AKADEMIYA2063 na MINAGRI mu biganiro ku gukoresha amakuru mu buhinzi

Minisitiri Dr. Telesphore Ndabamenye yakiriye Dr. Ousmane Badiane uyobora AKADEMIYA2063, baganira ku gukoresha amakuru n’isesengura mu gushyira mu bikorwa PSTA5 no kongera serivisi z’ikoranabuhanga mu mirima ya FoBaSi. MINAGRI n’iki kigo gifite icyicaro i Kigali basinyanye amasezerano y’ubufatanye mu 2021.
Minisitiri w’Ubuhinzi n’Ubworozi, Dr. Telesphore Ndabamenye, ku wa Gatanu tariki ya 25 Nzeri 2026 yakiriye ku cyicaro cya Minisiteri (MINAGRI) i Kigali Dr. Ousmane Badiane, Perezida Nshingwabikorwa (Executive Chairperson) wa AKADEMIYA2063, ikigo nyafurika cy’ubushakashatsi gifite icyicaro gikuru i Kigali. Baganiriye ku buryo amakuru n’isesengura ryayo byafasha u Rwanda gushyira mu bikorwa Igenamigambi rya Gatanu ryo Kuvugurura Ubuhinzi (PSTA5), no kongera serivisi zitangwa hifashishijwe ikoranabuhanga mu mirima ihuje izwi nka Food Basket Sites (FoBaSi).
Nk’uko MINAGRI yabitangaje ku rubuga rwayo rwa X, “ibiganiro byibanze ku gushimangira uburyo bushingiye ku makuru, isesengura, kongera ubushobozi no gushyira mu bikorwa politiki zishingiye ku bimenyetso, hagamijwe gushyigikira Igenamigambi rya Gatanu ryo Kuvugurura Ubuhinzi (PSTA5) no kongera ubushobozi bwo gutanga serivisi hifashishijwe ikoranabuhanga mu mirima ya FoBaSi yatoranyijwe.” Iyi Minisiteri ntiyatangaje amasezerano mashya yaba yasinywe muri ibi biganiro.
Minisitiri Dr. Telesphore Ndabamenye (iburyo) mu biganiro na Dr. Ousmane Badiane n’abandi bitabiriye inama, ku cyicaro cya MINAGRI i Kigali, ku wa 25 Nzeri 2026.
AKADEMIYA2063 n’umuyobozi wayo
AKADEMIYA2063 ni umuryango nyafurika w’ubushakashatsi udaharanira inyungu, ufite icyicaro gikuru i Kigali n’ibiro by’akarere i Dakar muri Senegal. Intego yawo ni uguha ibihugu bya Afurika amakuru, isesengura rya politiki n’ubufasha bwo kongera ubushobozi, kugira ngo bigere ku ntego za Agenda 2063 y’Umuryango wa Afurika Yunze Ubumwe (AU).
Dr. Badiane afite uburambe bw’imyaka irenga 30 nk’umushakashatsi wo muri kaminuza no mu bikorwa by’iterambere mpuzamahanga. Mbere yo kuyobora AKADEMIYA2063, yari Umuyobozi ushinzwe Afurika mu Kigo Mpuzamahanga cy’Ubushakashatsi kuri Politiki z’Ibiribwa (IFPRI), aho AKADEMIYA2063 ivuga ko yagize uruhare rukomeye mu gutegura no kuyobora ishyirwa mu bikorwa rya Gahunda Nyafurika y’Iterambere ry’Ubuhinzi (CAADP). Yakoze kandi muri Banki y’Isi nk’inzobere mukuru muri politiki y’ibiribwa n’ubuhinzi, naho mu 2015 ahabwa igihembo cya Africa Food Prize.
Ibiganiro Minisitiri Ndabamenye (hagati) yagiranye na Dr. Ousmane Badiane n’abandi bitabiriye inama byibanze ku gukoresha amakuru n’isesengura mu gushyira mu bikorwa PSTA5.
Ubufatanye bwatangiye mu 2021
Si ubwa mbere impande zombi zikorana: ku wa 25 Gashyantare 2021, MINAGRI na AKADEMIYA2063 basinye amasezerano y’ubufatanye. Muri ayo masezerano, impande zombi ziyemeje kongera ubushobozi bwa MINAGRI mu gukusanya no gusesengura amakuru, ndetse no mu igenamigambi, mu ishyirwa mu bikorwa no mu ikurikiranabikorwa n’isuzuma bya politiki zishingiye ku bimenyetso. AKADEMIYA2063 yagombaga kubanza gusuzuma ubushobozi bwa MINAGRI, igategura ingamba z’imyaka itanu zo kubwongera, kandi impande zombi zikazafatanya gukora ibikoresho, imbuga n’uburyo bugezweho bw’ikoranabuhanga bwo gukurikirana no gusesengura uko urwego rw’ubuhinzi rw’u Rwanda ruhagaze.
