Abadepite basabye ko politiki y’umurage ndangamuco ivugururwa mu mezi 12

Ibanze ·

Inyubako y’Inteko Ishinga Amategeko i Kimihurura, mu Mujyi wa Kigali, ifotowe hejuru ku ya 16 Gicurasi 2019.

Raporo y’Umutwe w’Abadepite ivuga ko 94,1% by’Abanyarwanda babona ko Ikinyarwanda ari cyo kibahuza, ariko 70,6% bakavuga ko kidakoreshwa neza. Abadepite basabye MINUBUMWE kuvugurura politiki yo mu 2015 mu gihe kitarenze amezi 12.

Inteko Ishinga Amategeko yasabye Minisiteri y’Ubumwe bw’Abanyarwanda n’Imyitwarire y’Indangagaciro (MINUBUMWE) kuvugurura politiki y’igihugu y’umurage ndangamuco yo mu 2015 mu gihe kitarenze amezi 12, kugira ngo ihuzwe n’iterambere ry’ikoranabuhanga n’impinduka mu muco.

Icyo raporo yagaragaje

Iki cyemezo cyafashwe ku wa Kane tariki 2 Nyakanga 2026, ubwo Komisiyo y’Inteko ishinzwe uburezi, ikoranabuhanga, umuco, siporo n’urubyiruko yatangaga raporo ku ishyirwa mu bikorwa rya iyo politiki.

Umudepite Emma Rubagumya Furaha, uyobora iyo komisiyo, yavuze ko ishyirwa mu bikorwa rya politiki ryakomeje imbaraga zo kubungabunga Ikinyarwanda, cyane cyane mu kongera amagambo ajyanye n’iterambere mu nzego zitandukanye.

“Mu rwego rwo gukungahaza Ikinyarwanda no kugihuza n’iterambere, hakozwe inkoranyamagambo mu myuga itandukanye, harimo Inkoranyamagambo y’Ikoranabuhanga yo mu 2026, iy’Ubukungu n’Imari yo mu 2024, iy’Ubuvanganzo mu Kinyarwanda yo mu 2024, iy’Ubuhinzi n’Ubworozi yo mu 2020, iy’Ibinyabuzima yo mu 2019, iy’Ibimenyetso by’Ikibuga cy’Indege yo mu 2022 n’iy’Iteganyagihe yo mu 2023,” yavuze.

Imibare ku ikoreshwa ry’Ikinyarwanda

Rubagumya yavuze ko izo gahunda zagize akamaro ariko ko ikoreshwa ry’ururimi rya buri munsi rigihangayikishije.

“Isuzuma ryagaragaje ko 94,1% by’Abanyarwanda bavuga ko Ikinyarwanda ari cyo kibahuza. Ariko 70,6% bavuga ko ururimi rudakoreshwa neza,” yavuze.

Raporo yanagaragaje ko ishyirwa mu bikorwa rya politiki ryagize uruhare mu bushakashatsi bwandika amateka y’u Rwanda, mu kwigisha no kwandika Ikinyarwanda, no mu kubungabunga amateka ya Jenoside yakorewe Abatutsi. Yanagaragaje intambwe mu kurwanya ingengabitekerezo ya jenoside no kubungabunga inzibutso, ivuga ko inzibutso enye zemewe na UNESCO.

Ibyasabwe

Komisiyo yasabye ko indangagaciro z’umuco zishyikirizwa abato, hashyirwaho imbaraga mu gukoresha Ikinyarwanda neza mu rugo, mu mashuri no ku kazi, hongerwe n’umuco wo gusoma no kwandika, kandi urubyiruko rufashwe gutandukanya ibyiza biva mu yindi mico n’ibishobora gusenya indangagaciro z’Abanyarwanda.

Yasabye kandi kunoza ibikorwa remezo ku hantu h’umurage, kwandikisha ibihangano by’umuco no kubibonera uburenganzira bw’umutungo bwite mu buhanga ku rwego mpuzamahanga, gutegura amaserukiramuco ya buri mwaka, no kubungabunga ibiti gakondo bikoreshwa mu mihango y’umuco birimo umuvumu (Ficus thonningii), umuko (Erythrina abyssinica), umusave (Markhamia lutea) n’umugwegwe (Agave sisalana).

Ku ruhande rw’inganda z’ubuhanzi, komisiyo yashimye Itegeko ry’Umutungo Bwite mu Buhanga ryo mu 2024 n’iteka rya minisitiri ku gukusanya no kugabana amafaranga y’uburenganzira (royalties) ryemejwe na Guverinoma muri Werurwe. Ariko yagize iti: “Hakenewe uburyo bwo gucunga mu buryo bw’ubufatanye amafaranga y’uburenganzira.”

Raporo yanagaragaje ibibazo mu micungire y’ububiko bw’inyandiko: abakozi b’inzobere bake, ububiko budahagije mu bigo bya Leta bimwe, n’uburyo buke bwo kubika mu ikoranabuhanga.

Inkomoko: The New Times, “Parliament calls for review of cultural heritage policy”, 5 Nyakanga 2026.

Soma inkuru y’umwimerere kuri The New Times

IBANZE.com

Fungura JavaScript kugira ngo ukoreshe urubuga rwose.

Subira ahabanza