Imisoro: MINECOFIN yasobanuriye Abadepite aho gahunda ya MTRS I igeze

Ibanze · 24 Nzeri 2026

Minisitiri w’Imari n’Igenamigambi, Yusuf Murangwa, yagaragarije Komisiyo y’Ingengo y’Imari n’Umutungo bya Leta mu Mutwe w’Abadepite ibyagezweho, imbogamizi n’amasomo byavuye muri MTRS I, gahunda yari igamije kongera imisoro ho 1% bya GDP hagati ya 2021 na 2024.

Minisitiri w’Imari n’Igenamigambi, Yusuf Murangwa, yagejeje ku bagize Komisiyo y’Ingengo y’Imari n’Umutungo bya Leta mu Mutwe w’Abadepite aho ishyirwa mu bikorwa rya Gahunda ya mbere y’Igihe Giciriritse yo Kongera Imisoro, izwi nka Medium-Term Revenue Strategy (MTRS I), rigeze. Ibi biganiro byabaye ku wa Kane, tariki ya 24 Nzeri 2026.

Mu butumwa Minisiteri y’Imari n’Igenamigambi (MINECOFIN) yashyize ku rubuga rwa X kuri uwo munsi, yavuze ko ibiganiro byibanze “ku byagezweho, imbogamizi, amasomo yavuyemo n’ingamba zo kunoza imicungire y’imisoro.” Minisiteri ntiyatangaje imibare yagaragarijwe Abadepite.

Iyi Komisiyo ifite mu nshingano zayo gusuzuma umushinga w’ingengo y’imari ya Leta n’uko ishyirwa mu bikorwa, imisoro n’andi mafaranga Leta yinjiza, imicungire y’imyenda y’igihugu, ibarurishamibare n’igenamigambi ry’igihugu ndetse n’umutungo wa Leta, nk’uko bigaragara ku rubuga rw’Inteko Ishinga Amategeko.

Minisitiri w’Imari n’Igenamigambi, Yusuf Murangwa, asobanurira Abadepite aho ishyirwa mu bikorwa rya MTRS I rigeze, ku wa 24 Nzeri 2026.

MTRS I: kongera imisoro ho 1% bya GDP mu myaka itatu

MTRS ni igenamigambi ry’igihe giciriritse rigena amavugurura y’imisoro n’uburyo Leta izongera amafaranga yinjiza. Iya mbere yemejwe na Guverinoma muri Gicurasi 2022, ikaba yari iy’imyaka itatu y’ingengo y’imari, kuva muri Nyakanga 2021 kugeza muri Kamena 2024.

Inyandiko ya MTRS I yashyizwe ahagaragara na MINECOFIN igaragaza ko yari igamije kuzamura igipimo cy’imisoro ugereranyije n’umusaruro mbumbe w’igihugu (GDP), kikava kuri 15,8% mu mwaka wa 2019/20 kikagera kuri 16,8% mu wa 2023/24. Muri iryo zamuka rya 1%, 0,54% byari byitezwe guturuka ku kunoza imicungire n’ikusanywa ry’imisoro, naho 0,46% bikava ku mavugurura ya politiki y’imisoro.

Iyo gahunda yashingiye ku ntego enye: gushyigikira izahuka ry’ubukungu nyuma ya COVID-19, koroshya uburyo bwo gusora, kwagura ibisoreshwa kugira ngo ibipimo by’imisoro bigume hasi, no gutuma ufite ubushobozi bwisumbuye asora byinshi. Iyo nyandiko kandi yibutsaga ko kugera ku ntego z’Icyerekezo 2050 bisaba ko imisoro izamuka ikagera kuri 21,5% bya GDP mu 2035.

Minisitiri Yusuf Murangwa (hagati) ari kumwe n’abandi bitabiriye ibiganiro na Komisiyo y’Ingengo y’Imari n’Umutungo bya Leta.

Amavugurura yakozwe n’aho intego itagezweho

Hashingiwe kuri iyo gahunda, Inama y’Abaminisitiri yo muri Mata 2023 yemeje amavugurura arimo kugabanya umusoro ku nyungu z’ibigo (CIT) uva kuri 30% ukagera kuri 28%, intego ikaba kuwugeza kuri 20% mu gihe giciriritse, gukuraho umusoro ku nyongeragaciro (TVA) ku muceri no ku ifu y’ibigori, no kumanura umusoro ku butaka ukava hagati ya 0 na 300 Frw kuri metero kare ukajya hagati ya 0 na 80 Frw. Icyo gihe MINECOFIN yavuze ko ayo mavugurura agamije ko umusaruro w’imisoro wiyongeraho 1% bya GDP bitarenze umwaka w’ingengo y’imari wa 2025/26.

Icyakora, inyandiko ya Banki y’Isi yo muri Nzeri 2025 igaragaza ko igipimo cy’imisoro ugereranyije na GDP cyamanutse kiva kuri 15,8% mu 2019/20 kikagera kuri 14,6% mu 2023/24, kandi ko MTRS I itageze ku ntego yayo yo kucyongeraho 1%. Iyo nyandiko ivuga ko TVA n’umusoro ku mutungo utimukanwa ari bimwe mu bice by’imisoro bicyinjiza amafaranga make.

Muri Gashyantare 2025, Guverinoma yemeje izindi mpinduka mu misoro zigamije kwagura umubare w’abasora no kubona amikoro yo gushyira mu bikorwa Gahunda ya Kabiri yo Kwihutisha Iterambere (NST2). Muri zo harimo gusubizaho TVA kuri telefone zigendanwa n’ibikoresho by’ikoranabuhanga, kuzamura umusoro ku musaruro w’imikino y’amahirwe uva kuri 13% ukagera kuri 40%, no gushyiraho amahoro ya 3% ku biciro by’amacumbi, nk’uko KT Press yabitangaje.

Aho umusaruro w’imisoro ugeze ubu

Iminsi ibiri mbere yo kuganira n’Abadepite, ku wa 22 Nzeri 2026, ubwo yafunguraga i Kigali inama ngarukamwaka ya 11 y’Ihuriro Nyafurika ry’Inzego zishinzwe Imisoro (ATAF) n’Ihuriro Nyafurika ry’Ubushakashatsi ku Misoro (ATRN), Minisitiri Murangwa yavuze ko igipimo cy’imisoro ugereranyije na GDP y’u Rwanda kiri hafi kuri 15%, kandi ko gahunda y’igihe giciriritse yo kongera imisoro iriho ubu igamije kukigeza hafi kuri 19% mu mpera z’igihe cy’igenamigambi kiriho, nk’uko AfricaBrief yabitangaje.

Abitabiriye ibiganiro hagati ya MINECOFIN na Komisiyo y’Ingengo y’Imari n’Umutungo bya Leta ku ishyirwa mu bikorwa rya MTRS I.

Muri iryo jambo, yavuze kandi ko Ikigo cy’Imisoro n’Amahoro (RRA) cyakusanyije hafi miliyari 3.100 Frw mu mwaka w’ingengo y’imari wa 2024/25, bingana n’izamuka rya 16,7% mu mwaka umwe, bikaba birenze inshuro ebyiri miliyari 1.500 Frw zakusanyijwe imyaka itanu mbere yaho. Yongeyeho ko amafaranga igihugu cyinjiza imbere mu gihugu ubu atera inkunga hafi 61,6% by’ingengo y’imari ya Leta.