Inkingo n’amavugurura y’ubuzima ku Isi: U Rwanda na Gavi bahurije hamwe abayobozi i New York

Ibanze ·

Inama yateguwe na Guverinoma y’u Rwanda na Gavi i New York

Ku wa 23 Nzeri 2026 i New York, u Rwanda na Gavi bahurije hamwe abayobozi b’inzego z’ubuzima ku Isi mu biganiro bya Gavi Leap, bigaruka ku kubakira ku musaruro wagezweho mu gukingira no ku mavugurura ashyira ibihugu ku isonga kugira ngo serivisi zigere ku baturage bari kure.

Guverinoma y’u Rwanda n’Ihuriro Mpuzamahanga ry’Inkingo (Gavi, the Vaccine Alliance) bahurije hamwe abaminisitiri, abayobozi b’inzego z’ubuzima n’abafatanyabikorwa baturutse hirya no hino ku Isi, mu biganiro bateguye ku bufatanye ku wa 23 Nzeri 2026 i New York, ku ruhande rw’Inteko Rusange ya 81 y’Umuryango w’Abibumbye (UNGA81). Ibi biganiro byiswe “From Global Reform to Country Leadership and Last-Mile Impact – a Gavi Leap Dialogue” (Kuva ku mavugurura ku rwego rw’Isi kugera ku buyobozi bw’ibihugu n’umusaruro ugera ku baturage ba kure), byibanze ku buryo amavugurura y’urwego rw’ubuzima ku Isi yagera koko ku baturage.

U Rwanda rwari ruhagarariwe n’Umunyamabanga wa Leta muri Minisiteri y’Ubuzima, Dr. Yvan Butera, wifatanyije n’Umuyobozi Mukuru wa Gavi, Dr. Sania Nishtar, n’abandi bayobozi mu rwego rw’ubuzima ku Isi. Nk’uko Minisiteri y’Ubuzima (MINISANTE) yabitangaje, intego ubu ni “ukubakira ku musaruro wagezweho mu gukingira, binyuze mu ishoramari rirambye mu nzego z’ubuzima, no guteza imbere amavugurura y’ubuzima ku Isi agabanya gutatanya imbaraga, agahuza inkunga n’ibyo ibihugu bishyize imbere, kandi agashimangira kugeza serivisi ku baturage bari kure.”

Dr. Sania Nishtar, Umuyobozi Mukuru wa Gavi, ageza ijambo ku bitabiriye ibiganiro bya Gavi Leap byateguwe n’u Rwanda na Gavi i New York

Gavi Leap: amavugurura ashyira ibihugu ku isonga

Ku munsi wabanjirije ibi biganiro, Dr. Nishtar yanditse ku rubuga LinkedIn ko iyi nama yo ku rwego rwo hejuru “izatanga ubumenyi ku buryo bwo kwihutisha itangwa rya serivisi riyobowe n’ibihugu no kugabanya gutatanya imbaraga, kugira ngo tugere ku baturage bari kure.” Nyuma yabyo, ku wa 26 Nzeri 2026, yanditse ku rubuga X ko Gavi yateguye ibi biganiro “kugira ngo tumenye uko amavugurura ari gushyirwa mu bikorwa,” yongeraho ati: “Twiyemeje gukora impinduka zishingiye ku byo twumva. Ndashimira abaminisitiri bose bitabiriye bakadusangiza ibitekerezo by’ingirakamaro.”

Gavi Leap ni gahunda y’amavugurura Gavi ivuga ko ari yo ikomeye kurusha izindi mu mateka yayo. Yatangiye hagati mu 2024, ubwo Gavi yatangiraga gusuzuma uburyo ikora, yitegura igihe gishya cy’ingamba zayo cya 2026–2030. Ishingiye ku mahame ane: gushyira ibihugu ku isonga, kwigira kw’ibihugu, buri muryango kugira inshingano zihariye, n’uko imiryango mpuzamahanga y’ubuzima igomba kugira igihe ntarengwa cyo gukora.

Muri izi mpinduka, buri gihugu kizajya gihabwa ingengo y’imari imwe y’inkingo n’amafaranga, isimbura imiyoboro myinshi y’inkunga yari ifite amabwiriza n’ubusabe byihariye, kandi ibihugu bikagira ijambo rinini mu guhitamo abafatanyabikorwa ba tekiniki babifasha. Gavi iteganya ko ubu buryo buzaba bwageze mu bihugu byose ifasha bitarenze impera za 2027, kandi ivuga ko amavugurura y’imicungire y’inkunga agabanya ibisabwa ibihugu mu gusaba inkunga ku kigero cya 74%.

