Abarimu 265 b’abanyamahanga mu Rwanda: Umusaruro wabo n’ingamba zo kongerera ubushobozi Abanyarwanda
.webp)
Mu gihe u Rwanda rukomeje gushyira imbaraga mu kuzamura ireme ry’uburezi, abarimu 265 baturutse mu bihugu by’amahanga bari gutanga umusanzu mu kunoza imyigire n’imyigishirize, by’umwihariko mu kongerera abanyeshuri n’abarimu ubushobozi bwo gukoresha indimi z’amahanga.
Aba barimu barimo 225 baturutse muri Zimbabwe, bafasha cyane cyane mu myigishirize y’Icyongereza, n’abandi 40 bigisha Igifaransa. Ikigo cy’Igihugu gishinzwe Uburezi bw’Ibanze (REB) kivuga ko ubufatanye n’aba barimu buri gutanga umusaruro, kuko ubumenyi bafite bugenda bugera no ku barimu b’Abanyarwanda, bakabasha kubukoresha mu kazi kabo ka buri munsi.
Nk’uko byatangajwe na Isango Star, REB igaragaza ko iyi gahunda itagamije gusa kubona abarimu bo kwigisha abanyeshuri, ahubwo inafasha abarimu basanzwe mu kazi kunoza ubushobozi bwabo mu ndimi, kugira ngo bazakomeze gutanga uburezi bufite ireme n’igihe abaturutse mu mahanga bazaba barangije inshingano zabo.
Iyi gahunda ni imwe mu zigaragaza uburyo u Rwanda rukomeje gukoresha ubufatanye n’ibindi bihugu mu guteza imbere uburezi, hibandwa ku kongera ubushobozi bw’abarimu, kunoza uburyo bwo kwigisha no gufasha abanyeshuri kugira ubumenyi bwabafasha gukomeza amashuri no guhangana ku isoko ry’umurimo.
Uko abarimu bo muri Zimbabwe batangiye kwigisha mu Rwanda
Ubufatanye bw’u Rwanda na Zimbabwe mu rwego rw’uburezi bwafashe indi ntera ku wa 23 Ukuboza 2021, ubwo ibihugu byombi byashyiraga umukono ku masezerano agamije guhanahana ubumenyi n’abakozi bafite ubushobozi mu nzego zitandukanye, by’umwihariko uburezi.
Muri Ukwakira 2022, u Rwanda rwakiriye icyiciro cya mbere cy’abarimu n’abandi bakozi mu burezi 154 baturutse muri Zimbabwe, bashyirwa mu bigo bitandukanye birimo amashuri ategura abarimu (TTC), amashuri y’imyuga n’ubumenyingiro ndetse n’amashuri makuru.
Muri icyo cyiciro, abagera ku 135 boherejwe mu mashuri 16 ategura abarimu, mu rwego rwo kongerera ubushobozi abiga umwuga wo kwigisha, cyane cyane mu gukoresha Icyongereza n’uburyo bunoze bwo gutanga amasomo.
Ubu bufatanye bwakomeje kwaguka, kuko mu Ukuboza 2025 u Rwanda rwakiriye ikindi cyiciro cy’abarimu 143 baturutse muri Zimbabwe, na bo baje gufasha mu kuzamura ireme ry’uburezi.
Aba barimu ntibibanda gusa ku rurimi rw’Icyongereza, kuko bamwe bagira uruhare no mu kwigisha andi masomo no gufasha bagenzi babo kunoza uburyo bwo gutegura no gutanga amasomo.
Mu buhamya bwatangajwe na The New Times muri Kamena 2025, Clemence Murorunkwere, wize mu ishuri ritegura abarimu, yasobanuye ko kwigishwa n’umwarimu wo muri Zimbabwe utavugaga Ikinyarwanda byabanje kumugora, ariko bikaza kumufasha kugira ubushobozi bwo kuvuga no kwigisha mu Cyongereza yifitiye icyizere.
Uru rugero rugaragaza kimwe mu byo iyi gahunda ishingiraho: gufasha abiga umwuga w’uburezi kumenya amasomo bagomba kuzatanga, ariko bakanagira ubushobozi bwo kuyigisha mu rurimi rukoreshwa mu mashuri.
Igifaransa na cyo cyashyizwemo imbaraga
Uretse ubufatanye na Zimbabwe, u Rwanda rufite gahunda yo kongera ubushobozi mu myigire n’imyigishirize y’Igifaransa, binyuze mu bufatanye n’Umuryango Mpuzamahanga w’Ibihugu Bikoresha Ururimi rw’Igifaransa (OIF).
Mu Ukwakira 2025, Minisiteri y’Uburezi yakiriye icyiciro cya gatatu cy’abarimu 50 b’abakorerabushake baturutse mu bihugu 15 bikoresha Igifaransa, boherezwa mu mashuri atandukanye kugira ngo bafashe abanyeshuri n’abarimu kunoza ubumenyi bwabo muri uru rurimi.
