Gukorera hamwe no kurandura ubukene: Ubutumwa bwa MINICOM ku Munsi w’Amakoperative i Kayonza

Ku Munsi Mpuzamahanga wahariwe Amakoperative wizihirijwe i Kayonza ku wa 25 Nzeri 2026, Minisitiri Antoine Kajangwe yasabye Abanyarwanda gukorera hamwe no gucunga neza amakoperative, mu gihe RCA yatangaje ko 3.904 muri 11.019 yabarurwaga yasanzwe ari baringa.
Ku wa Gatanu, tariki ya 25 Nzeri 2026, mu Murenge wa Mukarange mu Karere ka Kayonza, hizihirijwe ku rwego rw’Igihugu Umunsi Mpuzamahanga wahariwe Amakoperative, ku nsanganyamatsiko igira iti “Koperative, umuyoboro w’amahoro ku Isi”. Ibirori byitabiriwe na Minisitiri w’Ubucuruzi n’Inganda, Antoine Kajangwe, Guverineri w’Intara y’Iburasirazuba, Pudence Rubingisa, abayobozi b’uturere, inzego z’umutekano n’abanyamuryango b’amakoperative. Minisitiri Kajangwe yasabye Abanyarwanda kwimakaza umuco wo gukorera hamwe bagahuza imbaraga kugira ngo babashe kurandura ubukene.
Abayobozi batandukanye bakurikirana ibirori byo kwizihiza Umunsi Mpuzamahanga wahariwe Amakoperative i Kayonza
Iyi nsanganyamatsiko ihuye n’iyatoranyijwe ku rwego mpuzamahanga uyu mwaka, “Cooperatives for a peaceful world” (Amakoperative yubaka Isi irangwa n’amahoro). Uyu munsi wizihizwa n’amakoperative ku Isi kuva mu 1923, naho Umuryango w’Abibumbye ukawizihiza ufatanyije na yo kuva mu 1995. Ku rwego rw’Isi, ubusanzwe uba ku wa Gatandatu wa mbere wa Nyakanga; uyu mwaka wari tariki ya 4 Nyakanga.
Ihema ryari ryuzuye abitabiriye ibirori byo kwizihiza uyu munsi mu Murenge wa Mukarange
Icyo igihugu gitegereje ku makoperative
Mu ijambo rye, Minisitiri Kajangwe yavuze ko kwizihiza uyu munsi ari umwanya wo kugaragaza ibikorwa by’amakoperative n’uruhare afite mu guteza imbere abanyamuryango bayo n’Igihugu muri rusange. Yagize ati “Ibyo igihugu gitegereje ku makoperative ni ugukomeza kugira uruhare mu kugera ku ntego z’icyerekezo 2050 aho Abanyarwanda bazaba bafite ubukire n’ubuzima buzira umuze. Kugira ngo bigerweho ni uko amakoperative acungwa neza ibikorwa byayo bigatera imbere.”
Minisitiri w’Ubucuruzi n’Inganda, Antoine Kajangwe, ageza ijambo ku bitabiriye ibirori; inyuma ye hari ikirango cya RCA n’insanganyamatsiko y’uyu mwaka
Nk’uko Imvaho Nshya yabitangaje, yasobanuye ko gukorera hamwe ari inzira igihugu cyahisemo, ati “Igihugu cyahisemo uburyo bwo gukorera hamwe abantu bakongeranya imbaraga kuko bituma umunyantege nke azamurwa n’ufite ubushobozi, bityo bombi bakihuta.” Yongeyeho ko nubwo hari amakoperative agenda ahura n’ibibazo, hari n’ayateye intambwe ndende akwiye “kutubera urumuri tukabigiraho.”
Abanyamuryango b’amakoperative bakurikiye amajambo yatanzwe muri ibi birori
Minisitiri yagarutse no ku mbogamizi zikiri mu makoperative, zirimo kutabona amasoko ahagije, imicungire mibi n’inyerezwa ry’umutungo. Nk’uko Ikirezi Media yabitangaje, yavuze ko “ibyo bibazo bizakomeza gushakirwa umuti, hafatirwa ingamba zishingiye ku bufatanye bw’inzego za Leta, imiryango itegamiye kuri Leta, ndetse n’abanyamuryango b’amakoperative ubwabo.”
