Igisoro: umukino gakondo ugiye gufasha mu bucuti bw’u Rwanda n’u Budage

Inteko y’Umuco ivuga ko ibibaho by’Igisoro byamaze kugera mu mashuri yo mu Budage afatanya n’u Rwanda, kandi ko uyu mukino ushobora no kwinjizwa mu marushanwa ya Umurenge Kagame Cup.
Abayobozi n’impuguke bo muri Inteko y’Umuco (RCHA) bavuga ko umukino gakondo w’Igisoro ushobora kuba igikoresho gikomeye mu bucuti bw’u Rwanda n’u Budage. Ibi byavuzwe mu birori byo kwizihiza Umunsi Mpuzamahanga w’Ingoro z’Umurage, tariki 20 Gicurasi 2026, muri Rwanda Art Museum.
Ibibaho byamaze kugera mu Budage
Robert Masozera, Umuyobozi Mukuru wa RCHA, yavuze ko Igisoro kitakibonwa nk’imyidagaduro gusa, ahubwo ko ari n’igikoresho cy’uburezi n’umuco. Yavuze ko cyamaze gukomeza umubano w’u Rwanda n’intara y’u Budage ya Rhineland-Palatinate.
“Bimwe mu bibaho by’Igisoro byamaze kujyanwa yo, kandi bari kwiga kubikina, cyane cyane mu mashuri afatanya n’u Rwanda,” yavuze.
Yakomeje ati: “Barimo kwitegura kuza gukina n’abanyeshuri b’Abanyarwanda. Muri diplomasi, urabona ko Igisoro gishobora gukomeza umubano, kandi ubu gishobora no kuzamura ibendera ry’igihugu nk’uko imbyino y’Intore, ubugeni bwa Imigongo n’ibindi bimenyetso by’umuco bibikora.”
Hanna Schuhle, uhagarariye ibiro bihuza ibikorwa bya Rhineland-Palatinate i Kigali, yavuze ko u Budage bwiyemeje gukomeza ubufatanye. “Kwinjiza Igisoro mu mashuri no mu baturage b’Abadage ntibizarinda umuco gusa, ahubwo bizakomeza n’ubucuti n’ubufatanye hagati y’impande zombi,” yavuze.
Igisoro ni iki?
Igisoro ni umukino gakondo w’u Rwanda uri mu muryango w’imikino ya Mancala. Ukinirwa ku kibaho cy’igiti gifite utuvumo 32 tuteye mu mirongo ine n’inkingi umunani, hamwe n’imbuto 64. Abakinnyi babiri barasimburana babiba kandi bafata imbuto, kugeza igihe umwe asize undi adafite aho anyura. Uyu mukino ugenzura ubushishozi, kwihangana, gutegura no gutekereza mu buryo bw’ingamba.
Abahanga mu mateka bavuga ko uyu mukino umaze ibinyejana byinshi, imigani ikawuhuza n’ingoma y’Umwami Ruganzu II Ndoli (1510–1543). Ibibaho by’Igisoro bya kera byacukuwe mu mabuye biracyagaragara mu bice bitandukanye by’u Rwanda.
Umugani wa Kimenyi
Dukurikije uko amateka asigasirwa avuga, Ruganzu I yakundanye n’Umwamikazi Nyanguge, ariko ahura n’abandi bami bashakaga kumurongora, cyane cyane Umwami Kimenyi wa Gisaka. Ngo Ruganzu I yaraguje ngo amenye niba Nyanguge yari agenewe kuba umugore we, hanyuma aza kumurongora.
Kimenyi we yari azwiho kumara umwanya munini akina Igisoro. Aho ni ho hakomotse umugani ugira uti: “Umwami uraguza yatsinze ubuguza.” Uyu mugani wakoreshwaga unenga imibereho ya Kimenyi, unerekana uko Igisoro cyari cyaramaze gukundwa muri icyo gihe.
Gahunda zo kugikwirakwiza
Usibye kugiteza imbere mu mashuri yisumbuye n’ay’imyuga, Masozera yavuze ko hari ibiganiro n’ibigo bya siporo kugira ngo Igisoro cyinjizwe mu marushanwa ya Umurenge Kagame Cup. Byemejwe, uyu mukino washobora gutangira gukinwa ku rwego rw’umurenge mu gihugu hose.
Inkomoko: The New Times, “Igisoro board game ‘could become a tool for cultural diplomacy’”, 22 Gicurasi 2026.
Soma inkuru y’umwimerere kuri The New Times