Inkoranyamagambo ya mbere y’ikoranabuhanga mu Kinyarwanda ifite amagambo arenga 1.700

Inteko y’Umuco yateguye inkoranyamagambo ya mbere y’amagambo y’ikoranabuhanga mu Kinyarwanda, ikubiyemo amagambo arenga 1.700 yakusanyijwe mu myaka hafi itatu. Izageza mu mashuri kandi ishobora no gufasha abakora ubwenge buhangano mu Kinyarwanda.
Amagambo arenga 1.700 ajyanye n’ikoranabuhanga yashyizwe hamwe mu nkoranyamagambo ya mbere y’ubwoko bwayo mu Kinyarwanda. Ni umushinga wa Inteko y’Umuco (Rwanda Cultural Heritage Academy), wakozwe ku bufatanye n’ibigo bya Leta n’ibyigenga, kandi watwaye hafi imyaka itatu. Intego ni ugutuma Ikinyarwanda gikurikirana igihe cy’ikoranabuhanga no gutanga amagambo ahamye kandi asobanutse.
Amagambo mashya n’ayari asanzwe akoreshwa
Jean Claude Uwiringiyimana, Umuyobozi Mukuru Wungirije muri Inteko y’Umuco ushinzwe ururimi, kubungabunga no guteza imbere umuco, yavuze ko iyi nkoranyamagambo ihuza amagambo mashya n’ayari asanzwe akoreshwa mu bigo no mu nyandiko zemewe.
Mu ngero zatanzwe, “processor” ya mudasobwa yiswe “intima ya mudasobwa”, “charger” ni “indahuzo”, “authentication” ni “kwemeza”, “screen” ni “indebero”, naho “projector” ni “inyerekana”. Yavuze ko hitaweho ko amagambo yorohera gusoma, gusobanukirwa no kwibukwa.
“Uko igihugu gitera imbere, twakira ibintu bitandukanye biva mu mico inyuranye. Kugira ngo turengere ururimi n’umuco wacu, tugomba kubihindura mu Kinyarwanda, ni yo mpamvu iyi nkoranyamagambo yakozwe,” ni ko Uwiringiyimana yabwiye ikinyamakuru The New Times.
Ibice by’ibanze yibandaho
Iyi nkoranyamagambo yibanda ku byiciro by’ingenzi: itangazabumenyi, mudasobwa, murandasi, itumanaho, ubwenge buhangano n’urusobe ntangamakuru. Uwiringiyimana yavuze ko akazi katarangiye, ko andi magambo azajya yongerwaho uko ikoranabuhanga rikomeza guhinduka.
Ku bufatanye na Minisiteri y’Ikoranabuhanga n’Udushya, iyi nkoranyamagambo izanashyirwa mu buryo bw’ikoranabuhanga kugira ngo ivugururwe byoroshye kandi igere kuri benshi. Kugeza ubu iboneka binyuze kuri QR code, ariko iteganyijwe kandi gucapwa no gukwirakwizwa ku buntu.
Mu mashuri no mu bwenge buhangano
Ku bufatanye n’Ikigo cy’Igihugu gishinzwe Uburezi (REB), kopi zizageza mu mashuri kugira ngo abanyeshuri bige Ikinyarwanda cy’ikoranabuhanga. Uwiringiyimana yavuze ko bishobora gushyirwa mu masomo y’Ikinyarwanda nubwo bitazaba isomo ryigenga, kandi ko byagabanya ivanga ry’indimi rigaragara muri iki gihe.
Yanavuze ko iyi nkoranyamagambo ishobora gufasha abakora ubwenge buhangano mu Kinyarwanda, kuko amakuru y’ururimi ahamye akiri make.
Icyo abakora ikoranabuhanga bavuga
Audace Niyonkuru, umuyobozi mukuru wa Digital Umuganda, yavuze ko kwakira amagambo mashya bishobora kugorana ariko ko ari intambwe ikomeye. “Hari urugamba ruhoraho rwo gutoza modeli mu Kinyarwanda gusa nta magambo ahamye ahari. Ibi bizabifasha,” yagize ati.
Philbert Murwanashyaka, umwe mu bashinze YALI Lab, we yavuze ko iyi nkoranyamagambo iza mu gihe gikwiye. “Yuzuza icyuho gikomeye. Modeli z’ejo hazaza zizaba zifite ukuri kurushijeho mu Kinyarwanda,” yavuze.
Inkomoko: The New Times, “Key things to know about Rwanda’s first Kinyarwanda ICT dictionary”, 6 Mata 2026.
Soma inkuru y’umwimerere kuri The New Times