Minisitiri Kajangwe yasabye ko amakoperative acungwa neza kugira ngo agire uruhare mu ntego z’icyerekezo 2050
Koperative 3.904 zasanzwe ari baringa
Nk’uko IGIHE yabitangaje, mu 2023 mu Rwanda habarurwaga koperative 11.019, bituma Ikigo cy’Igihugu gishinzwe Amakoperative (RCA) gitangira kuzigenzura no kuzibarura. Umuyobozi Mukuru wa RCA, Francis Kamanzi, yavuze ko iryo genzura ryasanze 3.904 muri zo zari baringa: zimwe zarahombye, izindi zikora gake cyane. Yagize ati “Ubundi twari dufite koperative zirenga ibihumbi 11 zose hamwe mu gihugu, ubu dufite koperative 7.115, za zindi 3.904 ni zo twasanze zitagira ibikorwa kandi no kuba baringa ni uko hari aho bagera bakananirwa bitewe n’ibyo bakora.” Yavuze ko RCA ishaka kongera kuzibarura, ikareba izishoboka zigafashwa kongera gutera imbere.
Abanyamuryango b’amakoperative bitabiriye ibirori byo ku rwego rw’Igihugu i Kayonza
Perezida w’Urugaga Nyarwanda rw’Amakoperative, Mediatrice Nyirabahinyuza, yavuze ko koperative 7.115 zifite ubuzima gatozi zigizwe n’abanyamuryango miliyoni 6,5. Mu Karere ka Kayonza honyine, Umuyobozi w’Akarere w’Agateganyo, Fred Hategekimana, yavuze ko hari amakoperative 184 afite abanyamuryango 11.624, barimo abagabo 6.277 (54%) n’abagore 5.347 (46%), akaba afite imari shingiro ya 1.909.625.692 Frw.
Minisitiri Kajangwe mu ijambo yagejeje ku banyamuryango b’amakoperative i Kayonza
Akarasisi, imurikabikorwa n’ibihembo
Kwizihiza uyu munsi byaranzwe n’akarasisi k’abanyamuryango b’amakoperative n’imurikabikorwa, mu rwego rwo kwishimira ibyo amakoperative yagejeje ku banyamuryango bayo.
Akarasisi k’abanyamuryango b’amakoperative, imbere hari itsinda ry’abacuranzi; bamwe bitwaje icyapa cy’ihuriro ry’amakoperative y’umuceri i Kayonza (UCORIKA)
Mbere y’ibirori nyirizina, abayobozi basuye ibikorwa by’amakoperative atandukanye, hagamijwe kureba uruhare rwayo mu guteza imbere imibereho myiza n’ubukungu bw’abaturage ndetse no guhanga udushya, nk’uko Akarere ka Kayonza kabitangaje.
Abayobozi basura aho bamurikiraga ikawa mu imurikabikorwa ry’amakoperative
Hahembwe kandi amakoperative n’abakozi bashinzwe amakoperative babaye indashyikirwa mu 2026. Ku rwego rw’Igihugu, igihembo cyegukanywe na COPRORIZ Ntende, koperative y’abahinzi b’umuceri yo mu Karere ka Gatsibo, ishimirwa ibikorwa yagejeje ku banyamuryango birimo kubaka hoteli; amakoperative yahize ayandi muri buri ntara na yo yarahembwe.
Abayobozi bareba ikawa yamurikwaga muri iri murikabikorwa
Munyaburanga Joseph, umunyamuryango wa COPRORIZ Ntende, yavuze ko koperative yabo yahinduye imibereho y’abanyamuryango ibinyujije mu guhinga umuceri mu gishanga Leta yabatunganyirije. Nk’uko Imvaho Nshya yabitangaje, yagize ati “Umuntu utari warigeze atunga ibihumbi 500 akishyurwa miliyoni ku musaruro w’umuceri. Ibi byatumye ubuzima buhinduka abanyamuryango biyubakira inzu abandi baravugurura, bagura amatungo, bagira ubushobozi ku kwishyurira abana babo amashuri n’ibindi.”