Inama itari yo mu by’amategeko yica nk’umuti utari wo: Abajyanama ba Leta basabwe gukorera mu mucyo
Umunyamabanga Uhoraho mushya muri Minisiteri y’Ubutabera, Burayobera Umuzayire Bibiane, yahuje abajyanama mu by’amategeko bo mu nzego za Leta, abasaba ko umucyo no kubazwa inshingano biba ihame mu kazi kabo ka buri munsi.
Abajyanama mu by’amategeko bakorera inzego za Leta basabwe gushyira imbere umucyo no kubazwa inshingano mu kazi kabo ka buri munsi. Ubu butumwa bwatanzwe ku wa Gatanu, tariki ya 25 Nzeri 2026, n’Umunyamabanga Uhoraho muri Minisiteri y’Ubutabera (MINIJUST), Burayobera Umuzayire Bibiane, mu nama y’ubuhuzabikorwa ihuza abajyanama ba Leta mu by’amategeko. Iyo nama yabereye mu cyumba cy’inama cy’Akarere ka Gasabo, ihuza abajyanama bo mu nzego za Leta zo ku rwego rw’igihugu n’izo mu nzego z’ibanze, nk’uko The New Times yabitangaje.
MINIJUST yatangaje ko iyo nama yari igamije kuganira ku buryo indangagaciro zo gukorera mu mucyo no kubazwa inshingano zarushaho gushinga imizi mu mwuga wo kugira inama mu by’amategeko.
Mu ijambo rye, Burayobera yavuze ko nubwo hari byinshi byakozwe mu kwimakaza umucyo no kubazwa inshingano mu Rwanda, hakiri aho kunoza, asaba abajyanama mu by’amategeko gukora ku buryo izo ndangagaciro zihora ziri mu kazi kabo ka buri munsi.
Yabwiye The New Times ko guhuriza hamwe abajyanama mu by’amategeko ari umwanya wo kumenya imbogamizi bahuriyeho no gusangira ibisubizo. Yagize ati: “Ni amahirwe meza yo guhura tukaganira ku mbogamizi, kugira ngo dufashanye gukemura izisigaye no kurinda igihugu ibihombo bituruka ku ikoreshwa nabi ry’inama zitangwa mu by’amategeko.”
Abajyanama mu by’amategeko bo mu nzego za Leta bitabiriye inama yabereye mu cyumba cy’inama cy’Akarere ka Gasabo ku wa 25 Nzeri 2026
Inama zidakurikizwa zikururira Leta igihombo
Ku kibaho cyerekanirwagaho ibiganiro muri iyo nama hari handitse ubutumwa bugira buti: “Tujye duhora twibuka ko inama itari yo mu by’amategeko yica nk’uko kwandikira umurwayi umuti utari wo byica.”
Bamwe mu bajyanama bitabiriye inama bagaragaje ko hakiri ibigo bidakurikiza inama bibagiriye. Emmanuel Imanirakarama, umujyanama mu by’amategeko mu Bitaro bya Kibungo (Kibungo Level Two Teaching Hospital), yavuze ko inama batanga zishingira ku bushakashatsi bakora ku mategeko arebana n’ikibazo, kandi iyo bibaye ngombwa bakagisha inama izindi mpuguke mu mategeko. Yagize ati: “Hari igihe inama zitangwa zidashyirwa mu bikorwa, nyamara ibigo bikwiye gusaba no gukurikiza inama z’abajyanama mu by’amategeko kugira ngo birinde ingaruka mbi zaturuka ku kutabikora.”
Imanirakarama yavuze ko ugereranyije n’imyaka ishize, ikoreshwa ry’inama z’abajyanama mu by’amategeko ryateye imbere, ariko hakiri imikorere ishyira ibigo mu byago by’imanza. Yatanze urugero rwo gusesa mu buryo bunyuranyije n’amategeko amasezerano y’akazi y’abakozi, bishobora gutuma ibigo bya Leta biregwa bikanahomba.
Charlotte Mukandungutse, umujyanama mu by’amategeko muri Minisiteri ya Siporo, yavuze ko umujyanama atanga inama ariko adafite ububasha bwo guhatira ikigo kuzishyira mu bikorwa. Yagize ati: “Hari kenshi abajyanama mu by’amategeko bagira inama ibigo byabo ku byo bikwiye gukora, ariko izo nama ntizishyirwe mu bikorwa, bigateza Leta igihombo.”
Bamwe mu bitabiriye inama bakurikiye ibiganiro, abandi bafata inyandiko
Inama ngarukamwaka n’umuyobozi mushya
Minisiteri y’Ubutabera itegura buri mwaka w’ingengo y’imari inama nk’izi zihuza abajyanama ba Leta mu by’amategeko, zigamije guhanahana amakuru no kunoza ireme ry’inama Leta igirwa mu by’amategeko ndetse no kuzihuza. Ishami ryayo rishinzwe inama mu by’amategeko zigirwa Leta rifite mu nshingano guhuza gahunda zo kongerera ubushobozi abo bajyanama no gufasha Intumwa Nkuru ya Leta guhuza imirimo y’abajyanama bashyirwaho n’inzego zitandukanye.
Inama n’amahugurwa byabanjirije iyi byagiye byibanda ku ngingo zitandukanye: muri Werurwe 2022 ku micungire y’amasezerano ya Leta n’imyitwarire ikwiye umujyanama mu by’amategeko, muri Nzeri 2022 ku itegeko rigenga ubutaka, muri Werurwe 2023 ku mabwiriza yo kwandika amategeko, naho muri Mata 2025 ku gukemura amakimbirane hatiyambajwe inkiko. Mu nama yo muri Werurwe 2022, Minisitiri w’Ubutabera akaba n’Intumwa Nkuru ya Leta icyo gihe, Dr Emmanuel Ugirashebuja, yibukije abajyanama ko Iteka rya Perezida N° 021/01 ryo ku wa 24/02/2021 rigena imyitwarire mbonezamwuga y’abakozi ba Leta rishyira mu ndangagaciro z’ingenzi kubazwa inshingano no gukorera mu mucyo.
Burayobera yashyizwe kuri uyu mwanya n’Inama y’Abaminisitiri yo ku wa 18 Nzeri 2026, asimbura Mbonera Théophile wari uwumazeho kuva mu 2020, nk’uko Rwanda Dispatch yabitangaje. Ihererekanyabubasha ryabo ryabaye ku wa 24 Nzeri 2026, umunsi umwe mbere y’iyi nama. Mbere yaho, Burayobera yari Visi Perezida wa Komisiyo y’u Rwanda ishinzwe Ivugurura ry’Amategeko (RLRC), ndetse yayiyoboye mu buryo bw’agateganyo kugeza muri Nyakanga 2025, ubwo yahererekanyaga ububasha na Perezida wayo mushya, Claudine Dushimimana.