U Rwanda rwasabye UNESCO kwemeza Imigongo, Umuganura n’Inyambo

Ibanze ·

Ibishushanyo bya Imigongo, ubugeni gakondo bw’u Rwanda bufite imirongo ihuza mu ishusho y’inyenyeri. Iyi mirongo yari yerekanwe i Saint-Dié-des-Vosges mu Bufaransa mu 2011.

Inteko y’Umuco ivuga ko Imigongo ishobora kwemerwa muri uyu mwaka, naho dosiye y’Umuganura igitegurwa. Minisiteri y’Ubuhinzi n’Ubworozi yo ivuga ko dosiye y’Inyambo itegereje ko itegeko rigenga ubworozi ritorwa.

U Rwanda rurimo gusaba Umuryango w’Abibumbye wita ku burezi, ubumenyi n’umuco (UNESCO) kwemeza umurage ndangamuco utagaragara: Imigongo n’Umuganura. Ku rundi ruhande, Minisiteri y’Ubuhinzi n’Ubworozi ikomeje gutegura dosiye y’Inyambo. Ibi byatangajwe n’abayobozi batandukanye imbere y’Inteko Ishinga Amategeko mu kwezi kwa Werurwe 2026.

Imigongo n’Umuganura

Robert Masozera, Umuyobozi Mukuru wa Inteko y’Umuco (RCHA), yabwiye abadepite ku wa Mbere tariki 2 Werurwe ko Imigongo ishobora kwemerwa muri uyu mwaka, mu gihe dosiye y’Umuganura igitegurwa ngo yoherezwe muri UNESCO.

Imigongo ni ubugeni bw’Abanyarwanda bwavutse mu kinyejana cya 18, bukorwa mu bishushanyo by’imirongo yigaragaza, bikozwe mu mase y’inka, amabara kamere n’ibumba. Umuganura na wo ni umunsi mukuru w’igihugu w’isarura.

Icyo kwemerwa bimaze

Masozera yavuze ko kwemerwa ku rwego mpuzamahanga bifite akamaro gakomeye.

“Iyo umurage wemejwe ku mugaragaro, uboneka ku isi hose. Uba urinzwe ndetse n’ubwo abawukomokaho bagira ingorane zo kuwubungabunga,” yavuze mu nama y’Umutwe w’Abadepite ushinzwe uburezi, ikoranabuhanga, umuco, siporo n’urubyiruko.

Yakomeje ati: “Fata urugero rw’Umuganura. Hari ubwo hagerageje guhagarikwa mu gihe cy’ubukoloni. Kwemerwa bituma, n’ubwo abo mu gihugu bawirengagiza, umuryango mpuzamahanga uwurengera. Kwemerwa kandi bizana ubukerarugendo bushingiye ku muco.”

Kugeza ubu UNESCO yemeye umurage utagaragara umwe gusa w’u Rwanda: imbyino y’Intore, yanditswe mu 2024. Mu 2023 naho, inzibutso enye za Jenoside – Kigali, Murambi, Nyamata na Bisesero – hamwe na Pariki y’Igihugu ya Nyungwe byashyizwe ku rutonde rw’umurage w’isi.

Masozera yavuze ko u Rwanda rwamenye ahantu 536 h’umurage ugaragara, muri ho 197 hakaba hakwiye kwemerwa ku rwego rw’igihugu, naho 20 hakaba hamaze kwemerwa. Yongeraho ko kuva 2024, ku bufatanye na Komisiyo y’Igihugu ya UNESCO mu Rwanda, basuzumye umurage ugera ku 1.000.

Inyambo zitegereje itegeko

Ku wa Kabiri tariki 17 Werurwe, Jean Claude Ndorimana, Umuyobozi Mukuru ushinzwe iterambere ry’umutungo w’amatungo muri Minisiteri y’Ubuhinzi n’Ubworozi, yabwiye Komisiyo y’Inteko ishinzwe imiyoborere n’uburinganire ko dosiye y’Inyambo itegereje gusa ko itegeko rigenga ubworozi, ubuzima bw’amatungo n’uburobyi ritorwa.

Yavuze ko u Rwanda rwamaze kuzuza ibisabwa byinshi, birimo amashyirahamwe y’aborozi, ubushakashatsi n’uburyo bwo kubungabunga. Yagize ati: “Icyasigaye ni itegeko rigenga ubworozi, ni ryo rizarangiza urwo rugendo.”

Yavuze ko hari amoko asa n’Inyambo mu bihugu birimo Amerika, Polonye, Afurika y’Epfo n’u Buganda, aho Ankole rimwe na rimwe yitiranywa n’Inyambo. Kwemerwa byafasha ko Inyambo zimenyekana ko zikomoka mu Rwanda.

Impungenge ku bwimbitse bw’umuco

Umudepite Diogene Bitunguramye yaburiye ko kwemerwa bigomba kujyana no kubungabunga nyakuri, umurage utavanzwe n’ibindi.

“Intore zanditswe, ariko abazibyina barushaho gukoresha ibikoresho bidakomoka hano, nk’ingoma zo muri Afurika y’Epfo. Hari ikibazo cy’abahanzi bitwa aba Gakondo bavuga ko ari gakondo kandi bakoresha ibikoresho by’amahanga,” yavuze.

Masozera yasubije avuga ko impinduka n’udushya bidashobora kwirindwa mu guteza imbere umurage, ariko ko ibyingenzi bigomba kuguma uko byari biri kugira ngo umurage ube nyawo.

Inkomoko: The New Times, “Rwanda seeks UNESCO recognition of Imigongo, Umuganura”, 2 Werurwe 2026; na “Rwanda seeks UNESCO recognition for Inyambo cattle”, 17 Werurwe 2026.

Soma inkuru y’umwimerere kuri The New Times

IBANZE.com

Fungura JavaScript kugira ngo ukoreshe urubuga rwose.

Subira ahabanza