Miliyari 40,5 Frw zabaye miliyari 107,5: MINALOC yeretse Abadepite uko imisoro y’inzego z’ibanze yazamutse
Minisitiri w’Ubutegetsi bw’Igihugu, Dominique Habimana, yasobanuriye Komisiyo y’Ingengo y’Imari n’Umutungo bya Leta mu Mutwe w’Abadepite ingamba zatumye imisoro yeguriwe inzego z’ibanze iva kuri miliyari 40,5 Frw mu 2015/16 ikagera kuri miliyari 107,5 Frw mu 2024/25.
Ku wa Gatatu, tariki ya 23 Nzeri 2026, Minisitiri w’Ubutegetsi bw’Igihugu, Dominique Habimana, yagaragarije Abadepite bagize Komisiyo y’Ingengo y’Imari n’Umutungo bya Leta uko ingamba z’igihe giciriritse zo kongera umusaruro ukomoka ku misoro yeguriwe inzego z’ibanze zishyirwa mu bikorwa. Ibyo biganiro byabaye hifashishijwe ikoranabuhanga.
Nk’uko Minisiteri y’Ubutegetsi bw’Igihugu (MINALOC) yabitangaje, Minisitiri Habimana yagaragaje ingamba zagiye zifatwa, zirimo kumenyekanisha akamaro k’imisoro, kongerera ubushobozi abakozi, gukoresha ikoranabuhanga mu gukusanya imisoro, no gushyiraho ingamba zo kongera inkomoko y’umusoro.
MINALOC ivuga ko izo ngamba “zatanze umusaruro”, kuko imisoro ikusanywa n’inzego zegerejwe abaturage yavuye kuri miliyari 40,5 Frw mu mwaka wa 2015/16 igera kuri miliyari 107,5 Frw mu mwaka wa 2024/25. Ni inyongera ya miliyari 67 Frw mu myaka icyenda, bivuze ko iyo misoro yikubye inshuro zirenga ebyiri n’igice.
Minisitiri Habimana kandi “yijeje ko ku bufatanye n’izindi nzego, uburyo bwo gukusanya imisoro yeguriwe Inzego z’Ibanze buzakomeza kunozwa kugira ngo yiyongere,” nk’uko iyo Minisiteri yabitangaje.
Abakurikiranye ibiganiro bicaye ku meza; kuri televiziyo iri ku rukuta hagaragara Minisitiri Habimana, icyumba Abadepite barimo, n’abandi bitabiriye hifashishijwe ikoranabuhanga, barimo abagaragazwa n’amazina “Mayor Muhanga” na “Mayor Gicumbi”
Intego zikomeje kuzamuka
Iyi mibare ihura n’iyo Ikigo cy’Imisoro n’Amahoro (RRA) cyatangaje: mu 2024/25, imisoro n’amahoro by’uturere n’Umujyi wa Kigali byageze kuri miliyari 107,5 Frw, ni ukuvuga 104,6% by’intego ya miliyari 102,8 Frw, byiyongereyeho miliyari 17,8 Frw (birenga 19%) ugereranyije n’umwaka wabanje, nk’uko KT Press yabitangaje.
Imibare y’agateganyo RRA yatangaje muri Nyakanga 2026 igaragaza ko mu mwaka wa 2025/26 ayo mafaranga yageze kuri miliyari 137,9 Frw, angana na 102,4% by’intego ya miliyari 134,6 Frw. Mu mwaka wa 2026/27, RRA yihaye intego yo gukusanya miliyari 165,9 Frw z’inzego z’ibanze, nk’uko The New Times yabitangaje.
Kuva mu 2014, RRA ni yo ikusanya iyi misoro mu izina ry’uturere, nyuma y’amasezerano y’ubufatanye impande zombi zasinye. Iyo misoro irimo umusoro ku mutungo utimukanwa, umusoro w’ipatanti n’umusoro ku nyungu z’ubukode, hiyongereyeho amahoro ku serivisi z’ubuyobozi zitangwa n’inzego zegerejwe abaturage.
Nyamara ayo mafaranga ntarahaza ibyo uturere dukeneye. Muri Nyakanga 2025, Ernest Karasira, icyo gihe wari Komiseri Wungirije ushinzwe imisoro yo mu ntara n’iyegerejwe abaturage muri RRA, yabwiye The New Times ko hakiri byinshi byo gukora kugira ngo ibyo uturere dukeneye mu mari birusheho guhazwa, kuko hari aho amafaranga akarere kinjiza ubwako atagera kuri 20% by’ingengo y’imari yako. Yavuze kandi ko ahakiri icyuho kinini ari mu musoro ku mutungo utimukanwa n’umusoro ku nyungu z’ubukode.
Minisitiri Habimana (hagati, imbere y’amabendera) n’abandi bari kumwe na we, bakurikirana ibiganiro n’Abadepite byakozwe hifashishijwe ikoranabuhanga
Minisitiri wavuye mu Ihuriro ry’Inzego z’Ibanze
Dominique Habimana yagizwe Minisitiri w’Ubutegetsi bw’Igihugu na Perezida Paul Kagame ku wa 24 Nyakanga 2025, asimbura Dr. Patrice Mugenzi. Mbere yaho, kuva muri Kamena 2024, yari Umunyamabanga Mukuru w’Ihuriro ry’Inzego z’Ibanze mu Rwanda (RALGA).
Ku wa 23 Nyakanga 2025, ubwo yari akiri Umunyamabanga Mukuru wa RALGA, yabwiye The New Times ko kongera imisoro y’ibanze bifitiye abaturage akamaro: “Gukusanya byinshi bivuze kubasha kurushaho gukorera abaturage. Ibyo bishobozwa n’ikoranabuhanga: ubu dufite uburyo bw’ikoranabuhanga budufasha gukusanya neza kurushaho, ariko dufite n’ibikorwa byinshi by’iterambere ry’ubukungu mu nzego z’ibanze.”
Abadepite mu biganiro n’inzego zinyuranye
Ibi biganiro byari mu gikorwa Abadepite bagize iyi Komisiyo batangiye kuri uwo munsi, cyo kuganira n’inzego zitandukanye ku ishyirwa mu bikorwa ry’ingamba z’igihe giciriritse zo kongera umusaruro ukomoka ku misoro. Nk’uko Inteko Ishinga Amategeko yabitangaje, babanje kuganira n’Urugaga rw’Abikorera (PSF) ku buryo sisitemu y’imisoro ikoreshwa n’imbogamizi abayikoresha bahura na zo, ndetse na serivisi za gasutamo mu bucuruzi bwambukiranya imipaka. Uwo munsi kandi byari biteganyijwe ko baganira na MINALOC n’uturere, Umujyi wa Kigali, Minisiteri y’Ubucuruzi n’Inganda na Minisiteri y’Ibikorwa Remezo. Ku munsi wakurikiyeho, ku wa 24 Nzeri, baganiriye na Minisitiri w’Imari n’Igenamigambi, Yusuf Murangwa, ku bishingirwaho mu kugena ingano y’imisoro ikusanywa buri mwaka.