Amatungo yose agiye kwandikwa hifashishijwe ikoranabuhanga rya AMIS/iHaze

MINAGRI iri gutegura kwandika amatungo yo mu gihugu hose hifashishijwe urubuga rw’ikoranabuhanga AMIS/iHaze. Abashinzwe ubworozi mu turere n’ibigo bya VSM, bari mu bakoresha b’ingenzi b’ubu buryo, bari mu mahugurwa ngiro i Rubona.
Minisiteri y’Ubuhinzi n’Ubworozi (MINAGRI) iri kwitegura kwandika amatungo yo mu gihugu hose mu buryo bw’ikoranabuhanga, hifashishijwe urubuga AMIS/iHaze. Mbere y’uko iyo gahunda igera ku borozi, abashinzwe ubworozi mu turere n’ibigo byigenga bitanga serivisi z’ubuvuzi bw’amatungo muri gahunda ya VSM bari mu mahugurwa ngiro ya mbere ku cyicaro cy’Ikigo cy’Igihugu Gishinzwe Guteza Imbere Ubuhinzi n’Ubworozi (RAB) i Rubona mu Karere ka Huye, nk’uko MINAGRI yabitangaje ku wa Kane, tariki ya 24 Nzeri 2026.
Muri ubwo butumwa, MINAGRI yavuze ko “irimo gutegura iyandikwa ry’amatungo ku rwego rw’igihugu mu buryo bw’ikoranabuhanga hifashishijwe AMIS/iHaze, intambwe ikomeye iganisha ku kunoza ubworozi mu Rwanda no gushyigikira imicungire ya One Health.” One Health ni uburyo buhuriza hamwe ingamba zo kwita ku buzima bw’abantu, ubw’inyamaswa n’ubw’ibidukikije, bushingiye ku kuba ubwo buzima bufitanye isano ya bugufi kandi bushingiranye, nk’uko bisobanurwa mu Ngamba z’Iterambere ry’Ubworozi za MINAGRI (2024–2029).
Abazakoresha AMIS/iHaze barabanza guhugurwa
MINAGRI ivuga ko ari yo iri gutanga aya mahugurwa, agamije guha abakozi bari ku isonga mu bworozi n’ubuvuzi bw’amatungo ubumenyi ngiro bwo gukoresha AMIS/iHaze mu kwandika amatungo. Iyi Minisiteri ivuga ko abashinzwe ubworozi mu turere n’ibigo bya VSM bari mu bakoresha b’ingenzi b’ubu buryo. Amafoto yashyizwe ahagaragara na MINAGRI agaragaza abitabiriye bari mu rwuri, iruhande rw’inka, bafite telefone zigendanwa na mudasobwa nto zifatwa mu ntoki.
Abitabiriye amahugurwa ku ikoreshwa rya AMIS/iHaze bari mu myitozo ngiro mu rwuri i Rubona, inka zirisha iruhande rwabo.
VSM (Veterinary Sanitary Mandate) ni gahunda yatangijwe ku mugaragaro ku wa 12 Ukuboza 2025 mu Karere ka Nyamasheke, ituma serivisi z’ubuvuzi bw’amatungo zitangwa n’abaganga b’amatungo bigenga bibumbiye mu bigo byanditswe. Ibyo bigo bihabwa ubwo burenganzira binyuze mu ipiganwa ryihariye, bigasinya amasezerano, kandi buri kwezi bigatanga raporo ku karere no kuri RAB. Icyo gihe MINAGRI yatangaje ko ibigo 34 byemewe na RAB byari byemerewe gupiganira amasoko y’izo serivisi mu turere bikoreramo, mu gihe abashinzwe ubworozi ku rwego rw’akarere n’umurenge bashinzwe kubigenzura no gukurikirana uko bikora.
Uwo munsi kandi MINAGRI yatangije, mu rubuga rwa AMIS (Agriculture Management Information System) rucunga amakuru y’ubuhinzi n’ubworozi, igice cyo kwandika no guha impushya abaganga b’amatungo. Icyo gice cyasimbuye uburyo bwakorwaga ku mpapuro kandi butatanye, gihuriza hamwe iyandikwa n’itangwa ry’impushya ku baganga b’amatungo, ndetse no kwemeza amavuriro n’amaguriro y’imiti y’amatungo.
Umwe mu bitabiriye amahugurwa afotora inka akoresheje telefone igendanwa, mu myitozo ngiro yabereye i Rubona.
Icyo kwandika amatungo bizamarira aborozi
MINAGRI ivuga ko “iri yandikwa rizashyiraho urufatiro rw’ikoranabuhanga rwo kumenya neza amatungo, gukurikirana aho yaturutse n’aho yanyuze no kunoza imicungire yayo, bigafasha aborozi, serivisi z’ubuvuzi bw’amatungo n’imicungire y’umutungo w’ubworozi.” Yongeraho ko kubona amakuru yizewe ku matungo bizongerera u Rwanda ubushobozi bwo kugira amatungo afite ubuzima bwiza, kongera umusaruro wayo no kunoza imicungire ya One Health.
Ingamba z’Iterambere ry’Ubworozi za MINAGRI (2024–2029) zigaragaza ko mu ntege nke z’urwego rw’ubworozi harimo uburyo budakomeye bwo kwandika amakuru, kuyatangaho raporo no gukurikirana inkomoko y’umusaruro w’amatungo. Izo ngamba zisobanura ko uburyo bwo kumenya no gukurikirana amatungo bugamije kugenzura no kurwanya ibyorezo, gukurikirana iby’imyororokere y’inka nko kuzitera intanga, inkingo n’imiti zahawe, umusaruro wazo nk’amata, ndetse cyane cyane amakuru y’inkomoko y’icyororo cyazo, kugira ngo mu gihe kiri imbere haboneke amoko meza.
Izo ngamba, zishingiye kuri raporo ya MINAGRI y’umwaka wa 2022/2023, zigaragaza ko icyo gihe u Rwanda rwagereranywaga ko rufite inka 1.644.692, ihene 1.995.636, ingurube 1.123.075, intama 440.214, inkwavu 656.153 n’inkoko 6.047.215.
Abafatanyabikorwa n’ibikurikiraho
MINAGRI ivuga ko iki gikorwa gishyigikiwe na Guverinoma y’u Rwanda binyuze mu bafatanyabikorwa mu iterambere batandukanye, barimo Ikigega Mpuzamahanga cy’Iterambere ry’Ubuhinzi (IFAD) ku bireba inka, na AFR Rwanda (Access to Finance Rwanda). Ku rubuga rwayo, AFR ivuga ko abafatanyabikorwa mu iterambere banyuze muri yo bagashyigikira ishyirwaho rya gahunda y’igihugu y’ubwishingizi bw’ibihingwa n’amatungo izwi nka “Tekana Urishingiwe Muhinzi Mworozi”, yatangijwe na MINAGRI mu 2019, aho Leta yishyura 40% by’ikiguzi cy’ubwishingizi, umuhinzi cyangwa umworozi akishyura 60% bisigaye.
Bamwe mu bitabiriye amahugurwa bareba kuri telefone zabo mu gihe cy’imyitozo ngiro i Rubona.
Ku bijyanye n’igihe iyandikwa nyirizina rizatangirira, MINAGRI yavuze gusa ko “ubukangurambaga bw’igihugu bwo kwandika amatungo buraje,” kandi ko “aborozi n’abafatanyabikorwa mu gihugu hose bazabigiramo uruhare uko tugenda dutera imbere.” Ntiyatangaje itariki buzatangiriraho.