Gusubiranya ubutaka n’amashyamba: Amakuru n’ingemwe nziza byagarutsweho mu biganiro na CIFOR-ICRAF

Minisitiri w’Ibidukikije, Dr. Bernadette Arakwiye, na Dr. Éliane Ubalijoro uyobora ikigo CIFOR-ICRAF, ubu cyitwa Landscape Alliance, baganiriye i New York ku makuru afite ireme, pepiniyeri z’ingemwe nziza n’ishoramari mu gusubiranya ubutaka n’amashyamba.
Minisitiri w’Ibidukikije, Dr. Bernadette Arakwiye, yagiranye ibiganiro na Dr. Éliane Ubalijoro, Umuyobozi Mukuru wa CIFOR-ICRAF, ikigo mpuzamahanga cy’ubushakashatsi ku mashyamba n’ubuhinzi buvanze n’ibiti, ubu gikoresha izina rya Landscape Alliance. Baganiriye ku gushimangira ubufatanye mu bijyanye n’amakuru, pepiniyeri z’ingemwe nziza n’ishoramari mu gusubiranya ubutaka n’amashyamba. Ibi biganiro byabereye i New York ku ruhande rw’Inteko Rusange ya 81 y’Umuryango w’Abibumbye, nk’uko Minisiteri y’Ibidukikije yabitangaje ku wa 25 Nzeri 2026.
Mu butumwa yashyize ku rubuga rwa X, Minisiteri yavuze ko abayobozi bombi baganiriye “ku gushimangira ubufatanye mu bijyanye n’amakuru, pepiniyeri zifite ireme n’ishoramari mu bikorwa byo gusubiranya ubutaka.” Yongeyeho iti: “Bagaragaje akamaro k’amakuru na pepiniyeri bifite ireme kugira ngo imishinga yo gusubiranya imiterere y’ubutaka ibashe gushorwamo imari.” Minisiteri ntiyatangaje amasezerano cyangwa imyanzuro yihariye yavuye muri ibyo biganiro.
Minisitiri Dr. Bernadette Arakwiye na Dr. Éliane Ubalijoro mu biganiro i New York, ku ruhande rw’Inteko Rusange ya 81 y’Umuryango w’Abibumbye.
Ingemwe nziza n’amakuru yizewe: ishingiro ry’imishinga
Ingingo zaganiriweho zihura n’ibyo icyo kigo gisanzwe gikora mu Rwanda. Nk’uko urubuga rwacyo rubigaragaza, gikorera mu Rwanda kuva mu 1989, kibanda ku buhinzi buvanze n’ibiti, kurwanya isuri ahantu habangamiwe cyane, gusuzuma ubuzima bw’ubutaka no gufata ibyemezo ku bijyanye no kubusubiranya no kubushoramo imari, ndetse no kubona imbuto n’ingemwe bihagije kandi bifite ireme. Ibikorwa byacyo mu Rwanda bihuzwa na Athanase Mukuralinda, umuhuzabikorwa wacyo akaba n’umushakashatsi mukuru.
U Rwanda rwiyemeje gusubiranya hegitari miliyoni 2 z’ubutaka bwangiritse binyuze muri gahunda mpuzamahanga ya Bonn Challenge, igamije gusubiranya amashyamba n’ubutaka bwangiritse ku isi. Ihuriro AFR100, rihuza ibihugu by’Afurika byiyemeje gusubiranya imiterere y’ubutaka, rigaragaza u Rwanda nk’igihugu cyiyemeje gusubiranya ubutaka “kuva ku mupaka kugera ku wundi.”
Minisitiri Arakwiye na Dr. Ubalijoro bicaye mu biro birimo ibendera ry’u Rwanda, i New York.
Abayobozi babiri bamenyereye iby’amashyamba
Dr. Bernadette Arakwiye yagizwe Minisitiri w’Ibidukikije na Perezida Paul Kagame ku wa 24 Nyakanga 2025. Mbere yaho yayoboraga gahunda zo gusubiranya ubutaka muri Afurika mu kigo World Resources Institute (WRI), zirimo iyitwa Restore Local. Afite impamyabumenyi y’ikirenga mu bumenyi bw’isi yakuye muri Kaminuza ya Clark muri Leta ya Massachusetts, aho ubushakashatsi bwe ku ihinduka ry’ubuso bw’amashyamba mu burengerazuba bw’u Rwanda bwamuhesheje buruse ya NASA yitwa NASA Earth and Space Science Fellowship. Yanakoranye n’imiryango irimo Conservation International na Dian Fossey Gorilla Fund International.
Dr. Éliane Ubalijoro yavukiye mu Rwanda, akurira ku migabane itatu. Yize ubuhinzi muri Kaminuza ya McGill muri Canada, ahakura n’impamyabumenyi y’ikirenga mu bumenyi bw’uturemangingo ndangasano (molecular genetics). Ni we mugore wa mbere w’Umunyafurika uyoboye kimwe mu bigo by’ubushakashatsi bibarizwa muri CGIAR, ihuriro mpuzamahanga ry’ibigo by’ubushakashatsi ku buhinzi, kandi ari no mu bagize Inama y’Igihugu y’Ubumenyi n’Ikoranabuhanga y’u Rwanda. Mu 2025, ikigo cy’itangazamakuru Reuters cyamushyize mu bagore 12 b’intangarugero mu bikorwa byo guhangana n’imihindagurikire y’ibihe.
CIFOR-ICRAF yahindutse Landscape Alliance
CIFOR-ICRAF ni ubufatanye bw’ibigo bibiri by’ubushakashatsi: Center for International Forestry Research (CIFOR), gifite icyicaro muri Indonesia, na World Agroforestry (ICRAF), gifite icyicaro muri Kenya. Byahurije hamwe ibikorwa mu 2019, maze ku wa 5 Kamena 2026 bitangira gukoresha izina rishya rya Landscape Alliance, ibikorwa, ubuyobozi n’ubufatanye byabyo bikomeza nk’uko byari bisanzwe. Bikorera mu bihugu birenga 90, kandi bifite kimwe mu bubiko bunini ku isi bw’imbuto z’ibiti bikoreshwa mu buhinzi buvanze n’ibiti.
Bitarenze mu 2035, Landscape Alliance igamije gusubiranya hegitari miliyoni 15 z’ubutaka bwangiritse, gufasha abantu miliyoni 20 kugira imibereho ihamye, no guteza imbere ibisubizo bishya bizatuma hirindwa cyangwa hagabanywa imyuka ihumanya ikirere ingana na toni miliyoni 500 za CO2. Izo ntego ziri mu murongo w’ingamba zayo za 2025–2035.
Mu itangazo icyo kigo cyasohoye ubwo cyatangazaga izina rishya, Dr. Ubalijoro yagize ati: “Amashyamba, imirima, amazi n’abaturage ntibibaho mu bwigunge. Byose birahuzanye cyane. Iyo dukorera ku butaka bwose uko bwakabaye, tuba dushobora kwizera ko ibyemezo bifatiwe ahantu hamwe bishyigikira ubudahangarwa bw’ibyo byose muri rusange.”