Amasezerano y’ubufatanye hagati y’inkiko z’u Rwanda na Tanzania ari mu nzira

Inzego z’ubucamanza z’u Rwanda na Tanzania ziri gutegura amasezerano y’ubwumvikane (MoU) hagati yazo. Iyi ngingo yagarutsweho mu biganiro Perezida w’Urukiko rw’Ikirenga, Domitilla Mukantaganzwa, yagiranye na Dr. Mustapher Mohamed Siyani uyobora Urukiko Rukuru rwa Tanzania, i Kingston muri Jamaica, ku ruhande rw’inama ngarukamwaka y’Ihuriro ry’Abacamanza n’Abanditsi b’Inkiko bo mu bihugu bigize Commonwealth (CMJA).
Mu butumwa rwanyujije kuri X ku wa 25 Nzeri 2026, Urwego rw’Ubucamanza rw’u Rwanda rwavuze ko ibyo biganiro “byibanze ku bice by’ubufatanye hagati y’inzego z’ubucamanza zombi, no ku masezerano y’ubwumvikane (MoU) ari mu nzira hagati yazo.”
Mu butumwa bwarwo bw’Ikinyarwanda, urwo rwego rwasobanuye ko ibiganiro by’abo bayobozi bombi “byibanze ku kongera imbaraga mu mikoranire y’Urwego rw’Ubucamanza no guteza imbere umubano w’izo nzego hagati y’ibihugu, banagaruka ku masezerano y’imikoranire impande zombi zifitanye.”
Abayobozi babiri bakuru b’inkiko
Domitilla Mukantaganzwa yagizwe Perezida w’Urukiko rw’Ikirenga na Perezida Paul Kagame ku wa 3 Ukuboza 2024, asimbura Faustin Ntezilyayo wari urangije manda ye, maze arahira ku wa 12 Ukuboza 2024 kuri manda y’imyaka itanu. Mbere yaho yari Perezida wa Komisiyo y’u Rwanda ishinzwe Ivugurura ry’Amategeko kuva mu Ukuboza 2019, naho kuva mu 2003 kugeza mu 2012 yayoboye Inkiko Gacaca, zaburanishije imanza hafi miliyoni ebyiri zijyanye na Jenoside yakorewe Abatutsi mu 1994.
Ubwo yarahiraga, yiyemeje ko ubutabera buzajya butangwa ku gihe, agira ati “Twiyemeje kuzuza inshingano zacu. Tuzakora ku buryo ubutabera butangwa ku gihe, kuko ubutabera butinze buba ari ubutabera butatanzwe,” nk’uko The New Times yabitangaje.
Dr. Mustapher Mohamed Siyani ni we uyobora Urukiko Rukuru rwa Tanzania, umwanya witwa Principal Judge mu Cyongereza. Urubuga rw’Urwego rw’Ubucamanza rwa Tanzania rusobanura ko ufite uwo mwanya ashinzwe kuyobora Urukiko Rukuru no kugenzura amashami yarwo n’ibiro byarwo by’ubwanditsi, kugira ngo ubutabera butangwe neza kuri urwo rwego. Nk’uko urwo rwego rwabitangaje, Siyani yarahiriye uwo mwanya ku wa 11 Ukwakira 2021 imbere ya Perezida wa Tanzania, Samia Suluhu Hassan, i Dodoma.
Inama ya CMJA yahuje intumwa zirenga 430
Inama ya CMJA ya 2026 yabereye muri hoteli The Jamaica Pegasus i Kingston kuva ku wa 20 kugeza ku wa 24 Nzeri 2026, ku nsanganyamatsiko igira iti “Ubutabera burambye: ubw’uyu munsi, ubw’ejo hazaza, kandi bugera kuri bose” (Sustainable Justice, For Today, For Tomorrow, For All). Nk’uko Ikigo cya Leta ya Jamaica gishinzwe Itangazamakuru (JIS) cyabitangaje, Perezida wa CMJA, Umucamanza Richard Williams, yavuze ko yitabiriwe n’intumwa 434 n’abaziherekeje 78 baturutse mu bihugu 44. Yari iteganyijwe kwibanda ku bwigenge bw’ubucamanza, uburyo abaturage bagera ku butabera, amategeko mpuzamahanga, amahame agenga abacamanza n’iyubahirizwa ry’amategeko.
Abacamanza n’abandi bakozi b’inkiko bo muri Tanzania na bo bari mu bitabiriye iyo nama, nk’uko Urwego rw’Ubucamanza rwa Tanzania rwabitangaje.
Ibihugu bisanzwe bifitanye ubufatanye
U Rwanda na Tanzania bisanzwe bihurira muri Komisiyo Ihuriweho Ihoraho (Joint Permanent Commission, JPC). Inama yayo ya 16 yabereye i Kigali kuva ku wa 24 kugeza ku wa 26 Nyakanga 2025. Yasojwe Minisitiri w’Ububanyi n’Amahanga n’Ubutwererane, Olivier Nduhungirehe, na mugenzi we wa Tanzania, Mahmoud Thabit Kombo, bashyira umukono ku masezerano abiri y’ubwumvikane: amwe ajyanye n’ubuhinzi, andi ajyanye no gushyira i Kigali ibiro bihagarariye Ikigo cya Tanzania gishinzwe ibyambu (TPA).
Icyo gihe Nduhungirehe yagize ati “U Rwanda ruha agaciro gakomeye ubufatanye n’imikoranire bimaze igihe kirekire na Repubulika Yunze Ubumwe ya Tanzania. Umubano wacu urenze kuba duturanye; ufite imizi mu mateka dusangiye, mu isano y’umuco no mu ndangagaciro duhuriyeho, kandi ushingiye ku cyerekezo kimwe cy’ahazaza heza.”
Ibyo amasezerano y’inzego z’ubucamanza z’ibihugu byombi azibandaho, n’igihe azashyirirwaho umukono, ntibiratangazwa.