Bamwe mu bitabiriye ibiganiro bya Gavi Leap byabereye i New York ku ruhande rwa UNGA81

Mozambique yashimiwe, abandi basangiza ibitekerezo

Nk’uko Gavi yabitangaje, muri ibi biganiro ni ho Mozambique yashyikirijwe bwa mbere ishimwe rya “Gavi Leap Champion” (Indashyikirwa muri Gavi Leap), ryakiriwe na Minisitiri w’Ubuzima wa Mozambique, Dr. Ussene Hilário Isse. Ryahawe iki gihugu kubera uruhare rwacyo mu kuyobora gahunda z’ubuzima bwacyo, gukomeza inzego z’ubuzima no gushora imari irambye mu buzima. Mozambique ni cyo gihugu cya mbere cyatangiye gukoresha ingengo y’imari y’ikingira ihuriweho, nk’uko Gavi yabiteganyije mu ngamba zayo za 2026–2030, kandi ihuje n’ingamba z’igihugu cyayo zo gukingira. Dr. Nishtar yagize ati: “Mozambique igaragaza icyerekezo cya Gavi Leap: igihugu kiri ku isonga, gihuza abafatanyabikorwa inyuma y’ibyo cyashyize imbere, kandi gishora imari mu nzego zishobora gutanga umusaruro urambye.”

Mu bandi bitabiriye ibi biganiro harimo Minisitiri w’Ubuzima wa Kirigizisitani, Damir Osmonov, wagize ati: “Kirigizisitani yiyemeje byimazeyo kongera amafaranga Leta igenera gahunda yo gukingira no kurushaho kuba nyir’umusaruro wayo,” nk’uko ibiro ntaramakuru bya Kirigizisitani, Kabar, byabitangaje. Perezida w’Ikigega cy’Iterambere Mpuzamahanga cya OPEC (OPEC Fund), Dr. Abdulhamid Alkhalifa, na we yagaragaje ko ibyo ibihugu bishyize imbere ari byo bikwiye kuyobora imari ishorwa, ko ubufatanye bukwiye korohereza za Guverinoma gutanga serivisi, kandi ko ishoramari rikwiye gukomeza abakozi n’inzego bikenewe kugira ngo serivisi nziza zirambe.

Ku mashusho yerekanwaga muri iki cyumba handitseho ubutumwa bugira buti “Amavugurura azagenda neza ari uko gusa agenze neza no ku baturage ba kure.”

U Rwanda na Gavi: ubufatanye bumaze igihe

Ibi biganiro bibaye hashize amezi atanu Dr. Nishtar asuye u Rwanda. Ku wa 21 Mata 2026, yakiriwe na Perezida Paul Kagame muri Village Urugwiro, baganira ku gukomeza gahunda z’ikingira no kongera amahirwe angana yo kubona inkingo. Nk’uko The New Times yabitangaje, icyo gihe yari i Kigali mu mahugurwa yiswe “Leap into Gavi 6.0 Readiness Workshop” yo kwitegura icyiciro gishya cya Gavi, anasura Ikigo Nderabuzima cya Mwulire n’uruganda rwa TKMD Rwanda rukora inshinge, mu Karere ka Rwamagana.

Nk’uko Taarifa yabitangaje, Dr. Nishtar yashimye u Rwanda ku kigero cyo hejuru cy’abakingirwa no kubasha kugeza inkingo no mu duce tugoye kugeramo. Gavi imaze igihe kinini ifasha u Rwanda kubona inkingo zirimo urwa pentavalent, urw’umusonga (pneumococcal), urw’imbasa rutangwa mu rushinge (IPV), urwa rotavirus, urwa HPV n’urwa hepatite B ruhabwa umwana akivuka.

Mu 2011, u Rwanda rwabaye igihugu cya mbere muri Afurika gitangiza gahunda y’igihugu yose yo gukingira virusi ya HPV itera kanseri y’inkondo y’umura, ku bufatanye n’Ishami rya Loni ryita ku Buzima (OMS) na Gavi. Hagati ya 2011 na 2018, abakobwa barenga miliyoni 1,15 bahawe doze ya mbere y’uru rukingo, nk’uko Ikigo Mpuzamahanga cy’Ubushakashatsi kuri Kanseri (IARC) kibitangaza. OMS ivuga ko, hashingiwe ku mibare y’Ikigo cy’Igihugu Gishinzwe Ubuzima (RBC), u Rwanda rwakomeje gukingira abakobwa bari hagati y’imyaka 9 na 15 ku kigero kiri hejuru ya 90%, kandi rwihaye intego yo kurandura kanseri y’inkondo y’umura bitarenze 2027, imyaka itatu mbere y’intego ya OMS.

IBANZE.com

Fungura JavaScript kugira ngo ukoreshe urubuga rwose.

Subira ahabanza