Icyo gihe, Minisitiri w’Uburezi, Dr. Joseph Nsengimana, yavuze ko ubu bufatanye bwafashije amashuri kubona abarimu bafite ubumenyi, bunongera ubushake n’icyizere abanyeshuri n’abarimu bagirira gukoresha Igifaransa.
Mu bikorwa byashyizweho harimo amahuriro y’abanyeshuri bavuga Igifaransa, amarushanwa yo kujya impaka, kwandika, imivugo n’ikinamico, byose bigamije gufasha abanyeshuri gukoresha uru rurimi no hanze y’amasomo asanzwe.
Izi gahunda zifasha u Rwanda guteza imbere ubushobozi bwo gukoresha indimi nyinshi, mu gihe Icyongereza n’Igifaransa bifite uruhare mu burezi, ubucuruzi, dipolomasi n’ubufatanye mpuzamahanga.
U Rwanda ruri gutegura abarimu bazakomereza aho abanyamahanga bazageza
Nubwo abarimu b’abanyamahanga bari gutanga umusanzu mu burezi bw’u Rwanda, intego y’igihe kirekire ni ugukomeza kongerera ubushobozi abarimu b’Abanyarwanda kugira ngo ubumenyi n’uburyo bw’imyigishirize bunoze bikomeze gukoreshwa mu mashuri.
REB ivuga ko hari amashuri 150 arimo gushyirirwamo gahunda yo kongerera abarimu ubushobozi bwo kwigisha indimi, kugira ngo bazabashe gukomeza inshingano zikorwa n’abarimu baturutse mu mahanga.
Ibi bigaragaza ko gahunda yo kwifashisha abarimu b’abanyamahanga itareberwa gusa mu mubare w’abari mu mashuri uyu munsi, ahubwo no mu bushobozi bazasigira abarimu b’Abanyarwanda n’ingaruka z’igihe kirekire izagira ku myigire y’abana.
Ni na yo mpamvu usanga ibikorwa by’aba barimu bikubiyemo kwigisha, gusangira ubumenyi na bagenzi babo, kubafasha gutegura amasomo no kubereka uburyo bwatuma abanyeshuri barushaho gusobanukirwa ibyo bigishwa.
Iyi gahunda kandi yiyongera ku zindi ngamba u Rwanda rufite zo guteza imbere umwuga w’uburezi. Muri Werurwe 2026, Banki y’Isi yatangaje ko u Rwanda rwari rumaze guhugura no guha impamyabushobozi z’umwuga abarimu 24.000 bari basanzwe bigisha ariko batarize amasomo yose asabwa abategurwa kuba abarimu.
Kuva muri Nzeri 2026, u Rwanda rwanatangiye gushyira mu bikorwa impinduka mu mashuri ategura abarimu, aho amasomo y’abinjira muri ibyo bigo yongerewe igihe, ava ku myaka itatu agera kuri itanu, mu rwego rwo kubafasha kugira ubumenyi buhagije no kumara igihe kinini bimenyereza umwuga wo kwigisha.
Ni impinduka zigamije gutuma abarimu bazajya basohoka muri ayo mashuri bafite ubushobozi bwisumbuye mu gutegura amasomo, kuyatanga, gukurikirana abanyeshuri no kubafasha kugera ku musaruro witezwe.
Kongera abarimu ntibihagije hatabayeho kugenzura ireme ry’uburezi
Aya makuru aje mu gihe Minisiteri y’Uburezi ikomeje ibikorwa byo kugenzura uko amashuri akora hirya no hino mu gihugu, harebwa imyigire n’imyigishirize ndetse n’uko gahunda zitandukanye z’uburezi zishyirwa mu bikorwa.
Ku wa Mbere, tariki ya 9 Ugushyingo 2026, itsinda ry’abakozi ba Minisiteri y’Uburezi ryasuye ibigo bitandukanye byo mu Karere ka Nyaruguru, mu rwego rwo kureba uko imikorere y’amashuri ihagaze n’uko uburezi butangwa.
Ibi bikorwa byo kugenzura amashuri bifite akamaro mu kumenya niba ingamba zishyirwaho zigeza ku banyeshuri umusaruro witezwe, cyane ko kunoza ireme ry’uburezi bidasaba kongera umubare w’abarimu gusa, ahubwo binasaba ko bafite ubumenyi, ibikoresho n’ubushobozi bwo kwigisha neza.
Ku birebana n’abarimu b’abanyamahanga, umusaruro w’igihe kirekire uzagaragarira mu buryo abanyeshuri bazaba barushijeho kumenya gukoresha indimi, ariko cyane cyane mu bushobozi abarimu b’Abanyarwanda bazaba barungutse bwo gukomeza kubigisha batagikeneye ubufasha buhoraho bw’abaturutse hanze.
Ni muri urwo rwego ubufatanye n’ibindi bihugu bukomeje kuba imwe mu nzira u Rwanda rwifashisha mu kubaka urwego rw’uburezi rufite abarimu bashoboye, abanyeshuri bafite ubumenyi bukenewe n’amashuri ashobora gutanga uburezi bufite ireme mu buryo burambye.