RIB yatangiye iperereza ku basaba abanyeshuri ruswa ishingiye ku gitsina kugira ngo bahabwe amanota

Urwego rw’Igihugu rw’Ubugenzacyaha (RIB) rwatangiye iperereza ku birego by’abarimu bo muri Kaminuza y’u Rwanda bakekwaho gusaba abanyeshuri b’abakobwa gukora imibonano mpuzabitsina kugira ngo babone amanota.
Ibi birego byamenyekanye nyuma y’uko ku mbuga nkoranyambaga hasohotse ubutumwa bw’umuntu witwa Keza Leila, wasabye inzego zirimo RIB na Polisi y’u Rwanda kugira icyo zikora ku kibazo cy’abarimu bo muri UR, Ishami rya Huye, bakekwaho guhatira abanyeshuri gukora imibonano mpuzabitsina kugira ngo batazabima amanota.
Mu butumwa bwe, yavuze ko hari abarimu babwira abanyeshuri ko nibanga kuryamana na bo batazabona amanota, anagaragaza ko hari n’ibindi bibazo bya ruswa mu buyobozi bw’iri shuri.
Ibi birego byakurikiwe n’impaka ku ihohoterwa rishingiye ku gitsina mu mashuri makuru, cyane cyane ku bijyanye n’ikoreshwa nabi ry’ububasha abarimu bafite ku banyeshuri.
Kaminuza y’u Rwanda ivuga ko iri gukorana n’inzego zitandukanye
Umuyobozi Mukuru w’agateganyo wa Kaminuza y’u Rwanda, Dr Didas Muganga Kayihura, yatangaje ko iki kigo kiri gukorana na RIB na Transparency International Rwanda mu gukora iperereza no kumenya ukuri kuri ibi birego.
Mu kiganiro yagiranye na The New Times, yavuze ko kaminuza isanzwe ifite amabwiriza n’uburyo bwo gutanga amakuru ku ihohoterwa rishingiye ku gitsina, ihohoterwa rishingiye ku gitsina rishingiye ku bubasha n’ibikorwa bya ruswa, yagize ati:
“Icyo tugerageza guteza imbere ni ukongera ubumenyi no kumenyekanisha aya makuru mu buryo bwimbitse ku banyeshuri bacu bose, by’umwihariko abashya.”
Yakomeje asobanura ko abanyeshuri bakeneye kumenya aho batangira amakuru n’urwego rw’uburinzi bahabwa mu gihe bagaragaje ikibazo.
Dr Muganga yavuze kandi ko kaminuza iri gukorana n’izo nzego kugira ngo hamenyekane ukuri no gufasha ababa barahohotewe nibagaragara. Yongeyeho ko abazagaragaraho uruhare muri ibyo bikorwa bazafatirwa ibyemezo byo mu rwego rw’akazi.
Uburyo abanyeshuri bashobora gutanga ibirego
Dr Muganga yavuze ko abanyeshuri bafite uburyo bwo gutanga amakuru ku myitwarire idakwiye binyuze mu miyoboro yagenewe kwakira ibirego, iboneka kuri buri shami rya Kaminuza y’u Rwanda.
Yasobanuye ko iyo miyoboro ireberwa n’inzego z’imbere muri kaminuza ndetse n’abandi bafatanyabikorwa bashobora gutanga ubufasha mu gihe ikibazo gisaba ubufasha burenze ubushobozi bw’ikigo.
Kaminuza kandi itegura ibiganiro n’abafatanyabikorwa bigamije gusobanurira abanyeshuri uburenganzira bwabo, serivisi z’ubufasha bashobora kubona n’uburyo bwo gutanga amakuru ku bibazo bahuye na byo.
Ku bijyanye n’ibirego by’amanota nabyo byagaragajwe ku mbuga nkoranyambaga, Dr Muganga yavuze ko abanyeshuri bagomba kunyura ku bahagarariye abanyeshuri mu ishuri bigamo, kugira ngo babashe kugeza ibibazo byabo ku barimu mu buryo buzwi.
Yavuze ko no mu gihe cyo gusuzuma impapuro z’ibizamini, akenshi umunyeshuri ufite ikibazo aherekezwa n’uwo muyobozi w’ishuri.
Ubushakashatsi bugaragaza ubukana bwa ruswa ishingiye ku gitsina
Ibi birego byongeye kugarura mu biganiro ibyavuye mu bushakashatsi bwakozwe na Transparency International Rwanda mu 2025, bwibanze kuri ruswa ishingiye ku gitsina mu mashuri makuru.
Raporo yiswe “An Impossible Choice: Power Plays and Sexual Corruption in Rwanda’s Higher Education Institutions” yagaragaje ko 42,6% by’abitabiriye ubushakashatsi babona ko ruswa ishingiye ku gitsina yiganje mu mashuri makuru.
Ubu bushakashatsi bwasuzumye uburyo abantu bafite ububasha mu bigo by’amashuri bashobora kubukoresha basaba abandi inyungu zishingiye ku gitsina, kugira ngo babone amanota, amahirwe yo gukora ibizamini cyangwa izindi serivisi zijyanye n’amasomo.
Raporo kandi yagaragaje ko gutinya kwihimurwaho, ipfunwe no kutizera uburyo bwo gutanga ibirego bishobora gutuma bamwe mu bahuye n’ibi bibazo batavuga ibyo bakorewe.
Amabwiriza ya Kaminuza y’u Rwanda arimo Politiki y’Uburinganire yashyizweho mu 2016, ishimangira ko ikigo kigomba kugira ahantu hatarangwamo ihohoterwa rishingiye ku gitsina n’ihohoterwa rishingiye ku gitsina rishingiye ku bubasha. Iyi politiki inateganya uburyo bwo gutanga ibirego, kubikoraho iperereza no gufasha ababa bahohotewe.
Itegeko Nº 54/2018 ryo kurwanya ruswa na ryo rihana gusaba cyangwa gutanga inyungu zishingiye ku gitsina kugira ngo umuntu ahabwe serivisi.