (RDB) na Minisiteri y’Ubucuruzi n’Inganda (MINICOM), ku nkunga ya Banki Nyafurika Itsura Amajyambere (AfDB), yasoje amahugurwa yiswe Professional Entrepreneurship Guide (PEG), ni ukuvuga “umujyanama w’umwuga wa ba rwiyemezamirimo”. Yari agenewe abajyanama mu iterambere ry’ubucuruzi, bazwi nka Business Development Advisors (BDAs), bo mu turere dutatu tugize Umujyi wa Kigali: Gasabo, Kicukiro na Nyarugenge.
Mu butumwa yanyujije ku rubuga rwa X no kuri Instagram, MIFOTRA yavuze ko aya mahugurwa “ari mu rwego rwa gahunda yagutse yo kongerera ubushobozi abajyanama mu iterambere ry’ubucuruzi 565 bo mu turere twose, igamije gukomeza ubushobozi bwabo bw’umwuga kugira ngo barusheho gufasha ba rwiyemezamirimo n’ibigo by’ubucuruzi.”
Amafoto Minisiteri yashyize hanze agaragaza abasoje amahugurwa bashyikirizwa impamyabushobozi, ndetse n’ibyapa bya Rwanda Institute of Cooperatives, Entrepreneurship and Microfinance (RICEM), ikigo gitanga amahugurwa ku makoperative, kwihangira imirimo n’imari iciriritse, kimaze iminsi gitanga aya mahugurwa mu bindi bice by’igihugu.
Abitabiriye amahugurwa ya PEG bakurikira isomo mu cyumba cy’amahugurwa; inyuma hagaragara icyapa cya RICEM.
Abajyanama bakorera ku murenge
Amabwiriza agenga serivisi z’ubujyanama mu bucuruzi MIFOTRA yashyizeho ku wa 2 Nzeri 2020, yashyizweho umukono na Rwanyindo Kayirangwa Fanfan wari Minisitiri w’Abakozi ba Leta n’Umurimo icyo gihe, asobanura ko BDAs ari abatanga serivisi bigenga bafite uburambe, bafasha ibigo by’ubucuruzi bito n’ibiciriritse ku rwego rw’umurenge. Buri murenge ugira abajyanama babiri, bafasha ba rwiyemezamirimo gutegura imishinga ifatika kandi ishobora guhabwa inguzanyo n’ibigo by’imari, bakanabagira inama ku ibaruramari, imisoro, imicungire y’amafaranga n’iyamamazabikorwa.
Ayo mabwiriza agaragaza ko isuzuma ryasanze bamwe mu bajyanama bakabirizaga imishinga y’ubucuruzi bagamije kubona impapuro z’inkunga (vouchers) nyinshi, ibyagize uruhare mu nguzanyo zitishyurwa no gufunga kw’imishinga mishya, mu gihe abandi bayandikaga nk’umuhango gusa. Ni yo mpamvu ateganya ko abajyanama bazajya bahugurwa buri gihe kugira ngo babe ab’umwuga, inshingano yahawe RDB, mu gihe MIFOTRA ifatanyije na RDB igenzura ishyirwa mu bikorwa ry’izi serivisi.
Gahunda y’ibyiciro bitatu ishyigikiwe na AfDB
Muri Mata 2024, AfDB yasohoye itangazo rihamagarira abifuza gutanga serivisi z’ubujyanama kwigaragaza, mu mushinga wayo SSIPSD ugamije guteza imbere urwego rw’abikorera mu buryo burambye kandi budaheza mu Rwanda, hagamijwe kwagura gahunda ya BDAs. Inshingano zari zirimo gusuzuma ibyo abajyanama bakeneye, gutegura gahunda y’amahugurwa y’ibyiciro bitatu n’iy’abazahugura abandi, no gutegura amahugurwa n’itangwa ry’impamyabushobozi ku bufatanye n’ishami rya RDB rishinzwe ubumenyingiro. Intego yari uguhugura no guha impamyabushobozi abajyanama 565, abandi 20 bagahugurwa nk’abahugura, 50% by’abahugurwa bakaba abagore naho 20% bakaba urubyiruko.
Umwe mu bajyanama mu iterambere ry’ubucuruzi ashyikirizwa impamyabushobozi y’uko yasoje amahugurwa.
Ku wa 26 Gicurasi 2026, RICEM yatangaje ko ifatanyije na RDB, MIFOTRA na MINICOM mu guhugura abajyanama bo mu gihugu hose binyuze muri gahunda y’umwuga y’ibyiciro bitatu. Ku wa 31 Kanama 2026 yashimiye abasoje amahugurwa ya Certified Entrepreneurship Guide (CEG), ni ukuvuga “umujyanama wa ba rwiyemezamirimo wemewe”, n’aya PEG, naho ku wa 8 Nzeri 2026 itangaza ko amahugurwa ya PEG ari kubera i Musanze n’i Karongi.
Undi mu basoje amahugurwa ya PEG ahabwa impamyabushobozi ye.
Nk’uko bigaragara ku mafoto, impamyabushobozi abasoje amahugurwa i Kigali bahawe zanditseho ko basoje gahunda ya CEG na PEG yateguwe na RDB ifatanyije na MIFOTRA, ku nkunga ya AfDB, binyuze muri RICEM. Amabwiriza ya 2020 kandi ateganya ko MIFOTRA ari yo itumiza ikanayobora komite ishinzwe gahunda y’igihugu yo guteza imbere umurimo (NEP/NSDEPS), isuzuma aho ishyirwa mu bikorwa rya serivisi z’ubujyanama mu bucuruzi rigeze.