Mu itangazo AKADEMIYA2063 yashyize ahagaragara icyo gihe, Dr. Badiane yagize ati “Kugira ngo Igenamigambi ry’u Rwanda ryo Kuvugurura Ubuhinzi rya 2018–2024 (PSTA 4) rishyirwe mu bikorwa neza, bisaba ubufatanye bukomeye n’imikoranire n’abafatanyabikorwa b’ingenzi.” Yongeyeho ko ubufatanye bwa MINAGRI na AKADEMIYA2063 “buzagira uruhare runini mu gufasha MINAGRI kugera ku ntego z’ingenzi za PSTA 4 zo guhanga ubukire n’amahirwe mu by’ubukungu, kunoza umutekano w’ibiribwa n’imirire no kongera ubudahangarwa,” intego yavuze ko zihuye neza na CAADP.
Mu rwego rwa CAADP, AKADEMIYA2063 ivuga ko yakoreye mu Rwanda, muri Kenya, muri Sierra Leone no muri Togo isesengura ryiswe Kampala CAADP diagnostics, rigamije gufasha ibihugu guhuza ingamba zabyo z’ishoramari mu buhinzi n’ibiribwa (NASIP) n’Itangazo rya Kampala rya CAADP. Iryo tangazo ryemejwe n’Abakuru b’Ibihugu na za Guverinoma bya AU mu nama idasanzwe yabereye i Kampala muri Uganda muri Mutarama 2025, rikaba riherekejwe n’ingamba n’igenamigambi ry’ibikorwa by’imyaka icumi (2026–2035) bigamije kuvugurura urwego rw’ubuhinzi n’ibiribwa muri Afurika.
PSTA5 na FoBaSi
PSTA5 yatangijwe ku mugaragaro ku wa 6 Ukuboza 2024, ikaba igomba gushyirwa mu bikorwa mu myaka itanu, kuva mu 2024 kugeza mu 2029, ifite insanganyamatsiko yo kubaka urwego rw’ubuhinzi n’ibiribwa rushobora kwihanganira ibibazo kandi rurambye. Nk’uko MINAGRI yabitangaje, iyi gahunda ikeneye ingengo y’imari ya miliyari 6.622,6 Frw (miliyoni 5.117,9 z’amadolari y’Amerika), abikorera bakazatangamo hafi 44,2%.
FoBaSi ni uburyo bushya bwo guhuza imirima mito itatanye ikaba ahantu hamwe hanini ho guhinga hatanga umusaruro mwinshi; abahinzi baho bahabwa ifumbire n’imbuto nziza hakiri kare, bagafashwa n’abajyanama mu by’ubuhinzi bahoraho. Muri Kanama 2025, MINAGRI yatangaje ko ubu buryo buzakorera ku mirima ihuje 13.379 yashyizwe ku ikarita mu gihugu hose, ifite hegitari 495.155 zose hamwe, kandi ko buzatangira gukoreshwa mu gihembwe cy’ihinga cya 2026A (Nzeri–Ukuboza 2025).
Ku wa 11 Kanama 2025, mu nama yabereye i Mulindi mu Karere ka Gasabo, Dr. Ndabamenye wari ukiri Umunyamabanga wa Leta muri MINAGRI yasobanuye impamvu y’ubu buryo agira ati “Turashaka kwibanda ku mirima ihuje kugira ngo twongere umusaruro kuri hegitari. Ibi bisobanura kwegera abahinzi kurushaho, serivisi nziza z’ubujyanama mu buhinzi no guhuza abahinzi n’amasoko mu buryo buhamye,” nk’uko MINAGRI yabitangaje ku rubuga rwayo. Yagizwe Minisitiri w’Ubuhinzi n’Ubworozi ku wa 1 Ukuboza 2025.
Minisitiri Ndabamenye (wa kabiri uhereye iburyo) na Dr. Ousmane Badiane (wa kabiri uhereye ibumoso) bafata ifoto y’urwibutso hamwe n’abandi bitabiriye ibiganiro.